PDA

توجه ! این یک نسخه آرشیو شده میباشد و در این حالت شما عکسی را مشاهده نمیکنید برای مشاهده کامل متن و عکسها بر روی لینک مقابل کلیک کنید : روش‌ها و گرایش‌های تفسیری در فهم قرآن



بی ریا
۱۳۹۵/۱۰/۰۸, ۱۴:۳۱
به نام خدا



روش‌ها و گرایش‌های تفسیری در فهم قرآن

* روش ها و گرایش های تفسیری و نمونه های آن *



از همان سده های اول، دو روش موضوعی و ترتیبی در تفسیر قرآن شکل گرفت. در تفسیر موضوعی تنها به جنبه هایی از تفسیر، مانند فقه یا لغت پرداخته شد و رفته رفته تکامل یافت و امروزه، تفسیرهای موضوعی وسیعی که به موضوع های متنوع پرداخته اند پدید آمده است؛ مانند: تفسیر موضوعی قرآن مجید، نوشته آیت اللّه العظمی جوادی آملی، در ده مجلد؛ منشور جاوید، نوشته آیت اللّه العظمی سبحانی در چهارده مجلد؛ پیام قرآن، نوشته آیت اللّه العظمی مکارم شیرازی و همکاران، در ده مجلد و … .تفسیر ترتیبی نیز از همان ابتدا و در کنار تفسیر موضوعی به دو گونه شکل گرفت: تفسیر نقلی و تفسیر اجتهادی.

رهتا
تفسیر نسیم حیات بهرام پور

بی ریا
۱۳۹۵/۱۰/۰۸, ۱۴:۳۲
* تفسیر نقلی*



در این روش تفسیری، مفسّر، آیات را به ترتیب و منظم، بر اساس آیات و روایات و اقوال پیشینیان تفسیر می کند. این روش، خود گونه های مختلفی دارد. نوعی از آن که بیشتر مربوط به دوران اولیه است، به صورت منظم و ناپیوسته می باشد. برخی نیز محدود به برخی منابع تفسیر نقلی و یک بعدی است؛ مانند تفسیرهای روایی: الدر المنثور، البرهان و نورالثقلین.

بی ریا
۱۳۹۵/۱۰/۰۸, ۱۴:۳۴
مهم ترین تفسیرهای روش نقلی عبارتند از:



«تفسیر مجاهد، به روایت ابن ابی نجیح»، «تفسیر سُدّی کبیر»، «تفسیر کلبی»، «تفسیر ابوحمزه ثُمالی»، «تفسیر ابن ابی جُریح»، «تفسیر مقاتل بن سلیمان»، «تفسیر ابوالجارود»، «تفسیر عبدالرزاق صنعانی»، «جامع البیان طبری»، «تفسیر عیاشی»، «تفسیر ابن ابی حاتم رازی»، «تفسیر قمی (علی بن ابراهیم)»، «تفسیر ثعلبی (الکشف و البیان)»، «تفسیر ابن عطیّه (المحرر الوجیز)»، «تفسیر بغوی (معالم التنزیل)»، «تفسیر خازن (لباب التأویل فی معانی التنزیل)»، «تفسیر ابن کثیر»، «تفسیر ثعالبی (الجواهر الحسان)»، «الدرالمنثور، سیوطی»، «منهج الصادقین، ملا فتح اللّه کاشانی»، «تفسیر صافی، ملا محسن فیض کاشانی»، «تفسیر الاصبغی، فیض»، «تفسیر المصفّی، فیض»، «تفسیر بحرانی (البرهان)»، «تفسیر نورالثقلین، عروسی حویزی»، «تفسیر کنز الدقائق و بحر الغرائب، میرزا مشهدی»، «تفسیر کبیر شبّر (صفوه التفاسیر) و نیز تفسیر وسیط وجیز از همو»، «تفسیر برغانی (بحر العرفان) ملا صالح قزوینی حائری» [۱]

بی ریا
۱۳۹۵/۱۰/۰۸, ۱۴:۳۵
* تفسیر اجتهادی*



تفسیر اجتهادی بیشتر بر روایت و عقل استوار است تا روایت و نقل. معیار سنجش و بررسی در آن، اندیشه و تدبّر است و به طور مطلق بر آثار و اخبار نقل شده اعتماد نمی شود. اجتهاد در تفسیر، پدیده ای است که در عصر تابعان به وجود آمد؛ چرا که در آن زمان، باب اجتهاد و اظهار نظر در تفسیر گشوده شد و نقد و بررسی در آثار و اخبار منقول رواج یافت و با گذشت زمان، دایره آن گسترده تر شد و با تنوع و چندگونگی علوم و معارف در جوامع اسلامی رو به گسترش نهاد.

بی ریا
۱۳۹۵/۱۰/۱۱, ۱۲:۱۰
* تقسیم تفسیر اجتهادی به مجاز و غیر مجاز*



تفسير اجتهادى خود، به دو نوع كلى مجاز و غير مجاز تقسيم مى شود: تفسير اجتهادى غير مجاز كه «تفسير به رأى» گفته مى شود، در روايات از آن به شدت نهى شده است ـ كه در جاى خود بدان خواهيم پرداخت ـ .
نوع مجاز آن، خود گرايش هاى گوناگونى دارد و اين برخاسته از تنوع و گوناگونى استعدادها و توانايى هاى علمى و ادبى و دستاوردها و آموخته هاى مفسران از علوم و معارف است، زيرا هر دانشمندى تخصص علمى خود را وسيله فهم قرآن قرار مى دهد و از زاويه دانشى كه در آن تبحّر دارد، به قرآن مى نگرد؛ از اين رو مى توان تفاسير را به انواع گوناگونى تقسيم كرد: ادبى و لغوى، كلامى، فلسفى، عرفانى، اجتماعى، علمى يا جامع دو يا چند جنبه از موارد ياد شده (ويژگى بيشتر تفاسير)؛ البته اين بدان معنا نيست كه شخص اديب در تفسيرش تنها به ادب و لغت توجه داشته و يا فقيه، صرفاً به فقه القرآن عنايت نموده است و يا متكلم، فيلسوف و عارف در تفاسير خود فقط به علوم تخصصى خود پرداخته اند، بلكه منظور اين است كه در تفاسير آنان، صبغه ادبى غلبه دارد و تفاسير فقها بيشتر رنگ فقهى دارد و ... هر چند تفاسير آنها فاقد مطالب ديگر تفاسير نيست.

بی ریا
۱۳۹۵/۱۰/۱۱, ۱۲:۱۱
الف) تفسير فقهى



تفاسير فقهى تفاسيرى اند كه تنها به تفسير آيات مرتبط با احكام شرعى (تكليفى يا وضعى) متعلق به عَمل مكلّفان مى پردازد و به همين جهت، جزو تفاسير موضوعى به شمار مى آيد و به بخشى از آيات قرآن مى پردازد (يادآور مى شويم كه هر چند تفسير فقهى، موضوعى است، ولى روش آن اجتهادى مى باشد).
عدد آيات مرتبط با فقه، بر اساس قول مشهور، پانصد آيه است؛ ولى اگر با توجه به مسائل سياسى و اجتماعى كه گذشتگان به آن توجه نكرده و متأخران بدان عنايت ورزيده اند، به قرآن بنگريم، تعداد آيات احكام، افزايش مى يابد و به بيش از دو هزار آيه مى رسد.[2]

بی ریا
۱۳۹۵/۱۰/۱۸, ۱۱:۱۵
* مهم ترین تفاسیر فقهی



«احکام القرآن جصّاص»، «احکام القرآن منسوب به شافعی»، «احکام القران راوندی (فقه القرآن)»، «احکام القرآن سیوری (کنز العرفان فی فقه القرآن)»، «زبده البیان فی احکام القرآن، مقدس اردبیلی»، «مسائل الافهام الی آیات الاحکام، جواد کاظمی»، «قلائد الدرر فی بیان آیات الاحکام بالاثر، احمد بن اسماعیل بن عبد النبی جزایری

بی ریا
۱۳۹۵/۱۰/۱۸, ۱۱:۱۶
ب) تفسیر جامع


تفسیر جامع از قدیمی ترین انواع تفسیر است و به جوانب مختلف تفسیر از نظر: لغت، ادب، فقه و کلام، متناسب با علوم متداول همان عصر پرداخته است. مهم ترین تفاسیر جامع عبارتند از: «التبیان فی تفسیر القرآن، ابوجعفر طوسی»، «مجمع البیان فی تفسیر القرآن، امین الاسلام ـ ابوعلی ـ فضل بن حسن طبرسی»، «تفسیر ماوردی (النکت و العیون)»، «رَوْض الجنان و رُوح الجنان، ابوالفتوح رازی»، «تفسیر کبیر (مفاتیح الغیب)، فخر رازی، معروف به ابن خطیب»، « (الجامع لاحکام القرآن) قرطبی»، «تفسیر بیضاوی (انوار التنزیل و اسرار التأویل)»، «تفسیر نسفی (مدارک التنزیل و حقائق التأویل)»، «روح المعانی، محمود آلوسی»، «آلاء الرحمان فی تفسیر القرآن، محمد جواد بلاغی»

بی ریا
۱۳۹۵/۱۰/۱۸, ۱۱:۱۶
ج) تفسیر ادبی


در تفسیر ادبی، بیش تر به جنبه های ادبی (لغت، بلاغت، نحو و …) پرداخته شده است. نمونه هایی از این نوع تفسیر، عبارت است از: «تفسیر کشاف، جاراللّه زمخشری»، «تفسیر جوامع الجامع (برگرفته از: کشاف)، امین الاسلام، فضل بن حسن طبرسی»، «البحر المحیط، ابوحیان اندلسی غرناطی»، «معانی الفرّاء، ابوزکریا یحیی بن زیاد فرّاء»، «مجاز القرآن، ابوعبیده تیمی بصری»، «اعراب القرآن زجاج»

بی ریا
۱۳۹۵/۱۰/۱۸, ۱۱:۱۷
د) تفسیر عرفانی

تفسیر عرفانی بر اساس تعلیمات عرفانی و ذوقی و اسرار و مبانی سیر و سلوکی خاصی است که از طریق کشف و شهود به دست می آید و به صورت بیان و توضیح بطون عمیق آیات و هم چنین معانی امثال، کنایات و اشارات قرآن تلقّی می گردد.


برخی از تفسیرهای عرفانی عبارتند از:


«تفسیر تستری (روش صوفیانه)»، «تفسیر سُلَمی (حقائق التفسیر)»، «لطائف الاشارات قشیری»، «کشف الاسرار و عدّه الابرار (تفسیر میبدی) خواجه عبداللّه انصاری و تکمیل ابوالفضل رشیدالدین میبدی»، «تفسیر ابن عربی»، «تفسیر کاشفی (مواهب علیّه) اثر کمال الدین حسین واعظ کاشفی سبزواری»، «تفسیر حکیم صدرالمتألهین شیرازی».

بی ریا
۱۳۹۵/۱۰/۱۸, ۱۱:۱۷
هـ) تفسیر عصری (روزآمد)

تفسیر عصری، شیوه ای نو در ارائه مباحث جهان بینی و اعتقادی و احکام است که مفسّر با توجه به آگاهی هایی که کسب کرده و نیازهایی که در عصر خود درک نموده، پیام قرآن را شرح می دهد.
تفسیر عصری، ضابطه مند است و گاه برخی از مفسران در تفاسیر عصری خود، راه افراط را پیموده، از مسیر حق دور شده اند.