PDA

توجه ! این یک نسخه آرشیو شده میباشد و در این حالت شما عکسی را مشاهده نمیکنید برای مشاهده کامل متن و عکسها بر روی لینک مقابل کلیک کنید : جمع بندی شده «شیخ الطریحی» که بود؟ و اعتبار کتاب مجمع البحرین چقدر است؟



کربلائی
۱۳۹۸/۰۹/۱۵, ۱۲:۲۴
سلام

شیخ الطریحی که بود و اعتبار کتاب مجمع البحرین در کتاب ها و نزد فقهای شیعه چقدر است!؟

راهنمایی فرمایید

متشکریم

نور الثقلین
۱۳۹۸/۰۹/۲۳, ۱۲:۵۰
با نام و یاد دوست




http://askquran.ir/gallery/images/75940/1_erjae11.png



کارشناس بحث: استاد میقات

میقات
۱۳۹۸/۰۹/۲۴, ۲۱:۰۰
شیخ الطریحی که بود و اعتبار کتاب مجمع البحرین در کتاب ها و نزد فقهای شیعه چقدر است!؟


با سلام و درود

شيخ طریحی

«شيخ فخر الدين بن محمد بن على بن احمد بن على بن احمد بن طريح»، مشهور به «فخر الدين طريحى نجفى»، فقيه، محدث، اديب و لغوى مشهور در نجف متولد شد و در سال 1085 ق، وفات نمود. وى از خاندان ‏هاى بزرگ نجف بود.

«علامه بحرانى» (صاحب تفسیر البرهان) و «شیخ حر عاملی» (صاحب وسائل الشیعه) و «علامه مجلسى» از شاگردان «فخر الدين طريحى» بوده ‏اند.

وى از لغت ‏شناسان دينى است كه كتاب «مجمع البحرين» او يک فرهنگ ‏نامه دينى مشتمل بر مبانى لغوى و قرآنى است. مؤلف در اين اثر كار دشوارى را انجام داده و با رجوع به قرآن كريم و مصادر حديثى و معاجم لغوى به تصحيح الفاظ و كلمات اقدام كرده و هيچ كلمه اى را رها نكرده مگر اين كه وجه صواب را در آن مشخص كرده است.

آثار ایشان:
1. المنتخب للطريحي في جمع المراثي و الخطب المشتهر بالفخري
2. تفسير غريب القرآن الكريم
3. مجمع البحرين و مطلع النيرين
4. شرح مختصر النافع
5. تميز المتشابه من أسماء الرجال
6. جواهر المطالب في فضائل علي بن أبي‏طالب
7. جامع المقال في ما يتعلق بأحوال الحديث و الرجال

میقات
۱۳۹۸/۰۹/۲۴, ۲۱:۰۰
مجمع البحرين و مطلع النيرين

«مجمع البحرين» در موضوع لغت و واژه شناسی قرآن و حدیث، به تدوين معانى لغات غريب قرآن و احاديث ائمه طاهرين (علیهم السلام) پرداخته و رواياتى را كه از طريق شيعه اماميه روايت شده و ناشناخته مانده به زبان عربى توضيح داده است. اين اثر در موضوع خود بى ‏نظير و داراى جايگاه ويژه‏ اى است.

«علامه طريحى» براى پر كردن جاى غريب الحديث شيعه، به اين كار عظيم اقدام كرد و از كتاب هاى بى ‏نظيرى در زمينه لغات قرآن و حديث بهره برد.

این کتاب، نخستین اثر شیعی در واژگان مشکل قرآن و حدیث است.

این کتاب از همان آغاز تألیفش مورد توجه و استفاده عالمان بوده است. این می تواند نشان از جایگاه و اعتبار این کتاب نزد این عالمان باشد.

میقات
۱۳۹۸/۰۹/۲۴, ۲۱:۰۱
انگیزه مؤلف

«شیخ طریحى» در مقدمه کتاب، انگیزه خود را از نگارش کتاب «مجمع البحرین» این گونه بیان مى‌ کند:

«و لما صنف في إيضاح غير الأحاديث المنسوبة إلى الآل كتب متعددة و دفاتر متبددة، و لم يكن لأحد من الأصحاب و لا لغيرهم من أولي الألباب مصنف مستقل موضح لأخبارنا مبين لآثارنا، ...، حداني ذلك على الشروع في تأليف كتاب كاف شاف يرفع عن غريب أحاديثنا أستارها، و يدفع عن غير الجلي منها غبارها. ثم إني شفعته بالغرائب القرآنية و العجائب البرهانية ليتم الغرض من مجموعي الكتاب و السنة».(مجمع البحرین، ج 1، ص 9 و 10)

چون در شرح روايات و احاديث منسوب به غير معصومين و اهل بيت رسول خدا (صلی الله علیه و آله) كتاب هاى متعددى نگاشته شده است و از ميان اصحاب و علماى بزرگ نيز كتابى مستقل و گويا در شرح اخبار و روايات معصومين (علیهم السلام) نگاشته نشده است... بر آن شدم تا در شرح سخنان و احاديث اهل بيت عصمت و طهارت (علیهم السلام) اين كتاب را به نگارش درآورم و واژه هاى غريب و ناآشناى قرآنى را نيز بر آن افزودم تا از كتاب و سنّت، با هم بهره برده شود.

میقات
۱۳۹۸/۰۹/۲۴, ۲۱:۰۲
معرفی کتاب

مؤلف در مقدمه كتاب به وجوب آموختن زبان عربى و انگيزه تأليف پرداخته است. سپس كتب متعددى كه مورد استفاده قرار داده را مى ‏شمرد كه از آن جمله است: صحاح جوهرى، غريبين، الدر النثير، نهاية ابن اثير، شمس العلوم، القاموس، مجمع البحار المأنوس، فائق اللغة، و أساسها، المجمل من أجناسها، المغرب الغريب، و شرح النهج العجيب.(مجمع البحرین، ج 1، ص 9 و 10)

در اين كتاب ابتدا آيات قرآن و احاديث و بعد از آن ها مطالب مورد نياز ـ كه اشاره كردن به آن لازم بوده ـ مورد پژوهش قرار گرفته است؛ مانند اشاره به نام هاى انبياء، محدثان، پادشاهان و شخصيت‏ هاى معروف تاريخى و موارد غير لغوى ديگرى؛ هم چون تفسير، عقائد و شرح حديث.

هم چنین اين كتاب مجموعه اى از لغات مهم و الفاظ ناآشنايى است كه در قرآن و روايات به كار رفته و از مشهورترين آثار مؤلف به شمار مى آيد.

علاوه بر این، در اين كتاب به لغات ديگر نيز پرداخته شده لذا «مجمع البحرين» را بايد از دو زاويه نگاه كرد:
يكى از بعد لغوى، كه در ميان اكثر پژوهشگران به اين موضوع شهرت دارد
و دوم از زاويه جامعيت معارف و اطلاعات مهم كه جنبه دائرة المعارفى بودن دارد.

نکته:
نقدی که به این کتاب وارد است این است که ایشان سند روایات را نیاورده است؛ البته این ضعف در چاپ های جدید که تلاش شده سند روایات آورده شود، جبران شده است.

میقات
۱۳۹۸/۰۹/۲۴, ۲۱:۰۴
برخی دیدگاه ها

میرزا عبدالله افندی اصفهانی(ره)
رجالى، محقق و شرح‏ حال ‏نگار بزرگ شيعى، «ميرزا عبد الله افندى» می نویسد:
«ثم إن کتاب مجمع البحرین من أحسن الکتب، و لقد أبدع فی ذلک حیث جمع فیه بین تفسیر لغات غریب القرآن و لغات غریب حدیث الخاصه، کما أن العامة قد ألفوا کثیرا فی لغة حدیثهم، و لم یسبقه الی تألیفه أحد من الإمامیه...»
کتاب «مجمع البحرین» از بهترین کتاب ها است. ابتکار ایشان در این کتاب، این است که بین لغات غریب قرآن و بین لغات غریب حدیث شیعه، جمع کرده است. اهل سنت تألیفات زیادی در لغات حدیث دارند ولی در بین امامیه (شیعه) سابقه نداشته است... .(ریاض العلماء، ج 4، ص 333)

علامه تهرانی(ره)
كتابشناس نامدار شيعه، علامه شيخ آغابزرگ تهراني (مؤلف «الذريعة») می گويد:
كتاب «مجمع البحرين و مطلع النيرين في غريب القرآن و الحديث»، اثر بزرگ دانشور شيعه، جناب فخر الدين بن طريحی نجفی است. وی اين كتاب را بعد از كتاب «غريب القرآن» و «غريب الحديث» به رشته تحرير كشيده است. وی در آن دو كتاب قبلی، لغات قرآن و حديث را به طور كامل نياورده بود؛ ولی در اين مجموعه همه را گرد آورده است.(الذریعة الی تصانیف الشیعه، ج 20، ص 22، شماره 1768)

آیت الله گرامی (مدظله)
كتاب هاى لغت مختلفند. برخى كتاب هاى لغت براى توضيح لغات قرآن و حديث نوشته شده ‏اند مثل «مفردات راغب» اصفهانى و «مجمع البحرين» شيخ طريحى‏ و «نهايه» ابن اثير؛ در اين كتاب ها توجّه اصيل به معناى لغوى كلمه نيست بلكه منظور بيشتر تحقيق معناى كلمه در قرآن و حديث است و بيشتر جنبه اجتهادى دارد. از موارد استعمالات و قرائن و بررسى ريشه لغت، معناى يک كلمه قرآنى و حديثى استخراج مى‏ شود. اين گونه كتاب ها مى ‏توانند به ما كمک بسيارى بكنند و براى افراد ابتدائى كاملا مفيدند.(شناخت قرآن، ص 96)

کربلائی
۱۳۹۸/۰۹/۲۴, ۲۲:۱۸
با سلام و درود

شيخ طریحی

«شيخ فخر الدين بن محمد بن على بن احمد بن على بن احمد بن طريح»، مشهور به «فخر الدين طريحى نجفى»، فقيه، محدث، اديب و لغوى مشهور در نجف متولد شد و در سال 1085 ق، وفات نمود. وى از خاندان ‏هاى بزرگ نجف بود.

«علامه بحرانى» (صاحب تفسیر البرهان) و «شیخ حر عاملی» (صاحب وسائل الشیعه) و «علامه مجلسى» از شاگردان «فخر الدين طريحى» بوده ‏اند.

وى از لغت ‏شناسان دينى است كه كتاب «مجمع البحرين» او يک فرهنگ ‏نامه دينى مشتمل بر مبانى لغوى و قرآنى است. مؤلف در اين اثر كار دشوارى را انجام داده و با رجوع به قرآن كريم و مصادر حديثى و معاجم لغوى به تصحيح الفاظ و كلمات اقدام كرده و هيچ كلمه اى را رها نكرده مگر اين كه وجه صواب را در آن مشخص كرده است.

آثار ایشان:
1. المنتخب للطريحي في جمع المراثي و الخطب المشتهر بالفخري
2. تفسير غريب القرآن الكريم
3. مجمع البحرين و مطلع النيرين
4. شرح مختصر النافع
5. تميز المتشابه من أسماء الرجال
6. جواهر المطالب في فضائل علي بن أبي‏طالب
7. جامع المقال في ما يتعلق بأحوال الحديث و الرجال

ضمن تشکر
اگر ممکنه اطلاعات بهتری بدید تا بهتر بشناسیم.مثلا کجا علم آموخت، استادانش، کراماتش و .....
ممنون میشم میدونم وقت زیادی میبره اما وقتی نام اساتید بزرگی را آوردید علاقمند شدم بهتر بشناسیم.

ممنون از زحمات و حوصله شما

میقات
۱۳۹۸/۰۹/۲۵, ۲۰:۰۵
ضمن تشکر
اگر ممکنه اطلاعات بهتری بدید تا بهتر بشناسیم.مثلا کجا علم آموخت، استادانش، کراماتش و .....
ممنون میشم میدونم وقت زیادی میبره اما وقتی نام اساتید بزرگی را آوردید علاقمند شدم بهتر بشناسیم.

ممنون از زحمات و حوصله شما



با سلام و درود

در مجله مبلغان، مقاله ای راجع به این شخصیت بزرگوار و احوالات و آثار ایشان، منتشر شده که برخی مطالب مرتبط با این تاپیک را خدمتتان عرض می کنم:

ولادت و تحصيلات
فقيه اصولي، عارف، لغت شناس برجسته، شخصيت نگار، نكته سنج، قرآن پژوه، مفسر، خطيب و اديب سرشناس شيعه در قرن يازدهم، فخر الدين بن محمد بن يعقوب طريحى اسدی رمّاحى، در سال 979 هجرى قمرى در شهر نجف اشرف، در خانواده اى اهل علم و دانش پرور به دنيا آمد.
او از همان كودكى در محضر پدر دانشمندش، محمدعلى طريحى و عموى فاضل خود، شيخ محمدحسين طريحى به فراگيرى علوم و سيره محمد(صلی الله علیه و آله) و آل محمد(علیهم السلام) پرداخت و به مراتب عالى علم و فضيلت و صفات پاك نفسانى و ملكات شريفه نايل آمد.

خاندان
«آل طريحى» از خاندان های ريشه دار و اصيل نجف اشرف مى باشند. اين خاندان منسوب به طايفه «حبيب بن مُظاهر»، يار وفادار امام حسين(علیه السلام) است. آنان در نيمه هاى قرن ششم هجرى به نجف اشرف آمدند و در برخى از زمان ها، توليت حرم امير مؤمنان على(علیه السلام) را عهده دار گشته و گاهى نيز حكومت و ولايت شهر بر عهده آنان بوده است.

از ميان خاندان طريحى، جمع فراوانى از دانشمندان، شاعران، اديبان و نويسندگان برخاستند كه آثار ارزشمندى از آنان بر جاى مانده و اين دليلى بزرگ بر سعى و تلاش فراوان علمى اين خاندان در ادوار مختلف تاريخى است و آثار بر جاى مانده از آنان، شاهدى بر فعاليت هاى فرهنگى و مشاركت فعّال در رونق علم و دانش و نشر آن است. پدرش، شيخ محمدعلى طريحى و عمويش، شيخ محمدحسين طريحى از آن جمله اند.

سفرهاي نتيجه بخش
فخر الدين طريحى در راه رسيدن به كمال و تحقيقات علمی مسافرت هاى متعددى داشت. او در سال 1064ق براى زيارت خانه خدا و انجام فريضه حج به مكه مكرمه مشرّف شد. وى سفرى نيز به خراسان براى زيارت امام رضا(علیه السلام) داشته و مدتى نيز در آن ديار اقامت گزيده است.
طريحى طى سفرى به اصفهان، با علماى بزرگ آن سامان ديدار داشته و مدتى نيز در آن شهر ساكن شد. وى در مسافرت هاى خود، پيوسته مشغول به كارهاى علمى و ديدار با دانشمندان و اهل علم بوده است. او همواره این کلام امام صادق(علیه السلام) را نصب العین خود ساخته بود که: «لَسْتُ أُحِبُّ أَنْ أَرَى الشَّابَّ مِنْكُمْ إِلَّا غَادِياً فِي حَالَيْنِ: إِمَّا عَالِماً أَوْ مُتَعَلِّماً»؛ هيچ وقت دوست ندارم يكي از جوانان شما (شيعه) را ببينم، مگر اين كه در يكي از دو حال شب و روز خود را سپری كند: يا دانا باشد، يا ياد گيرنده.
هم چنين او در اين ايام دست از نگارش و تأليفات علمى خود نكشيد و برخى از تأليفات خود را در همين سفرها نگاشت که در آخر برخى از كتاب هاى خود به آن اشاره دارد.

طریحی در عرصه شعر و ادب و مرثيه
طريحى سه نوع ديوان شعر پديد آورد كه اكثر آن ها در مدح و مراثى اهل بيت(علیهم السلام) است.

اساتيد و مشايخ طریحی
او در راه رسيدن به كمالات علمی و معنوي از هيچ كوششی فروگذار نكرد و از اساتيد و مشايخ زبده بهره برد كه از ميان آن ها مى توان به اين افراد اشاره نمود:
1. محمدعلى طريحى؛ پدر گرامی ایشان که بيش تر تحصيلات علمى خود را نزد او فراگرفته و از ايشان اجازه روايت نيز دارد.
2. محمد حسين طريحى؛ عموی ایشان که از عمویش نيز اجازه روايت دارد.
3. محمد بن جابر بن عباس نجفى؛ اجازه روایی اش از اين استاد تا سيد محمد عاملى، صاحب «مدارك» چند واسطه دارد كه عبارتند از: طريحي از محمد و او از جابر بن عباس نجفي و او از شيخ عبدالنّبى جزایرى و او نيز از سيد محمد عاملى (صاحب مدارك) اجازه روايت دارد.
4. سيد امين شرف الدين على شولستانى؛ طريحى از طريق ايشان از ميرزا محمد رجالى، از شيخ ابراهيم ميسى، از پدرش نور الدين على بن عبد العالى عاملى ميسى نيز اجازه روايت اخذ کرده است.
5. شيخ محمود بن حسام جزایرى؛ طريحى از طريق ايشان از شيخ بهاء الدين عاملى نيز اجازه روايت دارد.

شاگردان و روايت گران مكتب
شيخ فخر الدين طريحى شاگردان فراوانى را تربيت نمود كه هر يک از آنان در رتبه خاصی قرار گرفته، به نوبه خود خدمات ارزنده ای به جامعه علم و دانش و فرهنگ ارائه كرده اند.

از جمله شاگردان و راویان او می توان به دانشمندان زير اشاره كرد:
1. ملا محمدباقر بن محمدتقى مجلسى (متوفاى 1111ق).
2. سيد هاشم بن سليمان بحرانى (متوفای 1107ق) صاحب تفسير «البرهان في تفسير القرآن» که چندى در نجف اشرف به سر برده و در همين زمان است كه از شيخ فخر الدين طريحى روايت نموده است.
3. فرزندش، صفى الدين طريحى (متوفای بعد از سال 1100ق)
4. پسر برادرش، حسام الدين بن جمال الدين طريحى كه در سال 1095ق در گذشت.
5. محمد بن حسن حر عاملى (متوفای 1104ق)، صاحب كتاب ارزشمند «وسائل الشيعة».
6. سيد نعمت الله موسوى جزایرى (متوفای 1112ق) مؤلف كتاب «انوار نعمانيه».
7. سيد محمد بن اسماعيل بن محمد حسينى نجفى؛ وى كتاب «جامع المقال» را نزد طريحى خوانده و در تاريخ ربيع الأول سال 1059ق نیز از ايشان اجازه روايتی دريافت كرده است.

عزم رحيل
سرانجام شيخ فخر الدين طريحى، بزرگ پرچمدار دانش و معرفت و عمل در قرن یازدهم، پس از عمرى خدمت به علوم و معارف اهل بيت(علیهم السلام) در سال 1087ق در منطقه «رماحيه» در سن 106 سالگی عزم رحيل كرد و ديده از اين جهان فانى فرو بست. جمعيت فراوانى از مردم ـ شيعه و سنى ـ كه تا آن زمان مانند آن كم تر ديده شده بود، در تشييع جنازه او شركت كردند.
بدن مطهرش را از رماحيه تا نجف اشرف با اشك و گريه تشييع كردند و در آن شهر مقدس به خاك سپردند.

______
عبدالکریم پاک نیا تبریزی، مجمع البحرین و مطلع النیرین (دائرة المعارف قرآن و حدیث)، مجله مبلغان، معاونت تبلیغ و امور فرهنگی حوزه های علمیه، سال 1392، شماره 174، ص 113 تا 124

کربلائی
۱۳۹۸/۰۹/۲۵, ۲۰:۱۶
خدا رو سپاسگزاریم که از برکات سادات و ذریه پیامبر ص جهت تقویت ایمان و ولایتمان کسب دانش میکنیم.

خدا را شاهد و سپاسگزاریم که به ما قدرت تکلم و نوشتار داد تا وجود تنها یس و طه ص را به همگان اعلام کنیم و از وجود و برکت وحده لا شریک له او سادات حرمت دار شدند و خلایق بهرمند.

کاش قبل از فوت وقت و جهت خروج آسان تنها باقی مانده آن ذریه نبوی ع، فتواهای خود را عالمان ما اصلاح کنند تا شهد شیرینی ولایت پایدار بماند.
( شطرنج و نامگزاری لقب مخصوص، خداوند و یس و آل یس ص را آزرده ، چرا که امت او از این ناپاکی ها، بی بهره اند )

پناه میبریم به خدا از فلق برای ولایت پذیران

میقات
۱۳۹۸/۱۰/۱۳, ۱۵:۱۶
پرسش:
«شیخ الطریحی» که بود و اعتبار کتاب «مجمع البحرین» در کتاب ها و نزد فقهای شیعه چقدر است؟

پاسخ:
شيخ طریحی
«شيخ فخر الدين بن محمد بن على بن احمد بن على بن احمد بن طريح»، مشهور به «فخر الدين طريحى نجفى»، فقيه، محدث، اديب و لغوى مشهور در نجف متولد شد و در سال 1085 ق، وفات نمود. وى از خاندان ‏هاى بزرگ نجف بود.
«علامه بحرانى» (صاحب تفسیر البرهان) و «شیخ حر عاملی» (صاحب وسائل الشیعه) و «علامه مجلسى» از شاگردان «فخر الدين طريحى» بوده ‏اند.
وى از لغت ‏شناسان دينى است كه كتاب «مجمع البحرين» او يک فرهنگ ‏نامه دينى مشتمل بر مبانى لغوى و قرآنى است. مؤلف در اين اثر كار دشوارى را انجام داده و با رجوع به قرآن كريم و مصادر حديثى و معاجم لغوى به تصحيح الفاظ و كلمات اقدام كرده و هيچ كلمه اى را رها نكرده مگر اين كه وجه صواب را در آن مشخص كرده است.
آثار ایشان:
1. المنتخب للطريحي في جمع المراثي و الخطب المشتهر بالفخري
2. تفسير غريب القرآن الكريم
3. مجمع البحرين و مطلع النيرين
4. شرح مختصر النافع
5. تميز المتشابه من أسماء الرجال
6. جواهر المطالب في فضائل علي بن أبي‏طالب
7. جامع المقال في ما يتعلق بأحوال الحديث و الرجال

مجمع البحرين و مطلع النيرين
«مجمع البحرين» در موضوع لغت و واژه شناسی قرآن و حدیث، به تدوين معانى لغات غريب قرآن و احاديث ائمه طاهرين (علیهم السلام) پرداخته و رواياتى را كه از طريق شيعه اماميه روايت شده و ناشناخته مانده به زبان عربى توضيح داده است. اين اثر در موضوع خود بى ‏نظير و داراى جايگاه ويژه‏ اى است.
«علامه طريحى» براى پر كردن جاى غريب الحديث شيعه، به اين كار عظيم اقدام كرد و از كتاب هاى بى ‏نظيرى در زمينه لغات قرآن و حديث بهره برد.
این کتاب، نخستین اثر شیعی در واژگان مشکل قرآن و حدیث است.
این کتاب از همان آغاز تألیفش مورد توجه و استفاده عالمان بوده است. این می تواند نشان از جایگاه و اعتبار این کتاب نزد این عالمان باشد.

انگیزه مؤلف
«شیخ طریحى» در مقدمه کتاب، انگیزه خود را از نگارش کتاب «مجمع البحرین» این گونه بیان مى‌ کند:
«و لما صنف في إيضاح غير الأحاديث المنسوبة إلى الآل كتب متعددة و دفاتر متبددة، و لم يكن لأحد من الأصحاب و لا لغيرهم من أولي الألباب مصنف مستقل موضح لأخبارنا مبين لآثارنا، ...، حداني ذلك على الشروع في تأليف كتاب كاف شاف يرفع عن غريب أحاديثنا أستارها، و يدفع عن غير الجلي منها غبارها. ثم إني شفعته بالغرائب القرآنية و العجائب البرهانية ليتم الغرض من مجموعي الكتاب و السنة».(1)
چون در شرح روايات و احاديث منسوب به غير معصومين و اهل بيت رسول خدا (صلی الله علیه و آله) كتاب هاى متعددى نگاشته شده است و از ميان اصحاب و علماى بزرگ نيز كتابى مستقل و گويا در شرح اخبار و روايات معصومين (علیهم السلام) نگاشته نشده است... بر آن شدم تا در شرح سخنان و احاديث اهل بيت عصمت و طهارت (علیهم السلام) اين كتاب را به نگارش درآورم و واژه هاى غريب و ناآشناى قرآنى را نيز بر آن افزودم تا از كتاب و سنّت، با هم بهره برده شود.

معرفی کتاب
مؤلف در مقدمه كتاب به وجوب آموختن زبان عربى و انگيزه تأليف پرداخته است. سپس كتب متعددى كه مورد استفاده قرار داده را مى ‏شمرد كه از آن جمله است: صحاح جوهرى، غريبين، الدر النثير، نهاية ابن اثير، شمس العلوم، القاموس، مجمع البحار المأنوس، فائق اللغة، و أساسها، المجمل من أجناسها، المغرب الغريب، و شرح النهج العجيب.(2)
در اين كتاب ابتدا آيات قرآن و احاديث و بعد از آن ها مطالب مورد نياز ـ كه اشاره كردن به آن لازم بوده ـ مورد پژوهش قرار گرفته است؛ مانند اشاره به نام هاى انبياء، محدثان، پادشاهان و شخصيت‏ هاى معروف تاريخى و موارد غير لغوى ديگرى؛ هم چون تفسير، عقائد و شرح حديث.
هم چنین اين كتاب مجموعه اى از لغات مهم و الفاظ ناآشنايى است كه در قرآن و روايات به كار رفته و از مشهورترين آثار مؤلف به شمار مى آيد.
علاوه بر این، در اين كتاب به لغات ديگر نيز پرداخته شده لذا «مجمع البحرين» را بايد از دو زاويه نگاه كرد:
يكى از بعد لغوى، كه در ميان اكثر پژوهشگران به اين موضوع شهرت دارد
و دوم از زاويه جامعيت معارف و اطلاعات مهم كه جنبه دائرة المعارفى بودن دارد.
نکته:
نقدی که به این کتاب وارد است این است که ایشان سند روایات را نیاورده است؛ البته این ضعف در چاپ های جدید که تلاش شده سند روایات آورده شود، جبران شده است.

برخی دیدگاه ها
میرزا عبدالله افندی اصفهانی(ره)
رجالى، محقق و شرح‏ حال ‏نگار بزرگ شيعى، «ميرزا عبد الله افندى» می نویسد:
«ثم إن کتاب مجمع البحرین من أحسن الکتب، و لقد أبدع فی ذلک حیث جمع فیه بین تفسیر لغات غریب القرآن و لغات غریب حدیث الخاصه، کما أن العامة قد ألفوا کثیرا فی لغة حدیثهم، و لم یسبقه الی تألیفه أحد من الإمامیه...»
کتاب «مجمع البحرین» از بهترین کتاب ها است. ابتکار ایشان در این کتاب، این است که بین لغات غریب قرآن و بین لغات غریب حدیث شیعه، جمع کرده است. اهل سنت تألیفات زیادی در لغات حدیث دارند ولی در بین امامیه (شیعه) سابقه نداشته است... .(3)
علامه تهرانی(ره)
كتابشناس نامدار شيعه، علامه شيخ آغابزرگ تهراني (مؤلف «الذريعة») می گويد:
كتاب «مجمع البحرين و مطلع النيرين في غريب القرآن و الحديث»، اثر بزرگ دانشور شيعه، جناب فخر الدّين بن طريحی نجفي است. وي اين كتاب را بعد از كتاب «غريب القرآن» و «غريب الحديث» به رشته تحرير كشيده است. وی در آن دو كتاب قبلی، لغات قرآن و حديث را به طور كامل نياورده بود؛ ولی در اين مجموعه همه را گرد آورده است.(4)
آیت الله گرامی (مدظله)
كتاب هاى لغت مختلفند. برخى كتاب هاى لغت براى توضيح لغات قرآن و حديث نوشته شده ‏اند مثل «مفردات راغب» اصفهانى و «مجمع البحرين» شيخ طريحى‏ و «نهايه» ابن اثير؛ در اين كتاب ها توجّه اصيل به معناى لغوى كلمه نيست بلكه منظور بيشتر تحقيق معناى كلمه در قرآن و حديث است و بيشتر جنبه اجتهادى دارد. از موارد استعمالات و قرائن و بررسى ريشه لغت، معناى يک كلمه قرآنى و حديثى استخراج مى‏شود. اين گونه كتاب ها مى ‏توانند به ما كمک بسيارى بكنند و براى افراد ابتدائى كاملا مفيدند.(5)

توجه:
در مجله مبلغان، مقاله ای راجع به این شخصیت بزرگوار و احوالات و آثار ایشان، منتشر شده است که می توانید مطالعه فرمایید.(6)

پی نوشت ها:
1. طريحى، مجمع البحرين‏، محقق: حسينى اشكورى، ناشر: مرتضوى‏- تهران‏، 1375 ه. ش‏، چاپ سوم، ج 1، ص 9 و 10.
2. همان.
3. افندی اصفهانی، میرزا عبدالله بن عیسی بیگ، ریاض العلماء و حیاض الفضلاء، محقق: حسینی اشکوری، ناشر: کتابخانه عمومی آیت الله العظمی نجفی مرعشی(ره) ـ قم، 1401 ق، ج 4، ص 333.
4. آغابزرگ طهراني، محمد محسن، الذريعه الي تصانيف الشيعه، مشخصات نشر: [بي جا: بي نا](نجف: مطبعه الغري)، ۱۳۵۵ق، ج 20، ص 22، شماره 1768.
5. محمد على گرامى، شناخت قرآن، ناشر: مؤسسه فرهنگى منهاج‏ ـ قم‏، 1383ش، چاپ پنجم‏، ص 96.
6. عبدالکریم پاک نیا تبریزی، مجمع البحرین و مطلع النیرین (دائرة المعارف قرآن و حدیث)، مجله مبلغان، معاونت تبلیغ و امور فرهنگی حوزه های علمیه، سال 1392، شماره 174، ص 113 تا 124.