PDA

توجه ! این یک نسخه آرشیو شده میباشد و در این حالت شما عکسی را مشاهده نمیکنید برای مشاهده کامل متن و عکسها بر روی لینک مقابل کلیک کنید : ▐●●*^*●● ▐تربیت فرزند در سیره امام باقر علیه السلام ▐●●*^*●● ▐



║★║فاطمی║★║
۱۳۹۱/۰۲/۳۱, ۱۷:۵۷
http://www.ayehayeentezar.com/gallery/images/64779400275677617326.gif (http://www.ayehayeentezar.com/gallery/images/64779400275677617326.gif)



امام باقر(علیه السلام) و تربيت فرزند

تربيت اساسى ‏ترين مساله انسان است كه بدون آن به سعادت دنيا وآخرت نايل نمى ‏گردد.

معصومين(عليهم السلام) همچنان كه در سايرابعاد زندگى، چراغ هدايت پيروان خود بوده ‏اند در زمينه تربيت ‏نيز بهترين و مطمئن‏ترين الگويند.

اين مقاله بر آنست تا نكاتى ‏از دفتر زرين ديدگاه ها و سيره تربيتى يكى از آن بزرگواران‏ يعنى امام باقر(ع) به پيروان آن حضرت تقديم نمايد.




http://www.ayehayeentezar.com/gallery/images/74544444044844219842.gif (http://www.ayehayeentezar.com/gallery/images/74544444044844219842.gif)

║★║فاطمی║★║
۱۳۹۱/۰۲/۳۱, ۱۸:۰۲
http://www.ayehayeentezar.com/gallery/images/74544444044844219842.gif (http://www.ayehayeentezar.com/gallery/images/74544444044844219842.gif)




الف- آداب تربيتى پس از تولد:

از امتيازات تربيت اسلامى اين است كه در آن علاوه بر زمينه ‏سازى ‏مناسب در قبل از تولد فرزند و بلكه پيش از ازدواج والدين،تربيت از آغازين لحظه تولد به طور عملى شروع مى ‏شود و آداب و سنن‏ ويژه‏ اى نسبت‏ به نوزادان سفارش شده است كه در اينجا به برخى ازآنها كه در كلمات گوهربار امام باقر(ع) مورد توجه واقع گرديداشاره مى ‏شود.

1،2- گفتن اقامه در گوش و باز كردن كام نوزاد با آب فرات:

امام باقر(ع) فرمودند: «شايسته است كام نوزاد با آب فرات بازگردد و در گوشش اقامه گفته شود.»(1)

3،4- عقيقه و نامگذارى:

آن حضرت فرمودند: «هرگاه براى شما فرزندى بدنيا آمد در روزهفتم اگر پسر است گوسفند نر و اگر دختر است گوسفند ماده برايش‏ عقيقه كنيد و از گوشت آن به قابله بدهيد و در روز هفتم او رانامگذارى كنيد.(2)

نكته مهم در نامگذارى انتخاب نام نيكو وپرهيز از نام هاى ناخوشايند است. زيرا نام نيكو مايه سرورفرزند و نام ناخوشايند باعث نگرانى و دغدغه خاطر او مى‏ گردد.

امام باقر(ع) در سخنان خود برخى از نامهاى نيكو و غير نيكو رابيان كرده ‏اند. آن حضرت در اين زمينه فرمودند:

«اصدق الاسماءما سمى بالعبوديه و افضلها اسماء الانبياء»(3)

صادق ترين‏ نامها، نام هايى است كه بندگى خداوند را تداعى نمايد و بهترين‏ آنها نام هاى پيامبران است.

و در حديث ديگرى فرمودند:«مبغوض ‏ترين نام ها نزد خداوند نام هاى «حارث، مالك و خالد»است‏»(4)



http://www.ayehayeentezar.com/gallery/images/74544444044844219842.gif (http://www.ayehayeentezar.com/gallery/images/74544444044844219842.gif)

║★║فاطمی║★║
۱۳۹۱/۰۳/۰۱, ۰۲:۵۴
http://www.ayehayeentezar.com/gallery/images/74544444044844219842.gif (http://www.ayehayeentezar.com/gallery/images/74544444044844219842.gif)






ب- تاثير شير مادر در تربيت

در تربيت فرزندان، والدين نخستين نقش را دارا هستند، اين نقش‏ و تاثير در مقاطع گوناگون سنى يكسان و هم‏اندازه نمى ‏باشدبلكه در مقاطع و مراحلى از تربيت نقش پدر برجسته‏ تر و در مراحل‏ ديگرى نقش مادر تعيين ‏كننده ‏تر است و در يك ديدگاه كلى مى‏ توان‏گفت كه تا پيش از سن نوجوانى بويژه در دوران جنينى وشيرخوارگى نقش مستقيم مادر در تربيت فرزند بيشتر از پدر خواهدبود و از دوره نوجوانى به بعد بخصوص در مورد پسران نقش پدران ‏مهمتر است .

البته اين بدان معنا نيست كه نقش پدر در دوران‏كودكى و نقش مادر در دوران نوجوانى و جوانى ناچيز و كم‏رنگ‏ باشد بلكه مقصود بيان برجستگى نقش و تاثير بيشتر هر يك در يك‏مرحله خاص است. بنابر اين يكى از مقاطع مهم مقطع شيرخوارگى است‏ كه در آن، مادر نقش مستقيم و اساسى را دارد. در اين مقطع ‏شيردادن مهمترين عامل ارتباط نوزاد با مادر است، شير مادر علاوه ‏بر نقش مهمى كه در تغذيه و بهداشت جسمانى نوزاد دارد عامل ‏ايجاد و انتقال بعضى ويژگيها به فرزند نيز مى ‏باشد و ما به دونمونه از آنها كه در سخنان امام باقر(ع) بيان شده، اشاره‏ مى‏ كنيم:

1- حماقت و كودنى:

امام باقر(ع) فرمود:
«لا تسترضعوا الحمقاء فان اللبن يعدى و ان الغلام ينزع الى اللبن يعنى الى الظئر فى‏ الرعونه و الحمق‏»
زنان كودن را دايه فرزندانتان قرار ندهيدزيرا از طريق شير حماقت و كودنى به آنها منتقل مى‏ شود.(5)

2- زيبايى و زشتى:

آن حضرت فرمودند:
«دايه ‏هاى زيبا براى ‏فرزندانتان انتخاب كنيد و از دايه‏ هاى زشت‏ رو بپرهيزيد زيرا چه ‏بسا شير انتقال ‏دهنده (زشتى و زيبايى) باشد.»(6)

نيز در حديث‏ ديگرى فرمود:

«برشما باد به انتخاب دايه‏ هاى نظيف و زيبا ،زيرا شير انتقال ‏دهنده (زيبايى) است.»(7)





http://www.ayehayeentezar.com/gallery/images/74544444044844219842.gif (http://www.ayehayeentezar.com/gallery/images/74544444044844219842.gif)

كبوتر دل
۱۳۹۱/۰۳/۰۱, ۱۳:۲۹
http://www.ayehayeentezar.com/gallery/images/74544444044844219842.gif (http://www.ayehayeentezar.com/gallery/images/74544444044844219842.gif)

ج- كودك و نياز به محبت:

محبت از ضرورى ‏ترين نيازهاى عاطفى فرزند در دوران كودكى است وبدون توجه به آن كودك به رشد عاطفى مناسب نايل نمى ‏شود، اين ‏نياز، براى كودك به شكل هاى گوناگون قابل پاسخگويى است كه‏مى‏ توان به بوسيدن كودك، در آغوش گرفتن، گفتن جملات زيبا و محبت‏آميز،خريدن هديه و اسباب بازى و... اشاره كرد. امام باقر(ع)در فرصت هاى مناسب از طريق در آغوش گرفتن و بيان جملات محبت‏آميز،محبت‏خود را به كودك خردسالش امام صادق(ع) نشان مى ‏دادندو از اين طريق به نياز عاطفى او پاسخ مى ‏گفتند، محمد بن مسلم‏از اصحاب بزرگ آن حضرت نقل مى ‏كند كه من در خدمت امام باقر(ع)بودم. در اين هنگام فرزند(خردسال-)ش جعفر(ع) وارد شد و بر سراو ذؤابه(8) و در دستش عصايى بود كه با آن بازى مى‏كرد. امام‏باقر(ع) او را به گرمى در آغوش گرفت و به سينه خود فشرد و خطاب‏به او فرمود: «پدر و مادرم به فدايت‏باد (با اين چوب) كارلهو انجام مده و بازى مكن، سپس فرمود:«اى محمد، پس از من او امام توست.از او پيروى كن و از دانش او استفاده نما، به خدا سوگند اوهمان صادقى است كه رسول خدا(ع) او را توصيف نمود كه شيعيان او در دنيا و آخرت پيروزند و دشمنانش در زمان هر پيامبرى ملعون ‏هستند. در (اين هنگام) جعفر(ع) خنديد و صورتش قرمز گرديد، آنگاه امام باقر(ع) به من فرمود: از او سؤال كن، من از او پرسيدم اى پسر رسول خدا، خنده از كدام عضو بدن منشا مى‏ گيرد.جعفر(ع) فرمود: اى محمد، عقل از قلب، اندوه از كبد و نفس ازريه و خنده از طحال منشا مى ‏گيرد. (وقتى اين پاسخ را از اوشنيدم) از جايم برخاستم و او را بوسيدم.»(9)

http://www.ayehayeentezar.com/gallery/images/74544444044844219842.gif (http://www.ayehayeentezar.com/gallery/images/74544444044844219842.gif)

أنا الحقیر
۱۳۹۱/۰۳/۰۱, ۱۵:۲۲
د- ستایش از فرزند صالح:



ستایش بجا از فرزند و كارهاى نیك او باعث احساس ‏موفقیت و توانایى و نیز موجب انگیزه قوى براى تكراركارهاى خوب ‏و رشد بیشتر او مى‏گردد. به خصوص اگر این تمجید به موقع و درحضور كسانى باشد كه آگاهى آنها از رفتار شایسته فرزند براى او مهم باشد. على بن حكم به نقل از طاهر یكى از اصحاب امام ‏باقر(ع) نقل مى‏كند. من در خدمت امام باقر(ع) نشسته بودم كه ‏فرزندش جعفر(ع) وارد شد. امام باقر(ع) در باره‏اش فرمود: «او بهترین مخلوقات خداوند است.‏»(9) در این حدیث ملاحظه مى‏شود كه ‏امام باقر(ع) در نزد صحابى خود فرزندش را كه صلاحیت و شایستگى ‏لازم را داشته به بهترین وجه ممكن ستوده است.

أنا الحقیر
۱۳۹۱/۰۳/۰۱, ۱۵:۲۳
ه- والدین و نصیحت فرزند:



نصیحت فرزندان و صحبت كردن با آنها علاوه بر آن كه والدین ازطریق آن مى‏توانند رهنمودهاى مهم و اساسى را ره توشه زندگى ‏فرزندانشان قرار دهند مى‏تواند یك نوع زمینه ایجاد ارتباط صمیمى بین والدین و فرزندان را فراهم نماید و از این طریق‏ والدین به خصوص پدر، مى‏توانند به فرزند نزدیك شوند و در یك فضاى‏ صمیمى و عاطفى، ضمن آگاهى از مشكلات و خواسته‏هاى فرزندان ‏رهنمودهاى لازم را به آنها ارائه دهند. امام باقر(ع) نیز در فرصتهاى مناسب با فرزندان خود صحبت مى‏كردند و گاهى به شكل ‏گروهى و عمدتا به شكل فردى به نصحیت آنها مى‏پرداختند كه به ‏نمونه‏هایى از آنها اشاره مى‏كنیم:

1- اسماعیل بن خالد نقل مى‏كند كه از امام باقر(ع) شنیدم كه ‏فرمود: پدرم ابو جعفر(ع) ما (فرزندان) را جمع مى‏نمود و به ما مى‏فرمود: اى فرزندان از تعرض نسبت‏ به حقوق دیگران بپرهیزید، بر مشكلات و سختیها صبر پیشه كنید و اگر خویشان شما را به كارى ‏كه ضررش براى شما بیش از نفعش باشد دعوت كردند اجابت‏ نكنید.»(10)
2- از جمله سفارشهاى آن حضرت به فرزندش امام صادق(ع) این ‏جملات است: «خداوند سه چیز را در سه چیز دیگر پنهان كرده است، رضایش را در اطاعت مخفى كرد پس هیچ طاعتى را كوچك نشمار، شاید كه رضایتش در همان طاعت ‏باشد. خشم و غضبش را در معصیت پنهان ‏نمود پس هیچ نوع معصیتى را كوچك نپندار، شاید كه غضبش در همان ‏باشد. و اولیاء خود را در میان بندگانش پنهان كرد، پس احدى از بندگان او را حقیر مدان كه شاید همان بنده ولى او باشد.»(11)
3- آن حضرت به فرزندش فرمود:« فرزندم از كسالت و اندوه بپرهیز كه این دو كلید هر شرى ‏مى‏باشند، زیرا اگر سست و تنبل باشى به اداى حق نخواهى پرداخت‏ و اگر محزون و اندوهناك باشى بر حق، صبر پیشه نخواهى‏كرد.»(12)
4- سفیان ثورى نقل مى‏كند كه امام صادق(ع) را ملاقات كردم و از او خواستم مرا نصحیت كند... آن حضرت فرمود: اى سفیان! پدرم ‏مرا به سه چیز سفارش و از سه چیز برحذر داشت، از جمله آن‏ سفارشات این بود كه فرزندم، هر كه با رفیق بد همراه شود سالم ‏نمى‏ماند و هر كه در محلهاى اتهام برود مورد اتهام قرار مى‏گیرد و هر كه بر زبان خود كنترل نداشته باشد پشیمان مى‏شود.»(13)

أنا الحقیر
۱۳۹۱/۰۳/۰۱, ۱۵:۲۴
و- اهمیت آرامش خانواده در تربیت:



تردیدى نیست كه خانواده نقش اساسى در تربیت فرزند دارد و پرورش صحیح فرزندان بدون توجه جدى والدین به این امر مهم و ایجاد فضاى مناسب و آرام براى آن میسر نیست. نا بسامانى ‏خانواده، اختلاف و نزاعهاى والدین، عدم رابطه صمیمى میان اعضاى ‏خانواده به ویژه والدین، فقدان امنیت و آرامش لازم در جامعه كوچك ‏خانواده، تربیت صحیح فرزند را به مخاطره مى‏اندازد. از این رو در مبحث ‏حسن خلق در روایات، بیش از هر مورد دیگرى‏ در باره خوش رفتارى پدر خانواده با اهلش تاكید شده است و این ‏حاكى از آن است كه خوش رفتارى در كانون خانواده اهمیت ویژه ‏دارد و آثار مثبت آن فراتر از خوش رفتارى با افراد دیگر است، زیرا در جامعه كوچك خانواده افراد كاملا با هم در ارتباط هستند و بر یكدیگر تاثیر مى‏گذارند و چتر آثار مثبت‏ خوش رفتارى و پیامدهاى سوء بد رفتارى بر سر همه اعضاى خانواده پهن مى‏گردد ودر یك كلام خوش ‏رفتارى در كانون خانواده آثار تربیتى فراوان و بد رفتارى پیامدهاى سوء بى‏شمار به همراه دارد. امام باقر(ع) در زمینه اهمیت‏ خوش رفتارى در كانون خانواده‏ فرموده است:«... من حسن بره باهله زید فى عمره‏.»(14) هر كس ‏احساس و ملاطفتش را نسبت ‏به خانواده‏اش نیكو گرداند عمرش طولانى‏ مى‏گردد. در این حدیث ‏شریف تعبیر لطیف و ظریف «من حسن بره‏» دلالت ‏بر آن دارد كه نه تنها احسان و ملاطفت نسبت‏ به خانواده ‏پسندیده و لازم است ‏بلكه مى‏بایست ‏براى تاثیر بیشتر، این احسان ‏و ملاطفت ‏به نیكویى و بهترین وجه انجام گیرد.

أنا الحقیر
۱۳۹۱/۰۳/۰۱, ۱۵:۲۴
ز- نقش تربیتى عمل والدین و مربیان:



مربیان موفق در جهاد مقدس تربیت‏ بیش از آن كه به گفتار دعوت‏ به نیكى كنند با عمل صالح دعوت كرده‏اند، پیش از آن كه سخن‏ بگویند عمل نمودند، پیش از آن كه به تربیت دیگران اقدام كنند به اصلاح خویش پرداختند، بنابراین والدین كه خود اولین مربیان ‏فرزندان هستند مى‏بایست ‏با زبان عمل با فرزندانشان سخن بگویند، فرزندان باید در عمل ببینند كه والدین به آنچه مى‏گویند پاى ‏بند هستند و خود عمل مى‏كنند و گفتارشان با عملشان مطابقت ‏دارد. به نظر مى‏رسد كه اساسى‏ترین عامل تربیتى معصومان علیهم‏السلام و در واقع مهمترین راز موفقیتشان در تربیت فرزندان‏ همان تربیت ‏با عمل و پاى‏ بندیشان به آنچه مى‏گفتند بوده است و این شیوه در سیره تربیتى امام باقر(ع) نیز كاملا آشكار است، فرزندان آن حضرت با دیدن اعمال پدر براى انجام اعمال صالح و رفتار درست الگو مى‏گرفته و به راز بندگى خداوند دست مى‏یافتند. در ذیل به ذكر دو نمونه از رفتارهاى آن حضرت اكتفا مى‏كنیم:

1- امام باقر(ع) و صدقه به فقراء: از فرزند بزرگوار آن حضرت نقل شده است كه روزى بر پدرم وارد شدم و مشاهده كردم كه در آن روز پدرم هشت هزار دینار به ‏تهى‏ دستان مدینه صدقه داده‏اند و اهل خانه‏اى را كه تعداد آنها به یازده نفر مى‏رسید آزاد كرده است‏.»(15)
2- اسحاق بن عمار از امام صادق(ع) نقل كرده است: من پیوسته ‏رختخواب پدرم را پهن مى‏كردم و منتظر مى‏ماندم تا ایشان به ‏رختخواب بروند و بخوابند، سپس برمى‏خاستم و به رختخواب خود مى‏رفتم، شبى آن حضرت تاخیر كردند و من در طلب او به مسجد رفتم، در حالى كه مردم خواب بودند، او را در حال سجده دیدم وغیر او كسى در مسجد نبود. من صداى او را مى‏شنیدم كه مى‏گفت:«سبحانك اللهم انت ربى حقا حقا، سجدت لك یا رب تعبدا و رقا، اللهم ان عملى ضعیف فضاعفه لى، اللهم قنى عذابك یوم تبعث‏عبادك و تب على انك انت التواب الرحیم.»(16)

أنا الحقیر
۱۳۹۱/۰۳/۰۱, ۱۵:۲۵
ح- تربیت معنوى فرزندان:



تربیت ابعاد مختلفى چون جسمانى، عقلانى، عاطفى، اجتماعى واخلاقى دارد. از مهمترین ابعاد تربیت، تربیت معنوى است كه به ‏عقیده ما در تربیت اسلامى، پرورش این بعد غایت همه ابعاد دیگراست. این نوع تربیت كه شامل پرورش بعد معنوى انسان و فراهم‏ نمودن زمینه ارتباط انسان با خداوند و در نهایت پرورش انسان ‏براى رسیدن به قرب الهى است. بسیار مورد تاكید ائمه علیهم السلام بوده است و آن بزرگواران ‏در تمام صحنه‏هاى زندگى بیشترین اهمیت را به پرورش این بعد فرزندان مى‏دادند و براى تحقق آن از شیوه‏هاى خاص بهره مى‏گرفتند كه به نظر مى‏رسد از مهمترین شیوه‏ها، دو شیوه (ذكر و دعا) است‏ و هر چند دعا نیز یك نوع ذكر تلقى مى‏شود اما از آنجا كه درتربیت معنوى عنصرى كلیدى و مهم است از آن به عنوان یك شیوه ‏جداگانه یاد مى‏كنیم. امام باقر(ع) در سیره تربیتى خود از این ‏دو شیوه به شكل خاصى بهره جستند.


1- ذكر و یاد خدا:



ذكر كه عبارت از توجه قلبى انسان نسبت ‏به خداوند است و گاهى‏ در قالب الفاظ مخصوصى بر زبان جارى مى‏شود. نقش بسیار مهمى درتربیت ‏بعد معنوى انسان دارد. ابن قداح از امام صادق(ع) نقل ‏كرده كه «پدرم (امام باقر-ع-) بسیار یاد خدا مى‏نمود، همراه‏ او راه مى‏رفتم او را در حال ذكر مى‏دیدم با او غذا مى‏خوردم او را در حال یاد خداوند مى‏دیدم، با مردم سخن مى‏گفت و این كار او را از یاد خدا غافل نمى‏كرد. من مشاهده مى‏كردم كه زبان او مدام ‏در حال گفتن ذكر لا اله الا الله بود. پدرم ما را جمع مى‏نمود وما را به ذكر و یاد خدا امر مى‏فرمود و این كار تا طلوع خورشید ادامه داشت، هر كدام از ما كه قرائت قرآن آموخته بود به ‏خواندن قرآن و هر كدام كه قرآن نیاموخته بود به گفتن ذكر امرمى‏نمودند.»(17) این حدیث در بردارنده دو نكته مهم است. نخست آن كه بر مطابقت ‏گفتار با عمل حضرت دلالت دارد و نشان مى‏دهد كه امام ابتدا خود عمل مى‏نمودند و از ذكر گفتن غافل نمى‏شدند و بعد فرزندانشان را به ذكر و یاد خدا امر مى‏نمودند. نكته دوم آن كه نباید فرزندان‏ را به حال خودشان رها كرد بلكه مى‏بایست ضمن حفظ آزادى حساب‏ شده و منطقى و توجه به استقلال طلبى و آزادی خواهى آنها در فرصتهاى مناسب با ایجاد انگیزه و شوق به طور عملى آنها را به ‏انجام كار نیك مشغول نمود.


2- دعا:



دعا و مناجات از مؤثرترین روشها در تربیت ‏بعد معنوى ‏انسان است، از طریق دعا و مناجات انسان با خداوند ارتباط پیدا مى‏كند و در پرتو آن جان خود را از چشمه معرفت و محبت ‏سیراب‏ مى‏گرداند. امام صادق(ع) فرمود: «هرگاه مساله‏اى پدرم را محزون مى‏كرد ایشان زنان و فرزندان را جمع مى‏نمود. آنگاه خود دعا مى‏كردند و آنها آمین مى‏گفتند.»(18) همچنین برید بن معاویه عجلى نقل مى‏كند:«هرگاه امام باقر(ع) قصد مسافرت داشتند خانواده خود را درمنزلى جمع مى‏نمودند و این چنین دعا مى‏كردند «اللهم انى استودعك ‏نفسى و اهلى و مالى و ولدى، الشاهد منا و الغائب، اللهم ‏احفظنا و احفظ علینا، اللهم اجعلنا فى جوارك، اللهم لا تسلبنا نعمتك ولا تغیر ما بنا من عافیتك و فضلك‏.» پرودگارا خود و اهلم و مالم و فرزندانم، حاضر و غایب آنها را به تو سپرده‏ام، پروردگارا ما را حفظ كن و سلامتى ما را مستدام دار، پروردگارا ما را در جوار خودت جاى ده و نعمتت را از ما مگیر و عافیت و فضیلت را نسبت ‏به ما تغییر مده.‏»(19)
از دو حدیث‏ بیان شده‏ معلوم مى‏شود كه آن حضرت فرزندان خود را از طریق دعا به یاد خداوند متوجه مى‏گردانید و غیر مستقیم به آنها تعلیم مى‏داد كه ‏باید در تنهایى و هنگام مشكلات بر خداوند توكل نمود و تنها از او در خواست كمك نمود.
---------------------

پینوشت ها:

1- وسایل الشیعه، ج 15، ص 138، ح 2.
2- همان، ص 151، ح 11.
3- همان، ص 124، ح 1.
4- تهذیب الاحكام، ج 8، ص 110، ح 375.
5- الكافى، ج 6، ص 44، ح 12.
6- التهذیب، ج 8، ص 110/ الكافى، ج 6، ص 44، ح 13.
7- الذؤابه، طرف العمامه و السوط ، و فى الحدیث، كان ابى یطول ‏دوائب نعلیه‏اى اطرافها (مجمع البحرین، ج 2، ص 57) اما در فرهنگ‏هاى عربى به فارسى آن را به «زلف و گیسو» معنا كرده‏اند.
8- بحارالانوار، ج 47، ص 15، ح 12؛ به نقل از كفایة الاثر، ص‏321.
9- همان، ص 13، به نقل از ارشاد مفید.
10- حلیة الابرار، ج 2، ص 126.
11- كشف الغمه، ج 2، ص 360؛ سیرة الائمة الاثنى عشر، ج 2، ص‏230-229.
12- همان، ص 344.
13- الخصال، صدوق، ص 169.
14- تحف العقول، ص 216/ ائمتنا، ج 1، ص 365.
15- بحارالانوار، ج 46، ص 290.
16- حلیة‏الابرار، ج 2، ص 112.
17- الكافى، ج 2، ص 299/ بحارالانوار، ج 46، ص 8-297/ حلیة‏الابرار، ج 2، ص 111-110.
18- بحارالانوار، به نقل از الكافى، ج 2، ص 487.
19- حلیة الابرار، ج 2، ص 134.

كبوتر دل
۱۳۹۱/۰۳/۰۱, ۲۳:۳۴
http://www.ayehayeentezar.com/gallery/images/74544444044844219842.gif (http://www.ayehayeentezar.com/gallery/images/74544444044844219842.gif)

د- ستايش از فرزند صالح:



ستايش بجا از فرزند و كارهاى نيك او باعث احساس‏ موفقيت و توانايى و نيز موجب انگيزه قوى براى تكراركارهاى خوب‏ و رشد بيشتر او مى ‏گردد. بخصوص اگر اين تمجيد به موقع و درحضور كسانى باشد كه آگاهى آنها از رفتار شايسته فرزند براى او مهم باشد. على بن حكم به نقل از طاهر يكى از اصحاب امام‏باقر(ع) نقل مى‏ كند. من در خدمت امام باقر(ع) نشسته بودم كه‏ فرزندش جعفر(ع) وارد شد. امام باقر(ع) در باره‏اش فرمود: «او بهترين مخلوقات خداوند است‏»(10) در اين حديث ملاحظه مى‏ شود كه‏امام باقر(ع) در نزد صحابى خود فرزندش را كه صلاحيت و شايستگى ‏لازم را داشته به بهترين وجه ممكن ستوده است.

http://www.ayehayeentezar.com/gallery/images/74544444044844219842.gif (http://www.ayehayeentezar.com/gallery/images/74544444044844219842.gif)

كبوتر دل
۱۳۹۱/۰۳/۰۲, ۱۲:۵۵
http://www.ayehayeentezar.com/gallery/images/74544444044844219842.gif (http://www.ayehayeentezar.com/gallery/images/74544444044844219842.gif)

ه- والدين و نصيحت فرزند:



نصيحت فرزندان و صحبت كردن با آنها علاوه بر آنكه والدين از طريق آن مى ‏توانند رهنمودهاى مهم و اساسى را ره توشه زندگى‏ فرزندانشان قرار دهند مى ‏تواند يك نوع زمينه ايجاد ارتباط صميمى بين والدين و فرزندان را فراهم نمايد و از اين طريق ‏والدين بخصوص پدر، مى ‏توانند به فرزند نزديك شوند و در يك فضاى‏ صميمى و عاطفى، ضمن آگاهى از مشكلات و خواسته‏ هاى فرزندان‏ رهنمودهاى لازم را به آنها ارائه دهند. امام باقر(ع) نيز درفرصتهاى مناسب با فرزندان خود صحبت مى‏ كردند و گاهى به شكل ‏گروهى و عمدتا به شكل فردى به نصحيت آنها مى‏ پرداختند كه به‏نمونه ‏هايى از آنها اشاره مى ‏كنيم:
1- اسماعيل بن خالد نقل مى ‏كند كه از امام باقر(ع) شنيدم كه ‏فرمود: پدرم ابو جعفر(ع) ما (فرزندان) را جمع مى‏ نمود و به ما مى ‏فرمود: اى فرزندان از تعرض نسبت ‏به حقوق ديگران بپرهيزيد،بر مشكلات و سختيها صبر پيشه كنيد و اگر خويشان شما را به كارى ‏كه ضررش براى شما بيش از نفعش باشد دعوت كردند اجابت ‏نكنيد.»(11)
2- از جمله سفارشهاى آن حضرت به فرزندش امام صادق(ع) اين‏ جملات است: «خداوند سه چيز را در سه چيز ديگر پنهان كرده است،رضايش را در اطاعت مخفى كرد پس هيچ طاعتى را كوچك نشمار، شايد كه رضايتش در همان طاعت‏ باشد، خشم و غضبش را در معصيت پنهان‏ نمود پس هيچ نوع معصيتى را كوچك نپندار، شايد كه غضبش در همان‏ باشد و اولياء خود را در ميان بندگانش پنهان كرد، پس احدى ازبندگان او را حقير مدان كه شايد همان بنده ولى او باشد.»(12)
3- آن حضرت به فرزندش فرمود:«فرزندم از كسالت و اندوه بپرهيز كه اين دو كليد هر شرى ‏مى‏باشند، زيرا اگر سست و تنبل باشى به اداى حق نخواهى پرداخت ‏و اگر محزون و اندوهناك باشى بر حق، صبر پيشه نخواهى ‏كرد.»(13)
4- سفيان ثورى نقل مى كند كه امام صادق(ع) را ملاقات كردم واز او خواستم مرا نصحيت كند... آن حضرت فرمود: اى سفيان! پدرم‏ مرا به سه چيز سفارش و از سه چيز برحذر داشت، از جمله آن‏ سفارشات اين بود كه فرزندم، هر كه با رفيق بد همراه شود سالم‏ نمى‏ ماند و هر كه در محلهاى اتهام برود مورد اتهام قرار مى‏ گيردو هر كه بر زبان خود كنترل نداشته باشد پشيمان مى ‏شود.»(14)


http://www.ayehayeentezar.com/gallery/images/74544444044844219842.gif (http://www.ayehayeentezar.com/gallery/images/74544444044844219842.gif)

كبوتر دل
۱۳۹۱/۰۳/۰۳, ۰۵:۴۱
http://www.ayehayeentezar.com/gallery/images/74544444044844219842.gif (http://www.ayehayeentezar.com/gallery/images/74544444044844219842.gif)

و- اهميت آرامش خانواده در تربيت:



ترديدى نيست كه خانواده نقش اساسى در تربيت فرزند دارد و پرورش صحيح فرزندان بدون توجه جدى والدين به اين امر مهم و ايجاد فضاى مناسب و آرام براى آن ميسر نيست. نا بسامانى‏ خانواده، اختلاف و نزاع هاى والدين، عدم رابطه صميمى ميان اعضاى ‏خانواده بويژه والدين، فقدان امنيت و آرامش لازم در جامعه كوچك‏ خانواده، تربيت صحيح فرزند را به مخاطره مى ‏اندازد.از اين رو در مبحث‏ حسن خلق در روايات، بيش از هر مورد ديگرى‏ درباره خوشرفتارى پدر خانواده با اهلش تاكيد شده است و اين‏ حاكى از آن است كه خوشرفتارى در كانون خانواده اهميت ويژه ‏دارد و آثار مثبت آن فراتر از خوشرفتارى با افراد ديگر است،زيرا در جامعه كوچك خانواده افراد كاملا با هم در ارتباط هستند و بر يكديگر تاثير مى‏ گذارند و چتر آثار مثبت‏ خوشرفتارى وپيامدهاى سوء بدرفتارى بر سر همه اعضاى خانواده پهن مى‏ گردد ودر يك كلام خوش‏ رفتارى در كانون خانواده آثار تربيتى فراوان وبدرفتارى پيامدهاى سوء بى‏ شمار به همراه دارد. امام باقر(ع) در زمينه اهميت‏خوشرفتارى در كانون خانواده‏ فرموده است:«... من حسن بره باهله زيد فى عمره‏»(15) هر كس‏احساس و ملاطفتش را نسبت ‏به خانواده‏اش نيكو گرداند عمرش طولانى‏ مى ‏گردد.، در اين حديث‏شريف تعبير لطيف و ظريف «من حسن بره‏»دلالت‏ بر آن دارد كه نه تنها احسان و ملاطفت نسبت‏ به خانواده ‏پسنديده و لازم است ‏بلكه مى‏ بايست‏براى تاثير بيشتر، اين احسان ‏و ملاطفت ‏به نيكويى و بهترين وجه انجام گيرد. همچنين در حديث ديگرى آن حضرت، كامل شدن اسلام و ايمان، آمرزش‏ گناهان و رضايت‏ خداوند متعال در روز قيامت را از آثار خوشرفتارى با خانواده برشمرده ‏اند. «اربع من كن فيه كمل ‏اسلامه ... و حسن الخلق مع الاهل و الناس‏»(16)

http://www.ayehayeentezar.com/gallery/images/74544444044844219842.gif (http://www.ayehayeentezar.com/gallery/images/74544444044844219842.gif)

كبوتر دل
۱۳۹۱/۰۳/۰۳, ۲۱:۴۴
http://www.ayehayeentezar.com/gallery/images/74544444044844219842.gif

(http://www.ayehayeentezar.com/gallery/images/74544444044844219842.gif)

ز- نقش تربيتى عمل والدين و مربيان:

مربيان موفق در جهاد مقدس تربيت ‏بيش از آن كه به گفتار دعوت ‏به نيكى كنند با عمل صالح دعوت كرده ‏اند، پيش از آنكه سخن‏ بگويند عمل نمودند، پيش از آن كه به تربيت ديگران اقدام كنندبه اصلاح خويش پرداختند، بنابراين والدين كه خود اولين مربيان ‏فرزندان هستند مى ‏بايست ‏با زبان عمل با فرزندانشان سخن بگويند ، فرزندان بايد در عمل ببينند كه والدين به آنچه مى ‏گويند پاى ‏بند هستند و خود عمل مى ‏كنند و گفتارشان با عملشان مطابقت ‏دارد. به نظر مى‏ رسد كه اساسى‏ترين عامل تربيتى معصومان (عليهم‏ السلام) و در واقع مهمترين راز موفقيتشان در تربيت فرزندان‏ همان تربيت ‏با عمل و پاى ‏بنديشان به آنچه مى ‏گفتند بوده است واين شيوه در سيره تربيتى امام باقر(ع) نيز كاملا آشكار است، فرزندان آن حضرت با ديدن اعمال پدر براى انجام اعمال صالح ورفتار درست الگو مى‏ گرفته و به راز بندگى خداوند دست مى‏ يافتند. در ذيل به ذكر دو نمونه از رفتارهاى آن حضرت اكتفا مى ‏كنيم: 1- امام باقر(ع) و صدقه به فقراء:از فرزند بزرگوار آن حضرت نقل شده است كه روزى بر پدرم وارد شدم و مشاهده كردم كه در آن روز پدرم هشت هزار دينار به‏ تهى‏دستان مدينه صدقه داده‏اند و اهل خانه‏اى را كه تعداد آنهابه يازده نفر مى ‏رسيد آزاد كرده است‏»(17) 2- اسحاق بن عمار از امام صادق(ع) نقل كرده است: من پيوسته‏رختخواب پدرم را پهن مى‏ كردم و منتظر مى‏ ماندم تا ايشان به‏رختخواب بروند و بخوابند، سپس برمى‏ خاستم و به رختخواب خودمى رفتم، شبى آن حضرت تاخير كردند و من در طلب او به مسجد رفتم، در حالى كه مردم خواب بودند، او را در حال سجده ديدم وغير او كسى در مسجد نبود. من صداى او را مى ‏شنيدم كه مى‏ گفت:«سبحانك اللهم انت ربى حقا حقا، سجدت لك يا رب تعبدا و رقا، اللهم ان عملى ضعيف فضاعفه لى، اللهم قنى عذابك يوم تبعث‏عبادك و تب على انك انت التواب الرحيم.»(18)
http://www.ayehayeentezar.com/gallery/images/74544444044844219842.gif (http://www.ayehayeentezar.com/gallery/images/74544444044844219842.gif)

كبوتر دل
۱۳۹۱/۰۳/۰۴, ۱۲:۳۹
http://www.ayehayeentezar.com/gallery/images/74544444044844219842.gif (http://www.ayehayeentezar.com/gallery/images/74544444044844219842.gif)

ن- تربيت معنوى فرزندان:



تربيت ابعاد مختلفى چون جسمانى، عقلانى، عاطفى، اجتماعى واخلاقى دارد. از مهمترين ابعاد تربيت، تربيت معنوى است كه به‏ عقيده ما در تربيت اسلامى، پرورش اين بعد غايت همه ابعاد ديگراست. اين نوع تربيت كه شامل پرورش بعد معنوى انسان و فراهم‏ نمودن زمينه ارتباط انسان با خداوند و در نهايت پرورش انسان‏ براى رسيدن به قرب الهى است. بسيار مورد تاكيد ائمه(عليهم السلام) بوده است و آن بزرگواران‏ در تمام صحنه ‏هاى زندگى بيشترين اهميت را به پرورش اين بعد فرزندان مى‏ دادند و براى تحقق آن از شيوه‏ هاى خاص بهره مى‏ گرفتند كه به نظر مى‏ رسد از مهمترين شيوه‏ ها، دو شيوه (ذكر و دعا) است‏و هر چند دعا نيز يك نوع ذكر تلقى مى‏ شود اما از آنجا كه درتربيت معنوى عنصرى كليدى و مهم است از آن بعنوان يك شيوه‏ جداگانه ياد مى‏ كنيم. امام باقر(ع) در سيره تربيتى خود از اين ‏دو شيوه به شكل خاصى بهره جستند.
1 ذكر و ياد خدا:ذكر كه عبارت از توجه قلبى انسان نسبت ‏به خداوند است و گاهى ‏در قالب الفاظ مخصوصى بر زبان جارى مى‏ شود. نقش بسيار مهمى درتربيت ‏بعد معنوى انسان دارد. ابن قداح از امام صادق(ع) نقل‏ كرده كه «پدرم (امام باقر-ع-) بسيار ياد خدا مى‏ نمود، همراه ‏او راه مى ‏رفتم او را در حال ذكر مى‏ ديدم با او غذا مى‏ خوردم اورا در حال ياد خداوند مى ‏ديدم، با مردم سخن مى ‏گفت و اين كار اورا از ياد خدا غافل نمى‏ كرد. من مشاهده مى ‏كردم كه زبان او مدام ‏در حال گفتن ذكر لا اله الا الله بود. پدرم ما را جمع مى‏ نمود وما را به ذكر و ياد خدا امر مى‏ فرمود و اين كار تا طلوع خورشيد ادامه داشت، هر كدام از ما كه قرائت قرآن آموخته بود به ‏خواندن قرآن و هر كدام كه قرآن نياموخته بود به گفتن ذكر امر مى ‏نمودند.»(19)اين حديث در بر دارنده دو نكته مهم است. نخست آنكه بر مطابقت ‏گفتار با عمل حضرت دلالت دارد و نشان مى‏ دهد كه امام ابتدا خود عمل مى‏ نمودند و از ذكر گفتن غافل نمى‏ شدند و بعد فرزندانشان را به ذكر و ياد خدا امر مى ‏نمودند. نكته دوم آنكه نبايد فرزندان ‏را به حال خودشان رها كرد بلكه مى‏ بايست ضمن حفظ آزادى حساب ‏شده و منطقى و توجه به استقلال طلبى و آزادي خواهى آنها در فرصت هاى مناسب با ايجاد انگيزه و شوق بطور عملى آنها را به ‏انجام كار نيك مشغول نمود:
2- دعا: دعا و مناجات از مؤثرترين روشها در تربيت‏ بعد معنوى ‏انسان است، از طريق دعا و مناجات انسان با خداوند ارتباط پيدا مى ‏كند و در پرتو آن جان خود را از چشمه معرفت و محبت ‏سيراب ‏مى‏ گرداند. امام صادق(ع) فرمود: «هرگاه مساله‏اى پدرم را محزون مى ‏كرد ايشان زنان و فرزندان را جمع مى ‏نمود. آنگاه خود دعا مى‏ كردند و آنها آمين مى‏ گفتند. »(20) همچنين بريد بن معاويه عجلى نقل مى ‏كند:«هرگاه امام باقر(ع) قصد مسافرت داشتند خانواده خود را درمنزلى جمع مى ‏نمودند و اين چنين دعا مى ‏كردند «اللهم انى استودعك‏نفسى و اهلى و مالى و ولدى، الشاهد منا و الغائب، اللهم ‏احفظنا و احفظ علينا، اللهم اجعلنا فى جوارك، اللهم لا تسلبنا نعمتك و لا تغير ما بنا من عافيتك و فضلك‏». پرودگارا خود و اهلم و مالم و فرزندانم، حاضر و غايب آنها را به تو سپرده‏ام ، پروردگارا ما را حفظ كن و سلامتى ما را مستدام دار، پروردگارا ما را در جوار خودت جاى ده و نعمتت را از ما مگير و عافيت وفضلت را نسبت‏ به ما تغيير مده‏»(21) از دو حديث‏ بيان شده ‏معلوم مى‏ شود كه آن حضرت فرزندان خود را از طريق دعا به ياد خداوند متوجه مى ‏گردانيد و غير مستقيم به آنها تعليم مى ‏داد كه‏بايد در تنهايى و هنگام مشكلات بر خداوند توكل نمود و تنها از او در خواست كمك نمود.

http://www.ayehayeentezar.com/gallery/images/74544444044844219842.gif (http://www.ayehayeentezar.com/gallery/images/74544444044844219842.gif)

كبوتر دل
۱۳۹۱/۰۳/۰۴, ۱۲:۴۰
پي نوشت :

1- وسايل الشيعه، ج 15، ص 138، ح
2- همان، ص 151، ح 11.
3- همان، ص 124، ح 1.
4- همان، ص 130، ح 2.
5- تهذيب الاحكام، ج 8، ص 110، ح 375.
6- الكافى، ج 6، ص 44، ح 12.
7- التهذيب، ج 8، ص 110; الكافى، ج 6، ص 44، ح 13.
8- الذؤابه، طرف العمامه و السوط، و فى الحديث، كان ابى يطول‏دوائب نعليه‏اى اطرافها (مجمع البحرين، ج 2، ص 57) اما درفرهنگ‏هاى عربى به فارسى آن را به «زلف و گيسو» معناكرده‏اند. 9- بحار الانوار، ج 47، ص 15، ح 12; به نقل از كفايه الاثر، ص‏ 321
10- همان، ص 13، به نقل از ارشاد مفيد.
11- حليه الابرار، ج 2، ص 126.
12- كشف الغمه، ج 2، ص 360; سيره الائمه الاثنى عشر، ج 2،
13- همان، ص 344.
14- الخصال، صدوق، ص 169.
15- تحف العقول، ص 216; ائمتنا، ج 1، ص 365.
16- حياه الامام الباقر(ع)، باقر شريف القرشى، ص 300-299;(اين حديث‏با همين مضمون و با كمى تفاوت در الخصال صدوق، ص‏ 222 از امام سجاد(ع) نيز نقل شده است.)
17- بحار الانوار، ج 46، ص 290.
18- حليه‏الابرار، ج 2، ص 112.
19- الكافى، ج 2، ص 299; بحار الانوار، ج 46، ص 8-297; حليه‏الابرار، ج 2، ص 111-110.
20- بحار الانوار، به نقل از الكافى، ج 2، ص 487.
21- حليه الابرار، ج 2، ص 134.

منبع: موسسه جهانی سبطین