PDA

توجه ! این یک نسخه آرشیو شده میباشد و در این حالت شما عکسی را مشاهده نمیکنید برای مشاهده کامل متن و عکسها بر روی لینک مقابل کلیک کنید : جمع بندی شده آیا فطریه نوعی صدقه هست!؟



کربلائی
۱۳۹۷/۰۳/۰۵, ۱۳:۱۳
سلام
زکات فطریه را نوعی صدقه میدانند!؟

راهنمایی کنید



متشکریم

معین
۱۳۹۷/۰۳/۰۶, ۱۲:۲۸
با نام و یاد دوست







http://askquran.ir/gallery/images/75940/1_erjae1.jpg









کارشناس بحث: استاد مستنبط

مستنبط
۱۳۹۷/۰۳/۰۸, ۱۴:۲۱
زکات فطریه را نوعی صدقه میدانند!؟ راهنمایی کنید

بسم الله الرحمن الرحیم
سلام علیکم
ابتدا سوال را تحلیل می کنیم تا بخشهای مختلف آن، مشخص شده و سپس توضیح داده شود

الف) تحلیل سوال


اطلاق عنوان زکات برای فطریه و همین طور صدقه بودن آن، در ذهنیت رایج جامعه ما، دارای ابهاماتی است و سوالات زیر را به دنبال دارد:

1- زکاتی که معمولا در فقه از آن یاد می شود، با فطره بسیار متفاوت است. پس چطور عنوان زکات برای هر دو به کار رفته است؟ مثلا زکات مال، مربوط به نه چیز مانند گندم و جو و گاو و شتری است که به نصاب خاصی برسد و بر بسیاری از افراد واجب نمی شود. اما فطره، مربوط به پایان یافتن روزه است و بر همه واجب است (مگر اینکه فقیر باشند)

2- رابطه فطره با صدقه چه می تواند باشد؟ چرا باید فطریه نوعی صدقه باشد در حالیکه یکی با پایان روزه واجب می شود و دیگری، کار پسندیده ایست که معمولا مردم برای دفع بلا یا ترحم به فقرا انجام می دهند.

3- اساسا زکات با صدقه دو امر کاملا متفاوت و بی ربط به نظر می رسد. بر فرض پذیرش اینکه فطریه، از انواع زکات است، چطور می توان زکات را با صدقه مرتبط دانست؟

در پست بعدی جواب اجمالی و طی چند پست جواب تفصیلی تقدیم خواهد شد.

مستنبط
۱۳۹۷/۰۳/۰۸, ۱۴:۲۹
1- زکاتی که معمولا در فقه از آن یاد می شود، با فطره بسیار متفاوت است. پس چطور عنوان زکات برای هر دو به کار رفته است؟ مثلا زکات مال، مربوط به نه چیز مانند گندم و جو و گاو و شتری است که به نصاب خاصی برسد و بر بسیاری از افراد واجب نمی شود. اما فطره، مربوط به پایان یافتن روزه است و بر همه واجب است (مگر اینکه فقیر باشند)
2- رابطه فطره با صدقه چه می تواند باشد؟ چرا باید فطریه نوعی صدقه باشد در حالیکه یکی با پایان روزه واجب می شود و دیگری، کار پسندیده ایست که معمولا مردم برای دفع بلا یا ترحم به فقرا انجام می دهند.
3- اساسا زکات با صدقه دو امر کاملا متفاوت و بی ربط به نظر می رسد. بر فرض پذیرش اینکه فطریه، از انواع زکات است، چطور می توان زکات را با صدقه مرتبط دانست؟

ب) جواب اجمالی

زکات مالی که ما با آن آشنا هستیم و در کنار خمس یکی از واجبات اصلی و اقتصادی است، تنها یکی از مصادیق زکات می باشد. در فرهنگ آیات و روایات، زکات معنایی وسیع با مصادیق متنوع دارد. زکات به معنی رشد و نمو یا طهارت است و کارهای زیادی وجود دارد که می تواند باعث گسترش رزق، طهارت روح یا پاک کردن مال باشد. بعضی از این کارها واجب و بعضی مستحب هستند اما در برخی روایات از هر دو دسته با عنوان زکات یاد شده است. مثلا همه با تعبیر زکات علم آشنا هستیم، در حالیکه جزو واجبات نیست و امری مادی و مالی نمی باشد.

«عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ ع قَالَ: زَكَاةُ الْعِلْمِ‏ أَنْ تُعَلِّمَهُ عِبَادَ اللَّهِ».
«امام باقر علیه السلام فرمودند: زکات علم، تعلیم آن به بندگان خداست [1] (http://www.askquran.ir/#_ftn1)».

فطریه هم از انواع زکات است چون گذشته از جنبه معنوی آن، آیات و روایات آن را عامل موثری در تزکیه مالی و در حکم بیمه ای برای سلامت بدن معرفی کرده اند.

صدقه هم مصادیق گسترده ای دارد و هر چه نشانی از صدق و راستی بنده و بدون عوض باشد می تواند از مصادیق آن محسوب شود. مثلا از وقف با عنون صدقه جاریه یاد می شود:

«عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ عَمَّارٍ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع مَا يَلْحَقُ الرَّجُلَ بَعْدَ مَوْتِهِ فَقَالَ: ... وَ الصَّدَقَةُ الْجَارِيَةُ تَجْرِي مِنْ بَعْدِهِ وَ الْوَلَدُ الصَّالِحُ ... [2] (http://www.askquran.ir/#_ftn2)».
معاویه بن عمار می گوید: به امام صادق (علیه السلام) عرض کردم: بعد از مرگ چه چیزهایی [چه پاداشهایی] می تواند [کماکان] به مرده برسد؟ حضرت سه چیز را معرفی فرمودند که دومی آن صدقه جاریه یا وقف است که بعد از مرگ هم در جریان است.

بنا بر این زکات و انواع مختلف آن صدقه است زیرا نشانه مهمی برای عبودیت صادقانه می باشد.

در عرف که با آشنایی آن با زبان عربی و اصطلاحات قرآنی و فقهی کمتر است، عنوان صدقه در مصادیق دیگر آن، کمتر به کار می رود و معمولا چیزی را که برای دفع بلا به فقرا می دهند صدقه می گویند، اما در فرهنگ قرآن و روایات، به زکات صدقه گفته می شود چون نشانه صدق عبودیت و استحکام رابطه با خداوند است.

در فقه به تبع آیات و روایات، زکات واجب، بر دو نوع است. زکاتی که به اموال تعلق می گیرد و زکاتی که به ابدان تعلق می یابد و از آن با عنوان «زکاة الفطرة» یاد می شود. بنا بر این فطریه، یکی از انواع زکات واجب است و زکات هم در زمره صدقات شمرده می شود.
صاحب مدارک الاحکام در باب بخشی از ادله قرآنی و روایی زکات فطره چنین می نویسد:

«أجمع العلماء كافة إلّا من شذّ من العامة على وجوب زكاة الفطرة، و الأصل فيها الكتاب و السنة، قال اللّه عزّ و جل قَدْ أَفْلَحَ مَنْ تَزَكّٰى وَ ذَكَرَ اسْمَ رَبِّهِ فَصَلّٰى[3] (http://www.askquran.ir/#_ftn3). و قد نصّ الصادق (عليه السلام) على أنّ المراد بالزكاة هنا: زكاة الفطرة».
«همه علما جز گروه اندکی از اهل سنت، زکات فطره را واجب دانسته اند. منبع این حکم، کتاب و سنت است. قرآن می فرماید: به درستی که رستگار شد هر کس که تزکی نمود (خود را پاک نمود و تطهیر کرد) و اسم پروردگارش را یاد نمود و نماز گزارد. امام صادق (عليه السلام) تصریح کرده اند که مراد از زکات و پاکی در اینجا (تزکی) زکات فطره است[4] (http://www.askquran.ir/#_ftn4)».






[1] (http://www.askquran.ir/#_ftnref1) الكافي ج‏1 ؛ ص41 ح 3، كلينى، محمد بن يعقوب، 8 جلد، دار الكتب الإسلامية - تهران، چاپ: چهارم، 1407 ق.


[2] (http://www.askquran.ir/#_ftnref2) الكافي ج‏7 ؛ ص57 ح 4.


[3] (http://www.askquran.ir/#_ftnref3) سوره اعلی: 14-15


[4] (http://www.askquran.ir/#_ftnref4) مدارك الأحكام في شرح عبادات شرائع الإسلام ج ‌5 ص 306، عاملى، محمد بن على موسوى، 8 جلد، مؤسسه آل البيت عليهم السلام، بيروت - لبنان، اول، 1411 ق.

مستنبط
۱۳۹۷/۰۳/۱۰, ۱۷:۳۳
زکات فطریه را نوعی صدقه میدانند!؟
راهنمایی کنید

ج) جواب تفصیلی

به دلیل تقارن سوال با ایام ماه مبارک رمضان و با توجه به سوالات یا شبهاتی که در باب فطریه وجود دارد، لازم است بحث فطریه، زکات، صدقه، معنای آنها، رابطه با یکدیگر، تاثیرات و فواید آنها و جایگاهی که در قرآن، روایات و فقه دارند با تفصیل بیشتری بیان شود تا ان شاء الله مورد استفاده عموم قرار گیرد و شبهات و سوالات مختلفی که در این زمینه مطرح می شود، تا حدی پاسخ داده شود:

1. فطره یا فطریه چیست؟

فطره یا فطریه یکی از واجبات مالی و از انواع زکات است که بعد از یک ماه روزه‌داری در ماه مبارک رمضان، در روز عید فطر - اولین روز از ماه قمری شوّال- باید با قصد قربت و قبل از شرکت در نماز عید فطر پرداخت شود یا برای پرداخت در موقعیت مناسب، کنار گذاشته شود. موارد مصرف زکات فطره، موارد چندگانه مصرف زکات اموال است که در فقه ذکر شده است. بسیاری از اوقات، جهت کمک به فقرا و مستمندان هزینه می‌شود.

در قرآن، روایات و فقه از آن با عناوینی چون زکات، زکات بدن و زکات فطره یاد می شود.

مستنبط
۱۳۹۷/۰۳/۱۰, ۱۷:۳۷
زکات فطریه را نوعی صدقه میدانند!؟

2. فطره در لغت

فطره چند معنا و مصداق دارد که به بعضی از آنها اشاره می شود:

1- فطره به معنای خلقت: یعنی هیئت و صورت مخلوق، در این صورت منظور از زکات فطرت، مالی است که پس از پایان ماه رحمت، به شکرانه نعمت هستی و در حکم بیمه ای الهی برای بقاء و سلامت و به قصد قربت ادا می شود. زکات فطرت همان زکات خلقت است و معمولا کلمه زکات از تعبیر «زکات فطره» حذف شده و کلمه فطره یا فطریه به تنهایی بکار می رود.
به این اعتبار به زکات فطره، زکات بدن نیز گفته می‌شود؛ زیرا موجب سلامت جسم از آفات است.
مصباح المنیر در عبارت زیر، می گوید: فطرت به معنی خلقت است و وقتی می گویند: فطره واجب است یعنی زکات فطره واجب است و مضاف الیه (زکات) از ترکیب حذف شده و مضاف بجای آن استعمال شده است:

فَطَرَ: اللّهُ الْخَلْقَ ... خَلَقَهُمْ وَ الْاسْمُ الفِطْرَةُ، ... وَ قَوْلُهُمْ «تَجِبُ الْفِطْرَةُ» هُوَ عَلَى حَذْفِ مُضَافٍ وَ الْأَصْلُ «تَجِبُ زَكَاةُ الْفِطْرَةِ» وَ هِي الْبَدَنُ، فَحُذِفَ الْمُضَافُ وَ أُقِيمَ الْمُضَافُ إِلَيْهِ مُقَامَه‏[1] (http://www.askquran.ir/#_ftn1).

2- فطره به معنای افطار کردن و گشودن، در مقابل روزه.
«الفاء و الطاء و الراء أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على فَتْح شى‏ء و إبرازِه من ذلك‏ الفِطْرُ من الصَّوم[2] (http://www.askquran.ir/#_ftn1)».

در این صورت، معنای زکات فطره، زکات افطار از روزه خواهد بود. مالی که به شکرانه توفیق یک ماه روزه داری و برخورداری از رحمت خاصه الهی تا پایان آن که زمان گشودن روزه است، باید پرداخت شود.


------------------------------------------------------------------------------------------------


[1] (http://www.askquran.ir/#_ftnref1) المصباح المنير ج ‏2 ص 476، [فطر]، فيومى، احمد بن محمد، 2 جلد، موسسه دار الهجرة - قم، چاپ: دوم، 1414 ه.ق.


[2] (http://www.askquran.ir/#_ftnref1) معجم المقاييس اللغة ج‏ 4 ص 510، ابن فارس، أحمد بن فارس‏، 6 جلد، ناشر: مكتب الاعلام الاسلامي، -قم‏: 1404 ق‏

مستنبط
۱۳۹۷/۰۳/۱۰, ۱۷:۴۳
زکات فطریه

3. زکات در لغت

مجمع البحرین درباره معنی زکات، و نسبت آن با تعبیر زکات بدن، و زکات مال می گوید:

«و قد تكرر ذكر" الزَّكَاةِ" في الكتاب و السنة، و هي إما مصدر" زَكَا" إذا نمى لأنها تستجلب البركة في المال و تنميه و تفيد النفس فضيلة الكرم، و إما مصدر" زَكَا" إذا طهر لأنها تطهر المال من الخبث و النفس البخيلة من البخل.
و في الشرع: صدقة مقدرة بأصل الشرع ابتداء ثبت في المال أو في الذمة للطهارة لهما، فَزَكَاةُ المال طهر للمال و زَكَاةُ الفطرة طهر للأبدان».

«تعبیر زکات در کتاب و سنت زیاد تکرار شده است.
زکات یا به معنی نمو و رشد است. زیرا زکات برای مال برکت و رشد می آورد و برای نفس، فضیلت کرم به دنبال دارد، یا به معنی طهارت و پاکی است. زیرا زکات مال را از خباثتها پاک می کند و نفس را از بخل.
در شریعت، زکات صدقه ایست که خود خدا ابتدائا آن را در مال یا در جان تثبیت و وضع کرده است تا طهارت به دنبال آورد.
بنا بر این زکات مال، طهارت مال است و زکات فطره، طهارت بدنها[1] (http://www.askquran.ir/#_ftn1)».





-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
[1] (http://www.askquran.ir/#_ftnref1) مجمع البحرين ج ‏1 ص 205، طريحى، فخر الدين بن محمد، 6 جلد، مرتضوي - تهران، چاپ: سوم، 1375 ه.ش.

مستنبط
۱۳۹۷/۰۳/۱۰, ۱۷:۵۳
زکات فطریه

4. زکات در فقه: زکات فطره زکات بدن است و زودتر از زکات مال، واجب شد

ایت الله خویی در بحث حرمت زکات فطره غیر سید بر سید، می گوید زکات فطره همان زکات بدن است و باعث زدودن آلودگی های آن (مانند امراض و مشکلات جسمی) می باشد.
ایشان در ادامه بحث تصریح می کند قدر متیقن از صدقه در آیه «انما الصدقات للفقرا»، زکات فطره است، زیرا تشریع زکات فطره از زکات اموال زودتر اتفاق افتاد.

صحیحه هشام بن حکم هم به این تقدم، تصریح دارد. زیرا امام صادق (علیه السلام) در آن می فرماید زکات زمانی نازل شد که مردم فقیر بودند، بنا بر این، منظور از این زکات، زکات فطره بود:

بل أنّ زكاة الفطرة ... فإنّها زكاة البدن و مزيلة لأوساخه، ... و ثانياً: أنّها القدر المتيقّن من الزكاة المشار إليها في قوله تعالى إِنَّمَا الصَّدَقٰاتُ لِلْفُقَرٰاءِ إلخ، نظراً إلى أنّ تشريعها كان قبل تشريع زكاة المال كما نطقت به صحيحة هشام بن الحكم عن الصادق (عليه السلام) في حديث «قال: نزلت الزكاة و ليس للناس أموال و إنّما كانت الفطرة[1] (http://www.askquran.ir/#_ftn1)»[2] (http://www.askquran.ir/#_ftn2).






[1] (http://www.askquran.ir/#_ftnref1) الكافی ج ‌4 ص 171 ح 3. كلينى، ابو جعفر، محمد بن يعقوب، 8 جلد، دار الكتب الإسلامية، تهران - ايران، چهارم، 1407 ه‍ ق.
[2] (http://www.askquran.ir/#_ftnref2) موسوعة الإمام الخوئي؛ ج‌24، ص: 191، 33 جلد، مؤسسة إحياء آثار الإمام الخوئي ره، قم - ايران، اول، 1418 ه‍ ق.

مستنبط
۱۳۹۷/۰۳/۱۰, ۱۸:۱۰
نوعی صدقه

5. معنا و مصادیق صدقه

صدقه، از ریشه صدق (صَدَقَ: صِدْقاً خِلَافُ كَذَبَ فَهُوَ صَادِقٌ (http://www.askquran.ir/#_ftn1)[1] (http://www.askquran.ir/#_ftn1)) است که بر خلاف کذب می باشد و می تواند مصادیق زیادی داشته باشد، مصادیقی که هر کدام با دیگری احکام و شرایط متفاوتی دارد.
اقرب الموارد درباره اینکه چرا به چيزى كه انسان از مال خود قربة الى اللّه بدهد صدقه گفته می شود، می نویسد:

«[به دلیل اینكه] بنده بوسيله آن صدق عبوديّت خويش را اظهار ميكند[2] (http://www.askquran.ir/#_ftn2)».
بنا بر این صدقه یعنی چیزی که نشانه راستی و صداقت است.

اما چرا به چیزی مثل زکات هم صدقه اطلاق می شود؟ چون نشانه صدق در ایمان به خداست، راغب در مفردات در این باره می گوید:
«صَدَقَة چيزى است كه انسان به قصد قربت از مالش خارج مى‏كند مثل زكات ... و گاهى كه صدقه دهنده قصدش صدق در كردارش باشد زكات و امر واجب هم «صدقة» ناميده مى‏شود [3] (http://www.askquran.ir/#_ftn3)».

[1] (http://www.askquran.ir/#_ftnref1) المصباح المنیر، ماده صدق.
[2] (http://www.askquran.ir/#_ftnref2) قاموس قرآن ج 4 ص 117، ماده صدق به نقل از اقرب الموارد، قرشی بنایی، علی اکبر، 7 جلد، دار الكتب الاسلامية، - تهران، ششم، 1412 ق‏.
[3] (http://www.askquran.ir/#_ftnref3) ترجمه مفردات راغب، ماده صدق،

مستنبط
۱۳۹۷/۰۳/۱۰, ۱۸:۱۹
نوعی صدقه

6. صدقه در قرآن و روایات

در متون شریعت، صدقه، هر خیر و کار نیکو، صدقه محسوب می شود.
زیرا بنده به قصد قربت انجام می دهد و از این رو نشانه صداقت او در عبودیت و اطاعت حق تعالی خواهد بود:

«وَ قَالَ (علیه السلام)‏ كُلُّ مَعْرُوفٍ صَدَقَةٌ وَ الدَّالُّ عَلَى الْخَيْرِ كَفَاعِلِهِ».
«حضرت (علیه السلام) فرمودند: هر کار خیر و نیکو صدقه است و راهنما به سوی خیر، مانند انجام دهنده آن می باشد[1] (http://www.askquran.ir/#_ftn1)».


در قرآن، از زکات اموال با عنوان صدقه یاد شده و موارد مصرف آن نیز مشخص شده است:
إِنَّمَا الصَّدَقاتُ لِلْفُقَراءِ وَ الْمَساكينِ وَ الْعامِلينَ عَلَيْها وَ الْمُؤَلَّفَةِ قُلُوبُهُمْ وَ فِي الرِّقابِ وَ الْغارِمينَ وَ في‏ سَبيلِ اللَّهِ وَ ابْنِ السَّبيلِ فَريضَةً مِنَ اللَّهِ وَ اللَّهُ عَليمٌ حَكيم‏».
«زکات، فریضه ای از جانب خداست که برای فقرا، مساکین، عاملان آن و ... می باشد ... [2] (http://www.askquran.ir/#_ftn2)» .

همچنین در آیه زیر به پیامبر فرمان می هد که صدقه یا همان زکات واجب را از اموال مسلمانان بگیرد و قبول این صدقه –زکات- توسط ایشان را باعث تطهیر و زدودن ناپاکی های افراد معرفی می فرماید:
«خُذْ مِنْ أَمْوالِهِمْ صَدَقَةً تُطَهِّرُهُمْ وَ تُزَكِّيهِمْ بِها [3] (http://www.askquran.ir/#_ftn3)».

در آیه زیر، صدقه در معنی رایج آن به معنی کمک مالی به فقرا آمده است:
«لا خَيْرَ فِي كَثِيرٍ مِنْ نَجْواهُمْ إِلَّا مَنْ أَمَرَ بِصَدَقَةٍ أَوْ مَعْرُوفٍ أَوْ إِصْلاحٍ بَيْنَ النَّاس ‏[4] (http://www.askquran.ir/#_ftn4)».

در روایات یکی از مصادیق اصلی تزکی در آیه شریفه قد افلح من تزکی، زکات فطره می باشد:
«وَ سُئِلَ الصَّادِقُ ع‏ عَنْ قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ- قَدْ أَفْلَحَ مَنْ تَزَكَّى‏ قَالَ مَنْ أَخْرَجَ الْفِطْرَة[5] (http://www.askquran.ir/#_ftn1).»












[1] (http://www.askquran.ir/#_ftnref1) من لا يحضره الفقيه ج ‏2 ص 55 ح 1682، شیخ صدوق، محمد بن على بن بابویه، - قم، چاپ: دوم، 1413 ق.
[2] (http://www.askquran.ir/#_ftnref2) سوره توبة: 60
[3] (http://www.askquran.ir/#_ftnref3) سوره توبة : 103
[4] (http://www.askquran.ir/#_ftnref4) سوره نساء: 114
[5] (http://www.askquran.ir/#_ftnref1) من لا يحضره الفقيه ؛ ج‏1 ؛ ص510 ح 1474، ابن بابويه، محمد بن على، - قم، چاپ: دوم، 1413 ق.

مستنبط
۱۳۹۷/۰۳/۱۰, ۱۸:۲۵
نوعی صدقه

7. صدقه در فقه

فقها نیز صدقه را در معنای عام آن استفاده می کنند.
مجمع البحرین درباره معنای گسترده صدقه در حیطه شریعت و فقه چنین می نویسد:

الصَّدَقَةُ: ما أعطى الغير أن تبرعا بقصد القربة كذا هدية، فتدخل قول الزكاة و المنذورات و الكفارة و أمثالها». «صدقه هر چیزی است که بقصد قربت و تبرعا و بدون عوض (مانند هدیه) باشد . بنا بر این زکات، نذروات مختلف، کفاره و امثال آن از مصادیق صدقه خواهد بود[1] (http://www.askquran.ir/#_ftn1)».

بعضی از مصادیق صدقه واجب و برخی مستحب می باشد. زکات اموال، زکات فطره، رد مظالم، کفارات، فدیه روزه و امثال آن از صدقات واجبه هستند. صدقه روزانه و معمولی که برای دفع بلا و مانند آن پرداخت می شود، یکی از مصادیق مستحب آن است که به دلیل رواج بیشتر، خود را در ذهن عرف، به جای معنای اصلی جازده است تا جاییکه استعمال این لفظ در دیگر مصادیق، باعث تعجب می شود.

در عبارت زیر آیت الله خویی، مصادیق و احکام صدقات مختلف را بیان کرده و در پایان به صدقه معمولی نیز اشاره می کند و بین آن با صدقات واجب تفاوت می گذارد:

«تحل صدقة الهاشمي على الهاشمي و على غيره حتى زكاة المال و زكاة الفطرة،
و أما صدقة غير الهاشمي، فإن كانت زكاة المال أو زكاة الفطرة فهي حرام على الهاشمي و لا تحل للمتصدق عليه و لا تفرغ ذمة المتصدق بها عنها
و ان كانت غيرهما فالأقوى جوازها سواء أ كانت واجبة كردّ المظالم و الكفارات و فدية الصوم أم مندوبة إلا إذا كانت من قبيل ما يتعارف من دفع المال القليل لدفع البلاء و نحو ذلك، مما كان من مراسم الذل و الهوان ففي جواز مثل ذلك إشكال».

ترجمه: «صدقه هاشمی (سید) بر هاشمی و غیر هاشمی حلال است حتی اگر این صدقه، زکات مال یا زکات فطره باشد.
اما صدقه غیر هاشمی (غیر سید) بر هاشمی (سید)، اگر این صدقه از نوع زکات مال یا زکات فطره باشد هم بر هاشمی حرام است که از او بگیرد و هم برای زکات دهنده جایز نیست چنین کاری کند و ذمه او هم بری نخواهد شد (اگر غیر سید زکاتش را به سید بدهد، مالش پاک نشده و باز هم مدیون است.)
اما اگر غیر سید، دیگر صدقات واجب را به سید بدهد جایز است، فرقی ندارد که این صدقات واجب رد مظالم باشد یا کفارات، فدیه روزه واجب یا غیر واجب یا امثال آن.
اما اگر این صدقه از قبیل صدقه متعارف باشد که مال کمی را برای دفع بلا و مانند آن به فقرا می دهند و جزو رسوماتی است که باعث تحقیر و و کم ارزشی است، جواز آن اشکال دارد [2] (http://www.askquran.ir/#_ftn2)».





[1] (http://www.askquran.ir/#_ftnref1) مجمع البحرين ج ‏5 ص 200، ماده صدق
[2] (http://www.askquran.ir/#_ftnref2)منهاج الصالحين (للخوئي)؛ ج‌2، ص: 256، مسألة 1223.

مستنبط
۱۳۹۷/۰۳/۱۰, ۱۸:۳۲
زکات فطریه را نوعی صدقه میدانند!؟

اکنون می رسیم به بخشی که شاید بیش از هر چیز، به سوال شما مربوط بوده و به منشا اصلی آن اشاره داشته باشد:

8. بررسی موارد ابهام برانگیز در اطلاق صدقه برای فطره

همان طور که مشخص شد، صدقه معنای عامی دارد و یکی از مصادیق آن زکات مال و مصداقی دیگر، زکات بدن و فطریه می باشد. اما در برخی روایات، تعبیر خاصی نقل شده است. در روایت زیر، از فطریه ای که خارج از موعد پرداخت شود، به صدقه تعبیر شده است:

«قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع الْفِطْرَةُ إِنْ أَعْطَيْتَ قَبْلَ أَنْ تَخْرُجَ إِلَى الْعِيدِ فَهِيَ فِطْرَةٌ وَ إِنْ كَانَتْ بَعْدَ مَا تَخْرُجُ إِلَى الْعِيدِ فَهِيَ صَدَقَةٌ».
«اگر فطره را قبل از نماز بدهید، فطره است و اگر بعد از نماز بدهد، صدقه خواهد بود[1] (http://www.askquran.ir/#_ftn1)».

اجازه قضا کردن پس از وقت، برای واجباتی که زمان خاصی دارند، نوعی ارفاق به حساب می آید.
تاثیر اصلی هر عمل و طاعتی در همان موعدی است که مشخص می شود و پس از آن، هر چند مجزی باشد و عمل از ذمه او برداشته شود، اما نمی تواند جبران تمام مافات بکند.

با این توضیح، معنای روایت تا حدی روشن می شود. زکات فطره در میان صدقات واجب و مستحب، خصوصیت و برجستگی ویژه ای دارد تا جایی که ائمه معصومین (علیهم السلام) یکی از مصادیق مهم تزکی در آیه «قد افلح من تزکی» را همان زکات فطره دانسته اند.

زمان اصلی پرداخت زکات فطره، قبل از نماز عید فطر است و اگر کنار گذاشتن یا پرداخت آن به وکیل امام یا فقرا، به بعد از نماز موکول شود، ارزش و تاثیر فوق العاده خود را از دست می دهد و تاثیرات آن تنزل می یابد.





[1] (http://www.askquran.ir/#_ftnref1) الكافی ج ‌4 ص 171 ح 4.

مستنبط
۱۳۹۷/۰۳/۱۰, ۱۸:۴۱
زکات فطریه را نوعی صدقه میدانند!؟

عنوان 9، بخش مهمی از جواب به سوال است.
توجه به این عنوان می تواند بخش قابل توجهی از دغدغه شما در سوال را رفع کند. در اینجا به خوبی نشان داده شده که صدقه در معنای زکات احکام و شرایطی متفاوت با صدقه معمولی دارد.
بنا بر این، اشتراک در اسم و برخی خصوصیات نمی تواند از عظمت زکات مالی یا زکات فطریه بکاهد و آن را در حد صدقه دادن به فقیر تنزل دهد.

9. تفاوت احکام صدقه معمولی با صدقه واجبه

زکات فطره همانند زکات اموال، باید به امام یا وکیل او تحویل داده شود.
اگر تعبیر صدقه برای زکات فطره، همانند صدقات معمولی بود –یعنی صدقاتی که معمولا هر کس، به مقدار کم و روزانه برای دفع بلا یا جلب رحمت و روزی به فقرا می دهد-، امام مسوول اصلی دریافت آن معرفی نمی شد.

البته امام و وکیل او می توانند به فرد اجازه دهند که مستقیما، خودش به مصرف مورد نظر برساند.
«عَنْ أَبِي عَلِيِّ بْنِ رَاشِدٍ قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الْفِطْرَةِ لِمَنْ هِيَ قَالَ لِلْإِمَامِ قَالَ قُلْتُ لَهُ فَأُخْبِرُ أَصْحَابِي قَالَ نَعَمْ مَنْ أَرَدْتَ أَنْ تُطَهِّرَهُ مِنْهُمْ وَ قَالَ لَا بَأْسَ بِأَنْ تُعْطِيَ وَ تَحْمِلَ ثَمَنَ ذَلِكَ وَرِقاً[1] (http://www.askquran.ir/#_ftn1)».
«ابو علی راشد –وکیل امام علیه السلام- می گوید: از امام پرسیدم: فطره برای کیست؟ امام (علیه السلام) فرمود: فطره برای امام است ... و تو [به عنوان وکیل امام] می توانی آن را به فقرا بدهی و یا پول آن را به امام برسانی[2] (http://www.askquran.ir/#_ftn2)».

شیخ مفید در المقنعه درباره آیه شریفه «خذ من اموالهم صدقه» می فرماید که طبق دستور قرآن پیامبر باید برای تطهیر مردم، زکاتشان را بگیرد و بر امت هم واجب است زکات را به سوی حضرت ببرند.
پس از پیامبر، امام (علیه السلام) قائم مقام و خلیفه پیامبر است در اجرای احکام و اقامه حدود و پس از امام، نایب خاص او و در صورتی که سفیران خاصی بین امام و مردم نبود، واجب است زکات به فقهای شیعه که امین هستند داده شود. چون فقیه بهتر از هر کسی می داند که زکات را در کجا و چگونه مصرف کند:

«قال الله عز و جل خُذْ مِنْ أَمْوٰالِهِمْ صَدَقَةً تُطَهِّرُهُمْ وَ تُزَكِّيهِمْ بِهٰا وَ صَلِّ عَلَيْهِمْ إِنَّ صَلٰاتَكَ سَكَنٌ لَهُمْ وَ اللّٰهُ سَمِيعٌ عَلِيمٌ فأمر نبيه (صلی الله علیه و آله) بأخذ صدقاتهم تطهيرا لهم بها من ذنوبهم و فرض على الأمة حملها إليه بفرضه عليها طاعته و نهيه لها عن خلافه و الإمام قائم مقام النبي ص فيما فرض عليه من إقامة الحدود و الأحكام لأنه مخاطب بخطابه في ذلك على ما بيناه فيما سلف و قدمناه فلما وجد النبي ص كان الفرض حمل الزكاة إليه و لما غابت عينه من العالم بوفاته صار الفرض حمل الزكاة إلى خليفته فإذا غاب الخليفة كان الفرض حملها إلى من نصبه من خاصته لشيعته فإذا عدم السفراء بينه و بين رعيته وجب حملها إلى الفقهاء المأمونين من أهل ولايته لأن الفقيه أعرف بموضعها ممن لا فقه له في ديانته‌ [3] (http://www.askquran.ir/#_ftn3)».

ایت الله خویی ضمن بیان اینکه پرداخت به فقه احوط و افضل است، به مالک اجازه می دهد که زکات فطره را خودش به فقرا بدهد:
«يجوز للمالك دفعها إلى الفقراء بنفسه و الأحوط و الأفضل دفعها إلى الفقيه».
«جایز است مالک، زکات فطره را خودش به فقرا برساند. البته احوط و افضل این است که به فقیه بدهد[4] (http://www.askquran.ir/#_ftn4)».

همین طور محل مصرف صدقات واجبه مانند زکات اموال و فطره با صدقات معمولی متفاوت است که در عبارات قبلی آیت الله خویی نقل شد[5] (http://www.askquran.ir/#_ftn5).


[1] (http://www.askquran.ir/#_ftnref1)الورْق، كفلس و حبر و كتف وجبل: الدراهم المضروبة، أو الفضّة المضروبة، أو الفضّة مضروبة كانت أو غير مضروبة، أو الدراهم خاصّة. راجع: الصحاح، ج 4، ص 1564؛ النهاية، ج 5، ص 175؛ لسان العرب، ج 10، ص 375؛ المصباح المنير، ص 655 (ورق).
[2] (http://www.askquran.ir/#_ftnref2) الكافي ج ‌4 ص 174 ح 23
[3] (http://www.askquran.ir/#_ftnref3) المقنعة ص 252 باب 27، باب وجوب إخراج الزكاة إلى الإمام. شیخ مفيد، محمّد بن محمد بن نعمان، يک جلد، كنگره جهانى هزاره شيخ مفيد - رحمة الله عليه، قم - ايران، اول، 1413 ه‍ ق
[4] (http://www.askquran.ir/#_ftnref4) منهاج الصالحين ج ‌1 ص 323 مسألة 1185، ایت الله خويى، سيد ابو القاسم، 2 جلد، نشر مدينة العلم، قم - ايران، 28، 1410 ه‍ ق
[5] (http://www.askquran.ir/#_ftnref5) منهاج الصالحين (للخوئي)؛ ج‌2، ص 256، مسألة 1223.

مستنبط
۱۳۹۷/۰۳/۱۰, ۱۸:۵۱
زکات فطریه را نوعی صدقه میدانند!؟

10. حکمت زکات فطره و حکمت تسمیه آن به صدقه


صدقه به طور کلی، واجب یا مستحب، دارای فوائدی است که بر زکات فطره هم صادق است. البته باید توجه کرد که اشتراک در بعضی آثار، همانند اشتراک در اسم یا عنوان، باعث نمی شود عظمت واجباتی مثل زکات مالی و بدنی تنزل کند یا امر پسندیده ای چون صدقه به فقیر، تا سطح این واجبات، اهمیت یابد.

به موارد زیر که به عنوان بخشی از حکمت های زکات فطره وارد شده است، دقت کنید:

1- دادن زکات فطره باعث قبولی و تمامیت روزه می‌شود. در روایتی از امام صادق (ع) اینگونه آمده است:

عن أبی بصیر و زرارة قالا: قال أبو عبدالله(علیه السلام): « إن من تمام الصوم إعطاء الزکاة - یعنی الفطرة - کما أن الصلاة علی النبی صلی الله علیه وآله من تمام الصلاة لأنه من صام ولم یؤد الزکاة فلا صوم له إذا ترکها متعمدا، ولا صلاة له إذا ترک الصلاة علی النبی صلی الله علیه وآله، إن الله عز وجل قد بدأ بها قبل الصلاة ...».
امام صادق علیه السلام فرمود: همانا دادن زکات فطره از جمله عوامل تمام‌کننده و کمال‌بخش روزه است همانگونه که صلوات بر پیامبر (ص) از جمله عوامل تمام کننده نماز می‌باشد. چرا که هر کس روزه بگیرد ولی زکات فطره را عمدا ترک کند و ادا نکند پس مانند آن است که روزه‌ای نگرفته است همانگونه که هر گاه کسی نماز بگذارد ولی صلوات بر پیامبر(ص) نفرستند مانند آن است که نماز نگذاشته است[1] (http://www.askquran.ir/#_ftn1) ...».

2- دادن زکات فطره موجب حفظ انسان و جلوگیری از مرگ زودرس می‌شود.
در روایتی از امام صادق (علیه السلام) چنین آمده است:

عَنْ مُعَتِّبٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ قَالَ: اذْهَبْ فَأَعْطِ عَنْ عِيَالِنَا الْفِطْرَةَ وَ أَعْطِ عَنِ الرَّقِيقِ وَ اجْمَعْهُمْ وَ لَا تَدَعْ مِنْهُمْ أَحَداً فَإِنَّكَ إِنْ تَرَكْتَ مِنْهُمْ إِنْسَاناً تَخَوَّفْتُ عَلَيْهِ الْفَوْتَ قُلْتُ وَ مَا الْفَوْتُ قَالَ الْمَوْتُ».
امام صادق به من فرمود از جانب اهل و عیالت زکات فطره را ادا کن و همه را در نظر بگیر و از آنها کسی را فراموش نکن چرا که اگر فردی از آنها را ترک کنی من بر فوت او خوف دارم. راوی می‌گوید عرض کردم منظور از فوت چیست؟ حضرت فرمود: مرگ[2] (http://www.askquran.ir/#_ftn2)».

برطبق این روایت زکات فطره صدقه‌ای است که روزه دار برای حفظ جان خود و خانواده پرداخت می‌کند.
3- زکات فطره از عوامل سلامتی جسم و پاکسازی روح از رذایل اخلاقی است. در روایتی در تفسیر آیه شریفه «قد افلح من زکیها» یا «قد افلح من تزکی» آمده است: منظور از تزکیه، زکات فطره است[3] (http://www.askquran.ir/#_ftn3)،[4] (http://www.askquran.ir/#_ftn4) که می‌تواند یکی از مصادیق تزکیه نفس باشد.

بنابراین، پرداخت زکات فطره می‌تواند موجب پاکسازی روح از رذایل اخلاقی باشد؛ زیرا پرداخت مقداری از مال به فقرا، انسان را از بُخل دور کرده و حس نوع دوستی و خدمت به دیگران را در وجودش پرورش دهد.





[1] (http://www.askquran.ir/#_ftnref1) من لا یحضره الفقیه، ج 2، ص 183، شیخ صدوق، محمد بن علی، قم، دفتر انتشارات اسلامى، 1413ق.
[2] (http://www.askquran.ir/#_ftnref2) الكافی ج ‌4 ص 174 ح 21
[3] (http://www.askquran.ir/#_ftnref3) قاضی نعمان، دعائم الاسلام، ج1، ص 266، قم، مؤسسه آل البیت(ع)، 1385ق.
[4] (http://www.askquran.ir/#_ftnref4) من لا يحضره الفقيه ؛ ج‏1 ؛ ص510 ح 1474، ابن بابويه، محمد بن على، - قم، چاپ: دوم، 1413 ق.

مستنبط
۱۳۹۷/۰۴/۰۶, ۱۹:۱۶
پرسش:

آیا زکات فطریه نوعی صدقه هست؟ مگر زکات می تواند صدقه باشد؟

پاسخ:

زکات:
«زکات» به معنی رشد و نمو یا طهارت است و در فرهنگ آیات و روایات، معنایی وسیع با مصادیق متنوع دارد. کارهای زیادی وجود دارد که می تواند باعث گسترش رزق، طهارت روح یا پاک کردن مال باشد.(1) بعضی از این کارها واجب و بعضی مستحب هستند. تعبیر «زکات علم» تعبیری رایج و آشناست که نشانگر دایره وسیع مصادیق زکات است.(2) زکات اموال که در کنار خمس یکی از واجبات اصلی و اقتصادی است، تنها یکی از مصادیق زکات واجب می باشد.

فطریه:
«فطریه»، «فطره»، «زکاة الفطرة» یا «زکاة البدن» یکی از واجبات مالی و از انواع زکات است چون گذشته از جنبه معنوی، آیات و روایات آن را عامل موثری در تزکیه مالی و در حکم بیمه ای برای سلامت بدن معرفی کرده اند.(3) زکات فطره بعد از یک ماه روزه‌داری در ماه مبارک رمضان در روز عید فطر - اولین روز از ماه قمری شوّال- باید با قصد قربت و قبل از شرکت در نماز عید فطر پرداخت شود. موارد مصرف زکات فطره، موارد چندگانه مصرف زکات اموال است که در فقه ذکر شده است. بسیاری از اوقات، جهت کمک به فقرا و مستمندان هزینه می‌شود.

صدقه در قرآن و روایات:
صدقه مصادیق گسترده ای دارد و هر چه نشانی از صدق و راستی بنده و بدون عوض باشد می تواند از مصادیق آن محسوب شود.(4) مثلا روایات «وقف» را «صدقه جاریه» نامیده اند.(5) در روایات، هر خیر و کار نیکو، صدقه محسوب می شود.(6) زیرا بنده به قصد قربت انجام می دهد و از این رو نشانه صداقت او در عبودیت و اطاعت حق تعالی خواهد بود.
در قرآن، از زکات اموال با عنوان صدقه یاد شده و موارد مصرف آن نیز مشخص شده است.(7) همچنین در آیه «خُذ مِن اَموالِهم صَدَقة»(8)، خدای متعال به پیامبر فرمان می هد که صدقه یا همان زکات واجب را از اموال مسلمانان بگیرد و قبول این صدقه –زکات- توسط ایشان را باعث تطهیر و زدودن ناپاکی های افراد معرفی می فرماید.

صدقه در فقه:
فقها صدقه را در معنای عام آن استفاده می کنند. «الصَّدَقَةُ: ما أعطى الغير أن تبرعا بقصد القربة كذا هدية، فتدخل قول الزكاة و المنذورات و الكفارة و أمثالها»؛ صدقه هر چیزی است که بقصد قربت و تبرعا و بدون عوض (مانند هدیه) باشد. بنا بر این زکات، نذروات مختلف، کفاره و امثال آن از مصادیق صدقه خواهد بود.(9) بعضی از مصادیق صدقه واجب و برخی مستحب می باشد. زکات اموال، زکات فطره، رد مظالم، کفارات، فدیه روزه و امثال آن از صدقات واجبه هستند. صدقه روزانه و معمولی که برای دفع بلا و مانند آن پرداخت می شود، یکی از مصادیق مستحب آن است (10) که به دلیل رواج بیشتر، خود را در ذهن عرف، به جای معنای اصلی جازده است تا جایی که استعمال این لفظ در دیگر مصادیق، باعث تعجب می شود.

رابطه زکات و صدقه:
با توضیحات بالا مشخص شد به امری مانند زکات، چون نشانه صدق در ایمان به خداست، می توان صدقه گفت. راغب در مفردات در این باره می گوید: «صَدَقَة چيزى است كه انسان به قصد قربت از مالش خارج مى‏كند مثل زكات ... و گاهى كه صدقه دهنده قصدش صدق در كردارش باشد زكات و امر واجب هم «صدقة» ناميده مى‏شود.(11)



پی نوشت ها:
1.مجمع البحرین درباره معنی زکات، و نسبت آن با تعبیر زکات بدن، و زکات مال می گوید: و قد تكرر ذكر" الزَّكَاةِ" في الكتاب و السنة، و هي إما مصدر" زَكَا" إذا نمى لأنها تستجلب البركة في المال و تنميه و تفيد النفس فضيلة الكرم، و إما مصدر" زَكَا" إذا طهر لأنها تطهر المال من الخبث و النفس البخيلة من البخل. و في الشرع: صدقة مقدرة بأصل الشرع ابتداء ثبت في المال أو في الذمة للطهارة لهما، فَزَكَاةُ المال طهر للمال وزَكَاةُ الفطرة طهر للأبدان»؛ تعبیر زکات در کتاب و سنت زیاد تکرار شده است. زکات یا به معنی نمو و رشداست. زیرا زکات برای مال برکت و رشد می آورد و برای نفس، فضیلت کرم به دنبال دارد، یا به معنی طهارت و پاکی است. زیرا زکات مال را از خباثتها پاک می کند و نفس را از بخل. در شریعت، زکات صدقه ایست که خود خدا ابتدائا آن را در مال یا در جان تثبیت و وضع کرده است تا طهارت به دنبال آورد. بنا بر این زکات مال، طهارت مال است و زکات فطره، طهارت بدنهامجمع البحرين ج ‏1 ص 205، طريحى، فخر الدين بن محمد، 6 جلد، مرتضوي - تهران، چاپ: سوم، 1375 ه.ش.
2. :«عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ ع قَالَ: زَكَاةُ الْعِلْمِ‏ أَنْ تُعَلِّمَهُ عِبَادَ اللَّهِ»؛ امام باقر (علیه السلام) فرمودند: زکات علم، تعلیم آن به بندگان خداست. كلينى، محمد بن يعقوب، الكافي ج‏1 ؛ ص41 ح 3، 8 جلد، دار الكتب الإسلامية - تهران، چاپ: چهارم، 1407 ق.
3. روایت مربوط به تفسیر آیه شریفه «قد افلح من تزکی»: قاضی نعمان، دعائم الاسلام، ج1، ص 266، قم، مؤسسه آل البیت(ع)، 1385ق.
4. «اقرب الموارد درباره اینکه چرا به چيزى كه انسان از مال خود قربة الى اللّه بدهد صدقه گفته می شود، می نویسد: «[به دلیل اینكه] بنده بوسيله آن صدق عبوديّت خويش را اظهار ميكند»: قرشی بنایی، سید علی اکبر،قاموس قرآن ج 4، ص 117، ماده صدق، 7 جلد، دار الكتب الاسلامية، - تهران، ششم، 1412 ق‏.
5. «عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ عَمَّارٍ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِي عَبْدِ اللَّهِ (علیه السلام) مَا يَلْحَقُ الرَّجُلَ بَعْدَ مَوْتِهِ فَقَالَ: ... وَ الصَّدَقَةُالْجَارِيَةُ تَجْرِي مِنْ بَعْدِهِ وَ الْوَلَدُ الصَّالِحُ»؛ معاویه بن عمار می گوید: به امام صادق (علیه السلام) عرض کردم: بعد از مرگ چه چیزهایی [چه پاداشهایی] می تواند [کماکان] به مرده برسد؟ حضرت سه چیز را معرفی فرمودند که دومی آن صدقه جاریه یا وقف است که بعد از مرگ هم در جریان است: الكافي ج‏7 ؛ ص57 ح 4.
6. «وَ قَالَ (علیه السلام)‏ كُلُّ مَعْرُوفٍ صَدَقَةٌ»؛ حضرت (علیه السلام) فرمودند: هر کار خیر و نیکو صدقه است. شیخ صدوق، محمد بن على بن بابویه، من لا يحضره الفقيه ج ‏2، ص 55، ح 1682، - قم، چاپ: دوم، 1413 ق.
7. «إِنَّمَا الصَّدَقاتُ لِلْفُقَراءِ وَ الْمَساكينِ وَ الْعامِلينَ عَلَيْها وَ الْمُؤَلَّفَةِ قُلُوبُهُمْ وَ فِي الرِّقابِ وَ الْغارِمينَ وَ في‏ سَبيلِ اللَّهِ وَ ابْنِ السَّبيلِ فَريضَةً مِنَ اللَّهِ وَ اللَّهُ عَليمٌ حَكيم‏»؛ زکات، فریضه ای از جانب خداست که برای فقرا، مساکین، عاملان آن و ... می باشد. سوره توبة/ 60.
8. «خُذْ مِنْ أَمْوالِهِمْ صَدَقَةً تُطَهِّرُهُمْ وَ تُزَكِّيهِمْ بِها»، سوره توبة/ 103.
9. مجمع البحرين ج ‏5 ص 200، ماده صدق.
10. «تحل صدقة الهاشمي على الهاشمي و على غيره حتى زكاة المال و زكاة الفطرة، و أما صدقة غير الهاشمي، فإن كانت زكاة المال أو زكاة الفطرة فهي حرام على الهاشمي و لا تحل للمتصدق عليه و لا تفرغ ذمة المتصدق بها عنها و ان كانت غيرهما فالأقوى جوازها سواء أ كانت واجبة كردّ المظالم و الكفارات و فدية الصوم أم مندوبة إلا إذا كانت من قبيل ما يتعارف من دفع المال القليل لدفع البلاء و نحو ذلك، مما كان من مراسم الذل و الهوان ففي جواز مثل ذلك إشكال». صدقه هاشمی (سید) بر هاشمی و غیر هاشمی حلال است حتی اگر این صدقه، زکات مال یا زکات فطره باشد. اما صدقه غیر هاشمی (غیر سید) بر هاشمی (سید)، اگر این صدقه از نوع زکات مال یا زکات فطره باشد هم بر هاشمی حرام است که از او بگیرد و هم برای زکات دهنده جایز نیست چنین کاری کند و ذمه او هم بری نخواهد شد (اگر غیر سید زکاتش را به سید بدهد، مالش پاک نشده و باز هم مدیون است.) اما اگر غیر سید، دیگر صدقات واجب را به سید بدهد جایز است، فرقی ندارد که این صدقات واجب رد مظالم باشد یا کفارات، فدیه روزه واجب یا غیر واجب یا امثال آن. اما اگر این صدقه از قبیل صدقه متعارف باشد که مال کمی را برای دفع بلا و مانند آن به فقرا می دهند و جزو رسوماتی است که باعث تحقیر و و کم ارزشی است، جواز آن اشکال دارد. در این عبارت آیت الله خویی، مصادیق و احکام صدقات مختلف را بیان کرده و در پایان به صدقه معمولی نیز اشاره می کند و بین آن با صدقات واجب تفاوت می گذارد.منهاج الصالحين (للخوئي)؛ ج‌2، ص: 256، مسألة 1223.
11. ترجمه مفردات راغب، ماده صدق،