PDA

توجه ! این یک نسخه آرشیو شده میباشد و در این حالت شما عکسی را مشاهده نمیکنید برای مشاهده کامل متن و عکسها بر روی لینک مقابل کلیک کنید : طبقه بندی مفسران شیعه



.:MONTAZER:.
۱۳۸۷/۰۵/۱۱, ۰۲:۰۴
مفسران شیعه به هفت طبقه کلی تقسیم می شوند که هر یک مختص به زمان و دوره ای خاص از تاریخ اسلام هستند.
در این وب نوشت به طور مختصر به بررسی این موضوع خواهیم پرداخت.

.:MONTAZER:.
۱۳۸۷/۰۵/۱۱, ۰۲:۰۵
طبقه اول

نخستين گروه مفسران شيعه، تعدادى از اصحاب پيامبر گرامى اسلام (ص) و ائمه اطهار عليهم السلام، هستند كه روايات تفسيرى را نقل كرده، يا ضبط نموده‏اند به اعتقاد شيعه، تعدادى از مفسران در بين صحابه مانند: ابن عباس، ابن مسعود، ابى بن كعب، جابر بن عبدالله انصارى و همچنين جمعى از تابعين مانند: سعيد ابن جبير، يحيى بن يعمر، ابو صالح ميزان بصرى، طاووس بن كيسان معروف به يمانى، محمد بن سائب كلبى، جابر بن يزيد جعفى، اسماعيل سدى كوفى، ابو حمزه ثمالى و نيز جمعى ديگر كه از علما و مفسران شيعه مى‏باشند، علوم خود را از پيامبر اكرم (ص) و ائمه عليهم السلام كسب نموده‏اند و طلايه داران علم تفسير هستند.

معروفترين مفسران اين طبقه عبارتنداز:

.:MONTAZER:.
۱۳۸۷/۰۵/۱۱, ۰۲:۰۶
1- ابن عباس

كه از شيعيان و شاگردان على (ع) است. در زمان رحلت پيامبر (ص) بيش از دوازده يا سيزده سال نداشت. [2] بيشتر علوم خود را نزد على (ع) آموخت. [3] و در جنگ صفين يكى از فرماندهان ايشان بود. [4]

ابن قتيبه در تاريخ خود، آخرين سخنان ابن عباس را به هنگام فوت نقل كرده
|199|

است. او مى‏گويد:

«ابن عباس گفت: خليل من رسول خدا (ص)، به من خبر داد كه دو هجرت مى‏كنم، هجرتى با او و هجرتى با على...» آنگاه گفت: «... خدايا مرا زنده بدار با زندگانى على (ع) و مرا بميران به مردن على (ع)» سپس چشم از جهان فرو بست. [5]

.:MONTAZER:.
۱۳۸۷/۰۵/۱۱, ۰۲:۰۷
2- ابى بن كعب

كه «سيد القراء» ناميده شده است. از نخستين مفسران قرآن است و از جمله آن دوازده تن از صحابيان است كه در جريان سقيفه معترض بودند. ابن شحنه، در تاريخ خود او را از جمله كسانى مى‏شمرد كه در روز سقيفه، به جهت پشتيبانى از على (ع) از بيعت با حاكم منتخب امتناع ورزيد، ائمه عليهم السلام، قرائتش را قرائت اهل بيت دانسته‏اند

.:MONTAZER:.
۱۳۸۷/۰۵/۱۱, ۰۲:۰۷
3- جابر بن عبدالله انصارى

كه تا زمان امام محمد باقر (ع)، زنده مانده و سلام پيامبر (ص) را به ايشان رساند عطيه، از مفسران بنام تابعين، از ملازمان جابر بن عبدالله انصارى بوده است. روايت سفر اين دو بزرگ جهت زيارت قبر امام حسين (ع) توسط خود عطيه نقل شده است. جابر در سن 94 سالگى ازدنيا رفته است

.:MONTAZER:.
۱۳۸۷/۰۵/۱۱, ۰۲:۰۸
4- عبدالله بن مسعود
|200|
كه بنا به گفته سيد مرتضى در كتاب الشافى امت اسلام در علم و ايمان بسيار او اتفاق نظر داشته، پيامبر اكرم (ص) نيز او را ستوده است و به حالت پسنديده از دنيا رفته است؛ ابن مسعود را نيز از معترضان به «سقيفه» شمرده‏اند. [8] ابن مسعود از سردمداران علم تفسير بوده، بنا به گفته سيوطى، پس از ابن عباس بيشترين تفسير از او نقل شده است. [9] مسروق نقل نموده كه عبدالله بن مسعود، سوره‏اى را مى‏خواند و سپس تمام روز را به تفسير آن مى‏پرداخت. [10] خود ابن مسعود مى‏گفت كه قرآن بر هفت حرف نازل شده است هر كدام از آنها ظاهر و باطنى دارد و علم اين ظاهر و باطن، همه نزد على بن ابى طالب (ع) است

.:MONTAZER:.
۱۳۸۷/۰۵/۱۱, ۰۲:۰۹
طبقه دوم

اين دسته از مفسران كه از تابعين هستند، تعدادى مورد اتفاق همه علماى اسلام و برخى تنها در نزد شيعه شهرت دارند. معروفترين مفسران اين طبقه عبارتنداز:

.:MONTAZER:.
۱۳۸۷/۰۵/۱۱, ۰۲:۰۹
1- سعيد بن جبير (م 95 ه . ق)

كه در باب تفسير اعلم تابعين است و به علت داشتن عقايد شيعى، به دست حجاج به شهادت رسيد. سيوطى در اتقاق از قتاده نقل مى‏كند كه او گفته است: چهار تن از تابعين در تفسير داناترين هستند و سعيد بن جبير از آن ميان اعلم به تفسير قرآن است. قتاده و ابن نديم، كتاب تفسير سعيد بن جبير را نقل كرده‏اند [12] ابن خلكان
|201|مى‏گويد از سعيد بن جبير خواستند كتابى درباره تفسير بنگارد ولى او نپذيرفت‏ [13] گروهى نيز معتقدند كه كتاب تفسيرى وى، نخستين تأليف در علم تفسير است. [14]

.:MONTAZER:.
۱۳۸۷/۰۵/۱۱, ۰۲:۱۰
2- يحيى بن يعمر

كه براى اولين بار قرآن را نقطه گذارى نمود. او از اعلام شيعه و از تابعين معروف مى‏باشد. ابن خلكان او را از علماى بزرگ تفسير و از مشايخ عبدالله بن اسحاق و از شيعيانى كه قائل به برترى اهل بيت عليهم السلام هستند، شمرده شده است. وى توسط حجاج به خراسان تبعيد شد. [15]

.:MONTAZER:.
۱۳۸۷/۰۵/۱۱, ۰۲:۱۱
3- طاووس بن كيسان يمانى

كه با پنجاه تن از صحابه مجالست داشته، ذهبى او را شيخ اهل يمن، ابن حيان او را از بزرگان تابعين و ابن عباس او را از اهل بهشت دانسته‏اند. ابن تيميه او را اعلم مردم به تفسير قرآن و ابن قتيبه، او را به شيعه بودن، توصيف نموده. [16] در ضمن ايشان از اصحاب امام سجاد (ع) نيز بمشار آمده است.

.:MONTAZER:.
۱۳۸۷/۰۵/۱۱, ۰۲:۱۱
4- ابو صالح ميزان بصرى

كه از شاگردان ابن عباس بوده، كلبى در تفسير خود از او بسيار نقل سخن كرده است. شيخ مفيد در كتاب «الكافية فى ابطال توبة الخاطئة» حديثى را از طريق
|202|

ابو صالح از ابن عباس نقل مى‏كند و سپس مى‏گويد: اين حديث، سندش صحيح بوده، راويانش از مردان جليل القدر مى‏باشند. [18]

.:MONTAZER:.
۱۳۸۷/۰۵/۱۱, ۰۲:۱۲
5- محمد بن سائلب كلبى (م 146 ه . ق)

نويسنده كتاب «طبقات المفسرين» او را صاحب تفسير معروف و مؤلف كتاب «ناسخ القرآن و منسوخه» معرفى كرده است. سيوطى نقل مى‏كند كه كلبى روايات شايسته‏اى دارد به خصوص از ابو صالح؛ و او به تفسير قرآن معروف بوده، در ميان تابعين، هيچيك تفسير پر بارتر و مفصلتر از تفسير او نداشته است.

.:MONTAZER:.
۱۳۸۷/۰۵/۱۱, ۰۲:۱۲
6- جابر بن يزيد جعفى (م 127 ه . ق)

وى از تابعين و اصحاب امام محمد باقر و امام جعفر صادق عليهما السلام است .

.:MONTAZER:.
۱۳۸۷/۰۵/۱۱, ۰۲:۱۲
7- اسماعيل سدى الكبير (م 145 ه . ق)

سيوطى او را از تابعين شمرده. تفسير او را اَمْثَلُ التفسير، توصيف كرده است نجاشى نيز او را از مؤلفان شيعه نام برده است.

.:MONTAZER:.
۱۳۸۷/۰۵/۱۱, ۰۲:۱۳
طبقه سوم

در اين طبقه، جمعى از اصحاب ائمه عليهم اسلام، جاى دارند كه به تفسير يا تأليف درباره علم تفسير شهرت يافته‏اند.

معروفترين آنان عبارتند از :

.:MONTAZER:.
۱۳۸۷/۰۵/۱۱, ۰۲:۱۳
1- ابو حمزه ثمالى (م 150 ه . ق)

ابن نديم او را از مؤلفان در تفسير قرآن و از اصحاب امام سجاد عليه السلام و از افراد مورد اطمينان (= ثقه) بر شمرده است. ثعلبى نيز در تفسير خود از تفسير ابوحمزه ثمالى نقل كرده و به آن اعتماد نموده است. نجاشى ،او را از جمله مؤلفان شيعه در تفسير قرآن دانسته است.

.:MONTAZER:.
۱۳۸۷/۰۵/۱۱, ۰۲:۱۳
2- آبان بن تغلب (م 141 ه . ق)

از اصحاب امام سجاد و امام باقر عليهما السلام بوده، صاحب كتاب «معانى القرآن» و «القراءات» مى‏باشد.

.:MONTAZER:.
۱۳۸۷/۰۵/۱۱, ۰۲:۱۳
3- ابو بصير يحيى بن قاسم اسدى (م 148 ه . ق)

از اصحاب امام باقر و امام صادق عليهما السلام بوده، داراى كتابى درباره تفسير قرآن است .

.:MONTAZER:.
۱۳۸۷/۰۵/۱۱, ۰۲:۱۴
4- حصين بن مخارق

از جمله اصحاب امام صادق (ع) معرفى گرديده است ابن نديم او را از قدماى مؤلفان شيعه مى‏شمارد.

.:MONTAZER:.
۱۳۸۷/۰۵/۱۱, ۰۲:۱۴
5- حسين بن سعيد

از اصحاب امام رضا (ع) مى‏باشد در فهرست ابن نديم در شمار مؤلفان
|204|

شيعه در تفسير ياد شده است .

.:MONTAZER:.
۱۳۸۷/۰۵/۱۱, ۰۲:۱۴
6- على بن اسباط

از اصحاب امام رضا (ع) بوده از بزرگان علما در باب تفسير قرآن و حديث است .

در كتاب «الفهرست» و «طبقات المفسرين» و «تأسيس الشيعه» و «الذريعه» نام جمعى ديگر از اصحاب ائمه عليهم السلام را در زمره مفسران نوشته‏اند. مانند: وهيب بن حفص، عبدالله بن حباب، احمد بن صبح، على بن مهزيار، على بن فضال، عيسى جلودى، حسن بن خالد برقى، احمد بن محمد سيارى.

.:MONTAZER:.
۱۳۸۷/۰۵/۱۱, ۰۲:۱۵
طبقه چهارم

در اين طبقه، آن دسته از مفسران شيعه جاى دارند كه در زمان نزديك به زمان ائمه عليهم السلام مى‏زيسته‏اند. آنان، احاديث راجع به تفسير قرآن را جمع آورى كرده‏اند و تأليفاتشان، به عنوان اولين منابع تفسيرى شيعه محسوب مى‏شود .

معروفترين مفسران اين طبقه عبارتنداز:

.:MONTAZER:.
۱۳۸۷/۰۵/۱۱, ۰۲:۱۶
1- على بن ابراهيم قمى: صاحب تفسير معروف كه در آن روايات اهل بيت عليهم السلام را جمع آورى نموده است .

2- ابن عقده: حافظ معروف كه حافظ سيصد هزار حديث بوده و كتابى نيز در تفسير قرآن دارد.

3- فرات بن ابراهيم كوفى: صاحب تفسير موسوم به «تفسير فرات»

4- محمد بن مسعود عياشى: صاحب تفسير موسوم به «تفسير عياشى» كه فقط يك جلد چاپ شده آن در دسترس است .
|205|

.:MONTAZER:.
۱۳۸۷/۰۵/۱۱, ۰۲:۱۶
5- احمد بن حسن: معروف به ابو العباس مفسر، مولف «المصابيح فى ذكر ما نزل من القرآن فى اهل البيت».

6- محمد بن ابراهيم نعمانى: صاحب تفسير موسوم به «تفسير نعمانى» او در تفسير خود قرآن كريم را به شصت بخش تقسيم نموده است.

7- ابو محمد جرجانى: كه شيخ طوسى در فهرست خود، او را از مؤلفان شيعه و صاحب تفسير قرآن نام برده است .

.:MONTAZER:.
۱۳۸۷/۰۵/۱۱, ۰۲:۱۷
8- محمد بن احمد صابونى: مولف كتاب «تفسير معانى القرآن و تسمية اصناف كلامه المجيد».

9- محمد بن حسن شيبانى: صاحب تفسير «نهج البلاغه عن كشف معانى القرآن». سيد مرتضى در كتاب «المحكم و المتشابه» از او نقل سخن كرده است .

.:MONTAZER:.
۱۳۸۷/۰۵/۱۱, ۰۲:۱۷
طبقه پنجم عبارتند از:

1- شيخ مفيد: (م 409 ه . ق) مؤلف كتاب «البيان فى انواع علوم القرآن».

2- ابوالقاسم مغربى: معروف به وزير، مؤلف كتاب «خصائص علم القرآن».

3- محمد بن احمد وزير: صاحب كتاب «متشابه القرآن».

.:MONTAZER:.
۱۳۸۷/۰۵/۱۱, ۰۲:۱۸
4- شيخ رشيد الدين : معروف به ابن شهر آشوب، مؤلف كتابهاى «اسباب النزول فى القرآن» و «متشابه القرآن».

5- ابوالعباس اشبيلى: مؤلف كتاب «علوم القرآن».

.:MONTAZER:.
۱۳۸۷/۰۵/۱۱, ۰۲:۱۹
طبقه ششم

اين طبقه عموماً دانشمندان مختلف، صاحبنظران هستند و مجموعه‏اى از
|206|

بهترين كتب تفسيرى را بوجود آورده‏اند كه تا امروز مرجع و منبع اصلى تفسير شمرده مى‏شوند.

معروفترين مفسران اين طبقه عبارتنداز:

.:MONTAZER:.
۱۳۸۷/۰۵/۱۱, ۰۲:۲۱
1- سيد مرتضى علم الهدى (م 436 ه . ق): كتاب «امالى» كه حاوى تحقيقات ارزنده‏اى در تفسير قرآن است و كتاب «المحكم و المتشابه» از اوست .

2- سيد رضى: مؤلف كتاب «حقائق التنزيل ودقائق التأويل» كه فقط جلد پنجم آن از اول سوره آل عمران تا اواسط سوره نساء، در دسترس است. كتابهاى «المتشابه فى القرآن» و «المجازات القرآنية» از اوست.

3- شيخ الطايفه، ابو جعفر طوسى (م 460 ه . ق): مؤلف «التبيان الجامع لكل علوم القرآن».

.:MONTAZER:.
۱۳۸۷/۰۵/۱۱, ۰۲:۲۳
4- شيخ ابوالفتوح رازى: مؤلف كتاب «روض الجنان فى تفسير القرآن» معروف به تفسير ابوالفتوح رازى .

5- امين الدين طبرى: مؤلف كتابهاى، مجمع البيان فى علوم القرآن، الوسيط فى علوم القرآن، مجمع الجوامع، است .

6- شيخ معزالدين سمان: مؤلف كتاب «البستان فى تفسير القرآن).

7- قطب الدين راوندى: مولف كتاب «خلاصة التفسير»

.:MONTAZER:.
۱۳۸۷/۰۵/۱۱, ۰۲:۲۵
طبقه هفتم

معروفترين مفسران اين طبقه عبارتنداز:

1- شيخ طبرسى (م 548 ه . ق): مؤلف كتاب ارزشمند «مجمع البيان فى تفسير القرآن».

2- سيد حيدر آملى: مؤلف «جامع الاسرار».

3- صدرالمتألهين شيرازى (م 1050 ه . ق): مولف كتاب «اسرار الايات» و
|207|

.:MONTAZER:.
۱۳۸۷/۰۵/۱۱, ۰۲:۲۶
مجموعه تفاسير.

4- سيد هاشم بحرانى (م 1107 ه . ق): مؤلف تفسير برهان .

5- ملا محسن فيض كاشانى (م 1091 ه . ق): مؤلف سه كتاب «تفسير صافى»، «تفسير اصفى» و «تفسير مصفى».

6- شيخ عبد على حويزى شيرازى (م 1112 ه . ق): مؤلف كتاب «نور الثقلين».

7- بهاء الدين شريف لاهيجى (م 1806 ه . ق): مؤلف كتاب معروف به «تفسير لاهيجى».

8- سيد عبدالله شبر (م 1242 ه . ق): مؤلف تفسير معروف به «تفسير شبر».

9- مولى محمد رضا نضيرى طوسى : مؤلف (تفسير الائمة لهداية الامة) كه در تاريخ 1067 ه . ق از تأليف سى جلدش فراغت يافت.

10- ميرزا ابراهيم صدر شيرازى (م 1007 ه . ق): مؤلف كتاب «العروة الوثقى فى التفسير».

11- قاضى محمد ابراهيما (م 1160 ه . ق): مؤلف «تفسير القرآن» به زبان فارسى.

.:MONTAZER:.
۱۳۸۷/۰۵/۱۱, ۰۲:۲۷
درباره آثار تفسير شيعه دانشمندان در كتاب خود مطالب ارزشمندى را بيان و ثبت فرموده‏اند. نجاشى، اولين كسى است كه اسامى مؤلفان شيعه را در باب تفسير قرآن ثبت كرده است، ابن نديم نيز، در «فهرست» بسيارى از مفسران شيعه را نام برده است و همچنين، سيد حسن صدر در «تأسيس الشيعه» به طبقه بندى مفسران مى‏پردازد. و مهمترين از همه كار پر ارزشى است كه شيخ آقا بزرگ تهرانى در جلد چهارم كتاب «الذريعة الى تصانيف الشيعة» انجام داده است ايشان در اين كتاب گرانبها و بى نظير بالغ بر چهار صد تفسير از تأليفات شيعه را ثبت كرده است .