جهت مشاهده مطالب کارشناسان و کاربران در این موضوع کلیک کنید   

موضوع: ايمان و تأثير آن بر مبادى رفتار

  1. #1

    تاریخ عضویت
    جنسیت بهمن ۱۳۸۸
    نوشته
    1,626
    مورد تشکر
    0 پست
    حضور
    نامشخص
    دریافت
    0
    آپلود
    0
    گالری
    0

    ايمان و تأثير آن بر مبادى رفتار




    ايمان و تأثير آن بر مبادى رفتار

    ايمان و تأثير آن بر مبادى رفتار
    چکيده
    در نوشته حاضر در صدد بيان رابطه ايمان با مبادى رفتار هستيم. بدين روى، پس از تعريف «ايمان» و ويژگى هاى اساسى آن (مبتنى بودن ايمان بر بينش و گرايش، قلبى بودن و اختيارى بودن)، به بيان مبادى رفتار از ديدگاه فلسفه، اخلاق و روان شناسى پرداخته ايم.
    مبدأ رفتار در حقيقت، همان پاسخى است که به پرسش علت بروز رفتارهاى ويژه داده مى شود. هر دانشى بر اساس هدف، روش و موضوع خود، مبدأ رفتار را تعريف کرده است. دانش فلسفه مبدأ رفتار را «نفس انسان» مى داند که از طريق قوا، کارهاى خود را انجام مى دهد. در علم اخلاق، «صفات»، که در اثر تکرار رفتارها به صورت ملکه درآمده، به عنوان مبدأ رفتارهاى اخلاقى معرفى شده است و در دانش روان شناسى نيز «انگيزش» به عنوان مبدأ رفتار معرفى شده است.
    ساز و کار اين تأثير و تأثر را مى توان چنين تبيين کرد: چون ايمان ترکيبى از شناخت و گرايش است و جايگاه آن نفس (قلب) انسان است، از اين طريق شوق و اراده انسان را جهت داده و در نتيجه، رفتارى متناسب با خود را بروز مى دهد. ايمان بينش ويژه اى از خالق و مخلوق و ارتباط انسان با موجودات عالم ارائه مى نمايد. اين بينش و گرايش هاى درونى هر کدام زمينه ساز رفتارهاى انسان در ارتباط با خداوند و ارتباط انسان با خود و ديگران مى شوند. به دنبال تکرار اين رفتارها در موقعيت هاى مشابه، ملکات و صفات انسان شکل مى گيرد.
    هرچند حقيقت طلبى و تمايلات لذت جويانه و سعادت خواهانه در انسان ذاتى است و ريشه فطرى دارد، اما شناخت ايمانى آنها را به سمت و سوى خاصى هدايت مى کند و بر شيوه ارضاى غرايز تأثير مى گذارد. حتى خورد و خوراک انسان را به سوى تقرّب الى اللّه و انجام عبادت خداوند سوق مى دهد.
    در يک کلام، مى توان گفت: به دنبال معارفى که وحى در اختيار بشر گذاشته، حدّ و مرزهاى رفتارى و اجتماعى انسان مشخص شده است و با توجه به ايمانى که انسان به خداوند و نبوّت دارد و به اعتقادى که درباره ارتباط رفتارهاى اين دنيا با سعادت اين جهان و آن جهان دارد، مى کوشد به دستورهاى دين عمل کند و گرايش هاى خود را شکل ايمانى ببخشد. خوردن و آشاميدن، غريزه جنسى و ازدواج، لباس و مسکن و مرکب، گرايش به زينت و جمال، گرايش به مال و فرزند، عواطف و احساسات (ترس و خشم و خشنودى، غم و شادى، ترس، امنيت، يأس و اميد) همه از اين بينش ايمانى تأثير مى پذيرد.
    ايمان و تأثير آن بر مبادى رفتارايمان و تأثير آن بر مبادى رفتار

    **************************************************
    تا وعده قيامت تو صبر مي کنيم

    بر داغ بي نهايت تو، صبر ميکنيم

    اي از تبار آينه و آفتاب و عشق
    تا مژده زيارت تو، صبر ميکنيم

    *************************
    يادمان باشد زنده بودن را به بيداري بگذرانيم
    چرا كه زماني دراز به اجبار خواهيم خفت


    **************************************************



  2.  

  3. #2

    تاریخ عضویت
    جنسیت بهمن ۱۳۸۸
    نوشته
    1,626
    مورد تشکر
    0 پست
    حضور
    نامشخص
    دریافت
    0
    آپلود
    0
    گالری
    0




    مقدّمه
    (الَّذِينَ آمَنُواْ وَتَطْمَئِنُّ قُلُوبُهُم بِذِکْرِاللّهِ أَلاَ بِذِکْرِاللّهِ تَطْمَئِنُّ الْقُلُوبُ)(رعد: 28); آنان که ايمان آورده اند دل هايشان به ياد خداوند آرام گيرد. همانا با ياد خداوند دل ها آرام مى گيرد.



    • آدمى کاندر طريق معرفت ايمان ندارد اى که مغرورى به دانش، دانشت را بيشتر کن کاخ دانش گر همه از سنگ و از پولادسازى لرزد و ريزد گر از ايمان پى و بنيان ندارد.
    • شخص انسان دارد و شخصيت انسان ندارد تا بدانى هيچ ارزش علم بى ايمان ندارد لرزد و ريزد گر از ايمان پى و بنيان ندارد. لرزد و ريزد گر از ايمان پى و بنيان ندارد.
    در فرهنگ غنى اسلام، واژه «ايمان» جايگاه ويژه اى دارد. در متون دينى، هيچ فرقى ميان آدميان به اندازه تفاوت ميان مؤمن و غيرمؤمن به رسميت شناخته نشده است. ايمان مهم ترين گام در حرکت به سوى اخلاق و ارزش هاى اخلاقى شمرده شده است. بدون شک، ايمان يکى از مهم ترين زيرساخت هايى است که روند زندگى انسان و تعالى و تکامل انسان را رقم مى زند و آدمى را به سر منشأ خيرات مى رساند. از اين رو، خداوند رمز فلاح و رستگارى را در ايمان معرفى کرده و مى فرمايد: (قَدْ أَفْلَحَ الْمُؤْمِنُونَ)(مؤمنون: 1); قطعاً مؤمنان رستگارند.
    با توجه به نقش سازنده اى که ايمان در سعادت انسان دارد، در اين نوشتار به بررسى رابطه ايمان با مبادى رفتار پرداخته شده است تا از اين طريق، ساز و کار اثرگذارى ايمان بر رفتار مشخص شود.
    تعريف «ايمان»
    «ايمان» 1 مصدر باب افعال و از ريشه «أمن» به معناى «امنيت» گرفته شده و تقريباً نزد همه لغت شناسان عرب به معناى سکون، آرامش و ضدّ خوف و ترس است. منظور از آن، تصديق و اعتقاد قلبى است، آن گونه اعتقاد و باورى که جان آدمى را از کفر، شرک و بيمارى هاى روحى در امان نگاه دارد. 2
    در فرهنگ اسلامى، ايمان همان گرايش عقيدتى به خداست که تا عمق دل نفوذ مى کند و تمام رفتار، اخلاق و انديشه هاى انسان را جهت مى بخشد. در اين باره، پيامبر اکرم(صلى الله عليه وآله) مى فرمايد: «الايمان ما خلص فى القلب و صدّقه الاعمال»; 3 ايمان عقيده خالصى است که در جان و دل ريشه دارد و رفتار انسان آن را تأييد مى نمايد. براى تحقق و شکل گيرى ايمان در انسان، دو عامل مهم و اساسى مؤثر وجود دارد: يکى بينش و تحصيل شناخت (نسبت به متعلّقات ايمان); و ديگرى ميل و گرايش فطرى.
    از آن رو که بحث ايمان در بسيارى از منابع مورد بررسى قرار گرفته است، با بيان برخى ويژگى هاى پذيرفته شده درباره ايمان، بحث پى گيرى مى شود:
    ويژگى هاى ايمان
    با توجه به آيات قرآن کريم، متعلّقات ايمان را مى توان در توحيد، نبوّت و معاد 4 خلاصه کرد که اساسى ترين آنها ايمان به «اللّه» است که اگر جامع و کامل باشد ايمان به دو اصل ديگر را نيز تأمين مى کند. 5
    1. قلبى بودن: ايمان هر حقيقتى که داشته باشد با ساحتى از انسان در ارتباط است که «قلب» 6 ناميده مى شود. قلب قرارگاه ايمان است و تا به روى چنين حقيقتى گشوده نشود، ايمان حاصل نخواهد شد. حضرت على(عليه السلام) از رسول خدا(صلى الله عليه وآله) نقل مى کند که فرمود: «لا يستقيمُ ايمانُ عبد حتى يستقيم قلبه»; 7 استوارى ايمان بنده به استوارى قلب اوست.
    2. درجه پذيرى: حقيقت ايمان تشکيکى و داراى مراتب است. ايمان حقيقتى نيست که تنها متصف به هست و نيست باشد، بلکه اگر وجود داشته باشد، مى تواند هستى هاى مختلف بپذيرد. 8
    آثار و دستاوردهاى ايمان تابعى است از شدت و ضعف آن; البته هر مرتبه ايمان آثار و لوازم خود را مى نماياند.
    ايمان تقويت و کاستى مى پذيرد. طبق اين ويژگى يک مرتبه ايمانى را مى توان به سوى مرتبه اى ديگر سپرى کرد. قرآن کريم اين ويژگى ايمان را چنين تبيين مى کند: (وَ إِذَا تُلِيَتْ عَلَيْهِمْ آيَاتُهُ زَادَتْهُمْ إِيمَاناً وَ عَلَى رَبِّهِمْ يَتَوَکَّلُونَ)(انفال: 2); چون آيات الهى بر آنان (مؤمنان) خوانده شود، ايمانشان را مى افزايد و بر پروردگار خود توکّل مى کنند.
    3. اختيارى بودن: ايمان حقيقتى است که به اختيار در انسان جلوه گر مى شود و به هيچ روى اجبار و اکراه نمى پذيرد. اکنون پس از آشنايى با برخى ويژگى هاى ايمان و پيش از بررسى نقش ايمان بر «مبادى رفتار»، بايد ديد منظور از مبادى رفتار چيست؟
    تعريف «مبادى رفتار»
    هر رفتار و عملى که از انسان سر مى زند مبتنى بر علت ها و مقدّماتى است که از آن با عنوان «مبادى رفتار» ياد مى شود. به ديگر سخن، مى توان گفت: مبدأ رفتار در حقيقت همان علت بروز رفتارهاى ويژه است.
    ايمان و تأثير آن بر مبادى رفتارايمان و تأثير آن بر مبادى رفتار

    **************************************************
    تا وعده قيامت تو صبر مي کنيم

    بر داغ بي نهايت تو، صبر ميکنيم

    اي از تبار آينه و آفتاب و عشق
    تا مژده زيارت تو، صبر ميکنيم

    *************************
    يادمان باشد زنده بودن را به بيداري بگذرانيم
    چرا كه زماني دراز به اجبار خواهيم خفت


    **************************************************


  4. #3

    تاریخ عضویت
    جنسیت بهمن ۱۳۸۸
    نوشته
    1,626
    مورد تشکر
    0 پست
    حضور
    نامشخص
    دریافت
    0
    آپلود
    0
    گالری
    0




    از آن رو که هر دانشى از زاويه و نگاه خاص خود، رفتار انسان را مورد مطالعه قرار داده است، مبادى و مقدّمات خاصى براى بروز رفتارهاى انسان مطرح شده است. بنابراين، در آغاز بايد تعريف هر ديدگاه را از «مبادى رفتار» شناخت و در ادامه، به بررسى تأثير ايمان بر هر يک از آنها پرداخت. در ذيل به برخى از اين ديدگاه ها اشاره شده است:
    الف. مبادى رفتار از منظر فلسفه
    فلاسفه مبدأ فاعلى رفتارهاى انسان را «نفس» مى دانند. در مباحث علم النفس فلسفى، پس از اثبات تجرّد نفس، به رابطه آن با فعل و رفتار صادر از انسان پرداخته شده است. 9 علّامه طباطبائى در بحث «کيفيات نفس» درباره مبادى رفتار انسان مى فرمايد: «نفس انسانى ـ که يک صورت جوهرى است، ذاتاً مجرّد از ماده است، اما در مقام فعل، متعلّق به ماده مى باشد ـ علت فاعلى افعالى است که از انسان صادر مى شود.» 10
    در بيان چگونگى تأثير نفس بر رفتار، بايد به اين نکته توجه داشت که نفس ناطقه انسانى يک مبدأ فاعلىِ علمى است که با شناخت و آگاهى، کار انجام مى دهد و تنها امورى از او صادر مى شود که آنها را براى خود کمال تشخيص مى دهد و از اين رو، نياز به آن است که پيش از انجام هر کارى، آن کار را تصور کند و کمال بودن آن را مورد تصديق قرار دهد. به دنبال تصديق به فايده، شوق به انجام آن کار در نفس پديد مى آيد و به دنبال شوق، اراده تحقق مى يابد. پس از تعلّق گرفتن اراده به فعل، قوّه عامل، که حرکت دهنده عضلات است، عضلات را به حرکت درمى آورد و در اين مرحله، فعل موردنظر تحقق مى يابد. 11 بنابراين، مبادى فعل ارادى انسان را مى توان چنين برشمرد: علم، شوق، اراده 12 و قوّه عمل که به حرکت درآورنده عضلات است. در حقيقت، وقتى مى خواهيم کارى را انجام دهيم، ابتدا آن را تصور مى کنيم و سپس فوايدش را مورد توجه قرار مى دهيم، و بعد فايده آن را تصديق مى کنيم. همه اينها علم و آگاهى است. در کنار اينها، يک کيف يا حالت نفسانى ديگر در نفس ما تحقق پيدا مى کند و آن «ميل و شوق» است. به دنبال ميل و شوق، اگر شرايط براى عمل آماده باشد شوق مؤکّد مى شود و اراده به انجام رفتار تعلّق مى گيرد. قوّه عامل عضلات را به حرکت درمى آورد و در نتيجه، رفتار صادر مى شود.
    فکر و شناخت آدمى بدون تمايلات و گرايش هاى طبيعى، غريزى و فطرى، انسان را به حرکت و تصميم گيرى نمى رساند، بلکه فقط راه را نشان مى دهد و به هر اندازه که تمايلات آدمى نيروى فزون ترى کسب کند، به همان اندازه نيروى اراده او جزم و قاطعيت کسب کرده، قدرت بر عمل و فعاليت او تمکّن بيشترى به دست مى آورد. 13
    فلاسفه در تبيين رابطه بين نفس و بدن، ديدگاه هاى گوناگونى ارائه کرده اند. با وجود اين، بيشتر آنها بر اين امر اتفاق دارند که نفس امور خود را از طريق «قوا» انجام مى دهد، گرچه »آنان در تبيين جزئيات اختلاف نظر دارند، ولى تقريباً در چهارچوب و کليت قوا اتفاق نظر دارند. نفس بر اساس کارهاى گوناگونى که دارد، قوايى دارد که کار را به وسيله آنها انجام مى دهد.
    ب. مبادى رفتار از منظر علم اخلاق
    به مجموعه ملکات و صفات پايدار و ناپايدار يا ساختار شخصيتى خاص، که منشأ رفتارهاى ويژه بدون نياز به انديشه و تأمّل مى شود، «اخلاق» گويند. واژه «اخلاق» از ماده «خلق» به مفهوم خوى گرفته شده است. در نگاه علم اخلاق، همين خلق و خوى ها منشأ بروز رفتار به شمار مى آيد.
    تعريف، اهميت و آثار «خلق»: «خلق» يکى از کيفيات نفسانى است که به صورت اختيارى و آگاهانه در طول زمان شکل مى گيرد و نقش مهمى در صدور يا زمينه سازى بروز کارهاى انسان، بدون نياز به تفکر و تأمّل و نگرش دارد. 14
    اهميت و ارزش خلق و صفات در اين است که به صورت محرّک هاى رفتار آدمى درمى آيد و انسان را به انجام همان عمل عادى وامى دارد. در نتيجه، بروز يک رفتار براى انسان عادت مى شود.
    بدين سان، مى توان گفت: عادت عبارت از رفتارى است که همراه با تکلّف و تحمّل زحمت آغاز مى شود و سرانجام، عادى و هموار مى گردد; زيرا مآلا اين رفتار تکلّف آميز به جايى مى رسد که به صورت حالت و ويژگى راسخ و پايدار درمى آيد که از قلب و درون آدمى سر برمى آورد و به جوارح او مى رسد و منجر به وقوع عمل و رفتارى مى گردد که انسان بدان خو کرده است


    ايمان و تأثير آن بر مبادى رفتارايمان و تأثير آن بر مبادى رفتار


    **************************************************
    تا وعده قيامت تو صبر مي کنيم

    بر داغ بي نهايت تو، صبر ميکنيم

    اي از تبار آينه و آفتاب و عشق
    تا مژده زيارت تو، صبر ميکنيم

    *************************
    يادمان باشد زنده بودن را به بيداري بگذرانيم
    چرا كه زماني دراز به اجبار خواهيم خفت


    **************************************************


  5. #4

    تاریخ عضویت
    جنسیت بهمن ۱۳۸۸
    نوشته
    1,626
    مورد تشکر
    0 پست
    حضور
    نامشخص
    دریافت
    0
    آپلود
    0
    گالری
    0




    غزّالى مهم ترين آثار صفات و عادات انسان را چنين برمى شمرد:
    1. تکامل شخصيت انسان; به اين معنا که شکل گيرى مجموعه اى از خلق ها و عادات خوب از قبيل صدق و راستى، محبت و دوستى، عاطفه و مهر و تفکر صحيح و درست در جان آدمى موجب کمال شخصيت او مى گردد.
    2. بارور شدن، سهولت و روانى، وسعت و دقت در عمل و رفتار آدمى; 15 بنابراين، سرعت، سهولت، کيفيت، وسعت، دقت، تکامل نفس و زمينه سازى مراحل رشد، پرارزش ترين دستاوردهاى خلق و ملکات نفسانى است.
    شکل گيرى خلق: علماى اخلاق تأثير متقابل بين اخلاق و رفتار را پذيرفته و تکرار يک عمل را در شکل گيرى اخلاق مؤثر مى دانند. هر عملى که انسان انجام مى دهد خواه ناخواه اثرى در روح او مى گذارد و تکرار آن، اثر را پررنگ مى کند و به تدريج به عادت تبديل مى شود و باز تکرار بيشتر سبب مى گردد که از مرحله عادت بگذرد و به حالت ملکه تبديل شود و يک ويژگى اخلاقى در انسان به وجود آيد. مرحوم نراقى در اين باره مى فرمايد:
    «سبب وجود خلق، يا مزاج است يا عادت به اينکه کارى را با تأمّل انجام دهد، يا با تکلّف و صبر و پايدارى بر آن، که در اين صورت، ملکه مى شود.» 16
    مؤثرترين عوامل براى شکل گيرى صفات و ملکات راسخ در نفس عبارت است از: رغبت نفس، تدريج، مداومت و استمرار، ايجاد، نگه دارى و استقامت.
    ج. مبادى رفتار از منظر روان شناسى
    در تعريف روان شناسى گفته شده است: روان شناسى دانش مطالعه علمى رفتار و فرايندهاى ذهنى است. بنابراين، روان شناسى تقريباً با تمام جنبه هاى زندگى و انواع بسيارى از رفتارها سر و کار دارد که برخى از آنها از اهميت گسترده اى برخوردارند. 17
    روان شناسان در پاسخ به پرسش هايى مانند اينکه چرا رفتار خاصى پديد مى آيد (منشأ رفتار چيست؟) و چرا رفتار به صورت پيوسته و متناوب اتفاق مى افتد (چگونه ادامه مى يابد؟) انگيزش را مطرح مى نمايند. 18 امروزه روان شناسان انگيزه را به عنوان عامل اصلى برانگيختن، جهت دادن و پايايى رفتار معرفى مى کنند و در اين زمينه گفته شده است: موتور اصلى حرکت ها و رفتارهاى آدمى انگيزه هاى رفتارى است.
    تعريف «انگيزش»: «انگيزش» اسم مصدر از«انگيزيدن»است و درلغت،به معناى تحريکوترغيب، تحريضوهيجان آمده است.
    اصطلاح «انگيزش» 19 به علت يا چرايى رفتار اشاره دارد و بدين معنا، تمامى روان شناسى را در برمى گيرد. بنابراين، انگيزش عبارت از ميل و رغبتى است که فرد براى رسيدن به هدفى از خود نشان مى دهد. هر قدر اين انگيزه و رغبت بيشتر باشد، فرد تلاش افزون ترى از خود بروز مى دهد. 20
    با آنکه تعاريف گوناگونى از انگيزش ارائه شده، روان شناسان در اين نکته هم رأى اند که انگيزه عاملى درونى است که رفتار شخص را تحريک مى کند و در جهتى معيّن سوق مى دهد و آن را هماهنگ مى سازد. 21 اين نکته نيز مورد اتفاق است که انگيزه به طور مستقيم قابل مشاهده نيست، ولى وجود آن از رفتار شخص استنباط مى شود.
    عوامل ايجاد انگيزش: روان شناسان درباره ويژگى هاى نفس، جنبه هاى غريزى و ابعاد فکرى نفس بحث هاى زيادى کرده اند. آنان براى نفس گرايش هاى خاصى اثبات نموده اند که در ابتدا «غريزه» ناميدند، ولى بعد که براى غريزه تعريف خاصى ذکر شد، اين تعبير را تغيير دادند و به جاى آن، از تعابير ديگرى مثل «سائق» يا «انگيزه» و مانند آن در اشاره به گرايش هاى نام برده استفاده کردند.
    به هر حال، روان شناسان درباره اينکه گرايش ها و انگيزه هاى اصلى نفس چه چيزهايى هستند، هنوز نظر قاطعى ابراز نکرده اند. دور از همه اصطلاحات رايج درباره انگيزه ها در روان شناسى، برخى انديشمندان تمايلات و انگيزه هاى نفس انسان را بر اساس مباحث علم النفس به شکل ذيل تبيين نموده اند:
    تمايلات و انگيزه هاى نفس: نفس انسان شبيه هرمى است داراى سه سطح جانبى: نقطه رأس هرم نمايانگر وحدت مقام نفس است که همه سطوح مفصَّل و متعدد، به اجمال در آن نقطه متحد مى شوند.ابعادسه گانه اين هرم ـ به ترتيب ـ عبارت است از:
    1. بعد آگاهى و شناخت نفس: يعنى آنچه از مقوله علم و ادراک است. در ذات نفس، علم نهفته است و علم، عين وجود نفس است.
    2. بعد قدرت (توانايى): قدرت يا توانايى، يعنى آنچه مبدأ فعاليت ما مى شود. اراده اى که از نفس برمى خيزد مبدئى دارد. آن مبدأ، که سرچشمه کارها و خاستگاه فعاليت ها و تحرّک نفس است، حقيقتى است نهفته در ذات نفس و درون روح.
    3. بعد محبّت: کمترين چيزى که در اين مرتبه بر آن تأکيد مى شود، حبّ نفس است. انسان خود را دوست دارد و اين حب ذات موجب مى شود آنچه را موجب بقا و کمال خود مى داند نيز دوست داشته، به آن گرايش داشته باشد. در واقع، حبّ به بقا و کمال هر دو مظهرى از حبّ ذات و نتيجه ميل و جوششى درونى نسبت به خود هستند. به عبارت ديگر، چون انسان خود را دوست دارد وقتى دانست که چيزى موجب بقا يا کمال اوست و مى تواند آن را به دست آورد، آن را نيز دوست خواهد داشت و براى دست يابى به آن، تلاش مى کند. حبّ نفس در گرايش انسان و اينکه چه چيزى را اراده کند، مؤثر است و اين خود زمينه انتخاب را فراهم مى سازد. 22
    ابعاد گوناگون نفس هميشه ارتباطى ناگسستنى و پيوندهايى پيچيده و تأثير و تأثرى عميق دارند. اتصال و ارتباط و پيوند بين علم و قدرت و محبت در نفس انسان تا به آخر و در همه فروع و شاخه ها و شعبه ها به نحوى وجود دارد، هرچند ممکن است که در هر زمينه اى يکى از اين سه بعد ظهور و تجلّى بيشترى داشته باشد.

    ايمان و تأثير آن بر مبادى رفتارايمان و تأثير آن بر مبادى رفتار

    **************************************************
    تا وعده قيامت تو صبر مي کنيم

    بر داغ بي نهايت تو، صبر ميکنيم

    اي از تبار آينه و آفتاب و عشق
    تا مژده زيارت تو، صبر ميکنيم

    *************************
    يادمان باشد زنده بودن را به بيداري بگذرانيم
    چرا كه زماني دراز به اجبار خواهيم خفت


    **************************************************


  6. #5

    تاریخ عضویت
    جنسیت بهمن ۱۳۸۸
    نوشته
    1,626
    مورد تشکر
    0 پست
    حضور
    نامشخص
    دریافت
    0
    آپلود
    0
    گالری
    0




    در مقام تفصيل، شاخه هايى از هرم سه بعدى نفس ظاهر مى شود که با سه بعد نفسانى علم و قدرت و محبت يا حب نفس پيوند درونى دارد.
    گرايش هايى که از حبّ نفس منشعب مى شود عبارت است از:
    1. حب بقاء: تلاش هايى که انسان براى حيات دايمى انجام مى دهد.
    2. حب کمال: انسان دوست دارد در جريان بقا و گذران عمر، روز به روز کامل تر شود و مسير حرکتش مسير تکاملى باشد. حقيقت جويى و قدرت طلبى دو ميل هستند که بر «کمال خواهى» مترتبند. اين دو در حقيقت، تحت تأثير بعد آگاهى و قدرت به وجود مى آيند.
    3. لذت جويى و سعادت طلبى: انسان در کنار بقا و کمال، لذت را هم دوست دارد و مى خواهد هميشه شاد باشد و به خوشى زندگى خود را بگذراند.
    غريزه اصلى انسان ميل به کام جويى، لذت طلبى و رفاه و سعادت خواهى اوست که مى توان گفت: دايره اش وسيع است و شعبه ها و فروغ متنوّع و گوناگونى پيدا مى کند. در مجموع، مى توان همه آنها را به سه بخش متمايز تقسيم نمود: يک بخش آنها به ويژه به بدن انسانى مربوط مى شود. بخش دوم آنها بينابين ميان روان و بدن است و به عبارت ديگر، به واسطه روح با بدن و پيوند آن دو مربوط مى شوند.
    بخش سوم آنها که مخصوص روح و روان آدمى است.
    الف. غرايز: تمايلات مربوط به بدن که هدف آنها تأمين نيازهاى مادى و جسمانى انسان است. مهم ترين غرايزى که به بدن مربوط مى شود عبارت است از: غريزه تغذيه و غريزه جنسى.
    ب. جمال دوستى: علاقه به جمال به نوبه خود، از شعب گوناگونى برخوردار است که مى توان آنها را تحت اين عناوين قرار داد: جمال هاى محسوس (جمال طبيعى جمادات، گياهان، حيوانات و انسان)، جمال هاى خيالى، عقلى و عرفانى.
    ج. عواطف: احساساتى که در ارتباط با يک موجود زنده و ذى شعور در نفس انسان تحقق مى يابد. عواطف مى تواند به خود و ديگران (والدين، فرزند، همسر و افراد جامعه) تعلّق گيرد.
    د. احساسات و انفعالات: سطحى ترين و آشکارترين مرتبه از مراتب نفس را تشکيل مى دهد. آدمى وقتى چيزى را دوست داشت و براى رسيدن به آن تلاش کرد، اما به خواست خود نرسيد حالت انفعالى در سطح نفس وى پديد مى آيد که «حزن و اندوه» نام دارد، و در مقابل، اگر به خواسته خود برسد احساس ديگرى به وى دست خواهد داد که «شادى» نام دارد.
    با توجه به مطالبى که در بحث مبادى رفتار آورده شد، مى توان به اين بحث و رابطه ديدگاه هاى گوناگونى در چند نکته ذيل اشاره کرد:
    1. نفس انسان مبدأ فاعلى است که امور گوناگون خود را از طريق قوا اداره مى کند. ارتباط ولايى دوسويه اى که بين نفس و قواى آن وجود دارد منجر به تأثيرپذيرى و تأثيرگذارى آنها بر يکديگر مى شود.
    2. نفس نسبت به آگاهى و شناختى که به دست آورده است (خواه پندار باشد يا شناختى از سر يقين، علم حضورى باشد يا علم حصولى، از راه تجربه به دست آمده باشد يا شهود درونى يا وحى و انديشهورزى) به طور طبيعى، غريزى و فطرى، گرايش مثبت يا منفى پيدا مى کند. اين گرايش تحت تأثير عوامل مختلف درونى و بيرونى تقويت و تبديل به گرايش و شوقى قوى مى گردد. اگر گرايش يا انگيزه مخالفى وجود نداشته باشد اين تصميمواراده بر انجام يک رفتار حاصل مى شود و در نتيجه، رفتار بروز مى نمايد، و اگر گرايش مخالفى و جود داشته باشد نفس با توجه به اولويتى که برمى گزيند، دست به انتخاب مى زند.
    3. اگر رفتارهاى انسان در موقعيت هاى متشابه تکرار شود تبديل به عادت و خوى ثابت در انسان مى گردد. اين ملکه باعث دقت، جهت گيرى و تسهيل در بروز رفتارهاى درونى و بيرونى مى گردد. اين صفات و رفتارها زمينه ساز ايجاد صفات و بروز رفتارهاى ديگر نيز مى شوند.
    4. انگيزه ها ـ که خود محرّک هاى درونى هستند و نفس نسبت به آن دانش حضورى و گرايش طبيعى، غريزى، يا فطرى دارد ـ تحت تأثير ملکات نفسانى جهت داده مى شوند، برخى بر ديگرى برترى داده مى شود و زمينه بروز آسانتر آن فراهم مى گردد.
    5. محور و هسته مرکزى ـ که محرّک ها و انگيزه انسان پيرامون آن مى گردد ـ عبارت از حب ذات و ادامه حيات است و هر قدر محرّک و انگيزه آدمى با چنين نيازى پيوند نزديک ترى برقرار کند حب به ذات و ادامه حيات ضرورت شديدترى به خود مى گيرد.

    ايمان و تأثير آن بر مبادى رفتارايمان و تأثير آن بر مبادى رفتار

    **************************************************
    تا وعده قيامت تو صبر مي کنيم

    بر داغ بي نهايت تو، صبر ميکنيم

    اي از تبار آينه و آفتاب و عشق
    تا مژده زيارت تو، صبر ميکنيم

    *************************
    يادمان باشد زنده بودن را به بيداري بگذرانيم
    چرا كه زماني دراز به اجبار خواهيم خفت


    **************************************************


  7. #6

    تاریخ عضویت
    جنسیت بهمن ۱۳۸۸
    نوشته
    1,626
    مورد تشکر
    0 پست
    حضور
    نامشخص
    دریافت
    0
    آپلود
    0
    گالری
    0



    جايگاه ايمان در مبادى رفتار
    1. تأثير ايمان بر نفس و قواى آن
    ايمان شناخت و معرفتى ويژه به همراه دارد و از اين طريق، بر نخستين مرحله بروز رفتار آگاهانه ـ يعنى شناخت نفسانى ـ تأثير مى گذارد. بر اساس فرمول (شناخت، شوق، اراده و قوّه عمل)، شوق و گرايش انسان ـ براى به دست آوردن نوعى لذت يا دورى از رنج و المى که به طور طبيعى، غريزى و فطرى در نفس وجود دارد ـ تحت تأثير اين بينش بيدار مى شود. اين انگيزه و گرايش در صورتى که تقويت شود، اراده و عزم در نفس انسان شدت يافته، به دنبال آن رفتار بروز مى نمايد. به تعبير ديگر، نفس انسان ـ و به تعبير قرآن کريم «قلب» ـ است که جايگاه بينش ها و گرايش هاى آدمى است و در حقيقت، ايمان، که پيوند اين بينش و گرايش است، در نفس انسان ـ که زيربناى همه قوا و رفتارهاى انسان است ـ قرار مى گيرد و از آنجا رفتارهاى مناسب را رهبرى مى کند.
    اين تأثير و تأثر را با توجه به قواى نفسانى مى توان اين گونه بيان کرد: عقل عملى قوّه اى است که کارهاى انسانى انجام مى دهد، که مهم ترين آن اراده عقلانى است. برخى از امور، که به عقل عملى مربوط مى شود، عبارتند از: ايمان، اخلاق، نيّت و ارزيابى. شناخت، که مقدّمه و شرط اولين ايجاد ايمان در انسان است. در عقل نظرى انسان به وجود مى آيد. به خاطر ارتباط ژرفى که بين عقل عملى و عقل نظرى انسان وجود دارد و تحت تأثير عواملى مانند توجه و تکرار و شکوفا شدن بينش و رشد روحى و روانى انسان، اين شناخت تبديل به ايمان و به تدريج با مراقبت هاى فکرى، عاطفى، رفتارى تبديل به ايمان راسخ مى شود. از سوى ديگر، به خاطر تعاملى که بين نفس حيوانى و قواى آن با نفس انسانى وجود دارد، ايمان بر قواى محرّکه و عامله انسان تأثير مى گذارد و از اين طريق، قواى شوقيه و غضبيه، مدرکه ظاهرى و باطنى انسان را بر اساس ولايت تشريعى و تکوينى که دارد، هدايت مى کند، تا جايى که مى توان به صراحت گفت: چشم انسان و لمس انسان و خيال انسان نيز بر اساس اين ايمان و نگرش جهت گيرى مى کنند; چشم انسان نظر نمى افکند، جز به آنچه ايمان هدايت و جهت مى دهد; خيال انسان نمى رود، مگر به آنجا که ايمان او مى پذيرد.
    البته ـ همان گونه که گفته شد ـ نفس ناطقه انسان با ساير قوا تعامل دارد و اگر حکومت در دست عقل انسان نباشد، ساير قواى انسانى بر نفس ناطقه و قواى آن تأثير مى گذارند.
    2. تأثير ايمان بر صفات
    ايمان بينش ويژه اى از خالق و مخلوقات و ارتباط انسان با موجودات عالم ارائه مى نمايد. اين بينش و گرايش درونى زمينه ساز رفتارهاى انسان در ارتباط با خداوند و ارتباط انسان با خود و ديگران مى شود. به دنبال تکرار اين رفتارها در موقعيت هاى مشابه، ملکات انسان شکل مى گيرد.
    در صورتى که انسان نسبت به افعال الهى، که جلوه هايى از صفات الهى هستند، شناخت و ادراک پيدا کند، آثار ويژه اى در دل و روان و در عمل و رفتار وى پديد مى آيد و چون افعال الهى چهره هاى گوناگونى دارند ـ به اين معنا که مفاهيم گوناگونى از آنها انتزاع مى شود ـ با زمينه هاى گوناگون روحى انسان ارتباط پيدا مى کند و به تناسب آنها، صفات و افعال اخلاقى متعددى با درک عظمت الهى به وجود مى آيد.
    برخى صفات تحت تأثير معرفت و شناخت انسان از عظمت خداوند به دست مى آيد. آنگاه که انسان عظمت خداوند را به اندازه ظرفيت وجودى خويش درک کرد، اين درک حالت خاصى براى انسان به وجود مى آورد که از آن به «اخبات» تعبير مى شود. درک عظمت الهى در انسان حالت خضوع و خشوع ايجاد مى کند و به دنبال آن، ميل به پرستش، که فطرى انسان است، در قالب رفتارهاى عبادى خاص ـ مثل نماز و رکوع و سجود به وجود مى آيد. درک عظمت خداوند و ميل فردى براى خضوع و خشوع در برابر يک عظمت، انسان را به عبوديت مى کشد و به دنبال اين خشيت، آدمى به تضرّع و استکانت روى مى آورد. درک کمالات بى نهايت الهى و رحمت و رأفت او در انسان حالت عشق و محبت ايجاد مى کند. اگر بدانيم که خداوند به ما نعمت هاى فراوان داده است، اين آگاهى با ميل فطرى بر شکرگزارى از منعم، حالت سپاس گزارى نسبت به خداوند را در ما ايجاد مى کند و بر پرستش او مى افزايد. 23
    معرفت به اين حقيقت، که خداوند مى تواند در دنيا و آخرت ما را از نعمت ها بهره مند يا محروم سازد، حالت خوف و رجا را در ما برمى انگيزد و شناختِ قدرت و توانايى و درک ضعف و ناتوانى خويش روحيه توکّل به قدرت لايزال را در انسان برمى انگيزد.
    درک اين واقعيت، که نحوه ارتباط انسان با خداوند، ديگران، خود و طبيعت در تکامل روح او تأثير دارد و هرچه انسان در اين جهان بکارد، مى درود، عاملى مهم در ايجاد رفتارها و صفات ارزنده در اوست.
    ايمان و تأثير آن بر مبادى رفتارايمان و تأثير آن بر مبادى رفتار

    **************************************************
    تا وعده قيامت تو صبر مي کنيم

    بر داغ بي نهايت تو، صبر ميکنيم

    اي از تبار آينه و آفتاب و عشق
    تا مژده زيارت تو، صبر ميکنيم

    *************************
    يادمان باشد زنده بودن را به بيداري بگذرانيم
    چرا كه زماني دراز به اجبار خواهيم خفت


    **************************************************


  8. #7

    تاریخ عضویت
    جنسیت بهمن ۱۳۸۸
    نوشته
    1,626
    مورد تشکر
    0 پست
    حضور
    نامشخص
    دریافت
    0
    آپلود
    0
    گالری
    0




    3. تأثير ايمان بر تمايلات
    گفته شد که نفس انسان داراى سه سطح آگاهى، قدرت و محبت است و تمايلات گوناگون انسان از اين سه ناشى مى شود. گرايش ها و تمايلات انسان گرچه رشد فطرى دارند، ولى شکل گرفتن و جهت يابى آنها، در گرو عامل ديگرى است. اين عامل يا «شناخت ايمانى» است و يا «انديشه هاى مادى گرايانه و سودجويانه».
    «ايمان» شناخت و گرايش هاى ما را تحت تأثير قرار مى دهد و به آنها جهت خاص مى بخشد. اگر انسان حبّ به بقا دارد، شناخت ايمانى در برابر ديدگان ما حياتى جاودان و با سعادت ترسيم مى کند که رسيدن به آن با رفتارهاى ايمانى حاصل مى شود.
    اگر در طريق ادراک حقيقت و معرفت حقيقت، نفس به اين نتيجه رسيد که حقيقت نفس چيزى جز حقيقت مادى بدن نيست، زندگى انسان در همين حيات دنيوى او خلاصه مى شود و پس از مرگِ انسان و متلاشى شدن جسم او، ديگر هيچ گونه زندگى و موجوديتى ندارد، مسلّماً در اين صورت، غريزه حبّ بقا، جلوه خاص و نمود متناسب با اين معرفت دارد و اگر درباره انسان و جهان به شناختى عميق تر رسيد و تشخيص او به اينجا منتهى شد که اين زندگى دنيوى در واقع، مرحله گذار است و نسبت به زندگى واقعى و آخرتى وى جنبه مقدّماتى دارد، در اين صورت، به اين زندگى تعلّق پيدا نمى کند، بلکه توجه او بيشتر جلب مراحل بالاتر مى شود و به کارهايى که براى آخرت و آينده اش مفيدتر است، مى پردازد.



    ايمان همچنين تمايلات کمال خواهانه انسان را تحت تأثير قرار مى دهد. همان گونه که گفته شد، کمال طلبى دو شعبه عمده دارد: يکى «قدرت طلبى» است. قدرت، که يکى از سه چهره هرم نفس است، چهره هاى گوناگونى (بدنى، اقتصادى، سياسى و دنيوى) دارد. شناخت ايمانى قدرت نفس و روح آدمى را شعاعى از قدرت الهى معرفى مى کند، به گونه اى که مى تواند تحت تأثير قدرت الهى، با انجام عبادات و رياضت هاى مشروع، از قدرت الهى بهره مند شود و کارهايى خداگونه انجام دهد.
    دومين جلوه کمال خواهى انسان «حقيقت جويى، علم دوستى و آگاهى طلبى» است. همان گونه که گفته شد، علم و آگاهى از جمله جهت هاى نفس است. حقيقت طلبى در انسان ذاتى است و ريشه فطرى دارد. اما رفتن به دنبال مصاديق و موارد گوناگون حقيقت، بستگى به يک شناخت قبلى دارد. شناخت ايمانى، که براى انسان به وجود آمده است، روح حقيقت طلبى فطرى انسان را به جهت خاصّى هدايت مى کند و در مواد و موضوعات خاصى به فعليت مى رساند. يک مسلمان بر اساس اعتقاد توحيدى و جهان بينى اسلامى خود، حقايقى را دنبال مى کند و به دنبال نوعى شناخت مى رود که علاوه بر فطرت حقيقت طلبى او، حس خداپرستى وى را نيز اقناع کند.
    ايمان و تأثير آن بر مبادى رفتارايمان و تأثير آن بر مبادى رفتار

    **************************************************
    تا وعده قيامت تو صبر مي کنيم

    بر داغ بي نهايت تو، صبر ميکنيم

    اي از تبار آينه و آفتاب و عشق
    تا مژده زيارت تو، صبر ميکنيم

    *************************
    يادمان باشد زنده بودن را به بيداري بگذرانيم
    چرا كه زماني دراز به اجبار خواهيم خفت


    **************************************************


  9. #8

    تاریخ عضویت
    جنسیت بهمن ۱۳۸۸
    نوشته
    1,626
    مورد تشکر
    0 پست
    حضور
    نامشخص
    دریافت
    0
    آپلود
    0
    گالری
    0





    شناخت ايمانى قدرت نفس و روح آدمى را شعاعى از قدرت الهى معرفى مى کند، به گونه اى که مى تواند تحت تأثير قدرت الهى با انجام عبادات و رياضت هاى مشروع، از قدرت الهى بهره مند شود و کارهايى خداگونه کند. ايمان کمال خواهى و حقيقت جويى انسان را در مواد و موضوعات خاصى به فعليت مى رساند. يک مسلمان بر اساس اعتقاد توحيدى و جهان بينى اسلامى خود، حقايقى را دنبال مى کند و به دنبال نوعى از شناخت مى رود که علاوه بر فطرت حقيقت طلبى او، حس خداپرستى وى را نيز اقناع کند.
    ايمان، تمايلات لذت جويانه و سعادت خواهانه انسان را نيز جهت خاص مى بخشد. بينش خاصى که از طريق شناخت هاى ايمانى حاصل شده است، بر شيوه ارضاى غرايز تأثير مى گذارد، تا آنجا که حتى خورد و خوراک خود را به خاطر تقرّب الى اللّه و انجام عبادت خداوند انجام مى دهد و گاه انسان براى رضاى خداوند، از نياز خود نيز چشم مى پوشد و ايثار مى نمايد و ديگر نيازمندان را بر خود مقدّم مى دارد. جمال دوستى انسان را به زيبايى عرفانى و زيبا ديدن همه هستى مى کشاند و عواطف انسان و انفعالات را نيز به سوى رضاى الهى جهت مى بخشد. در حقيقت، انسان مؤمن خشمگين نمى شود، مگر براى رضا خدا و نيز خشنود نمى شود مگر بر اساس خشنودى خداوند. 24

    نتيجه گيرى
    جايگاه ايمان نفس و قلب آدمى است. در قلب، بينش ها، گرايش ها، نگرش ها، منش ها، صفات و انگيزه هاى انسان شکل مى گيرد. ساز و کار اين تأثير و تأثر به گونه اى است که ايمان به مبدأ و معاد در رأس حالات و گرايش هاى فرد قرار مى گيرد و از اين طريق، بر رده هاى ديگر اثر مى گذارد. انسان بر اساس ايمان، از حالات روان شناختى خاصى مثل توکّل، اميد، ايثار و سرور برخوردار مى شود و به هدف زندگى بينش خاصى پيدا مى کند. اينها نيز به نوبه خود، تعيين کننده نگرش هاى اعتقادى، اجتماعى، فرهنگى و سياسى خواهند بود. با استفاده از همين نگرش ها، به شغل، غريزه جنسى، ازدواج، تحصيل، آزادى، خوردن و آشاميدن، لباس و مسکن و مرکب، زينت، جمال، مال، فرزند، عواطف و احساسات (خشم و خشنودى، غم و شادى، ترس و امنيت، يأس و اميد) رفتار متناسبى از خود نشان مى دهد.
    بنابراين، با توجه به نقشى که ايمان در زيرساخت هاى رفتار انسان دارد، بايد در تربيت دينى و ايمان جامعه اسلامى کوشيد و بر ايمان، که منشأ رفتارهاى دينى است، تأکيد و آن را از آسيب ها پاس دارى کرد
    ايمان و تأثير آن بر مبادى رفتارايمان و تأثير آن بر مبادى رفتار

    **************************************************
    تا وعده قيامت تو صبر مي کنيم

    بر داغ بي نهايت تو، صبر ميکنيم

    اي از تبار آينه و آفتاب و عشق
    تا مژده زيارت تو، صبر ميکنيم

    *************************
    يادمان باشد زنده بودن را به بيداري بگذرانيم
    چرا كه زماني دراز به اجبار خواهيم خفت


    **************************************************


  10. #9

    تاریخ عضویت
    جنسیت بهمن ۱۳۸۸
    نوشته
    1,626
    مورد تشکر
    0 پست
    حضور
    نامشخص
    دریافت
    0
    آپلود
    0
    گالری
    0




    1 ـ ايمان، امن و اطمينان دادن است و اين معنى هنگامى صورت مى گيرد که قلب انسان در آن موردى که منظور است، از هرگونه تزلزل و اضطراب و وسوسه ايمن گردد. سرّ اطلاق آن بر عقيده نيز همين است که مؤمن اعتقاد خود را از ريب، اضطراب و شک، که آفت اعتقاد است، مى رهاند و ايمن مى کند.
    2 ـ سيد محمّدحسين طباطبائى، تفسير الميزان ، ج 1، ص 43.
    3 ـ محمّدباقر مجلسى، بحارالانوار ، ج 19، ص 72.
    4 ـ براى ايمان، متعلّقات ديگرى همچون صفات الهى، ملائکه، کتاب ولايت، و اهل بيت(عليهم السلام) نيز مطرح شده است که جداى از سه اصل توحيد و نبوّت و معاد نمى باشد.
    5 ـ ر.ک: محمّدتقى مصباح يزدى، اخلاق در قرآن ، ج 1، ص 140 / همو، به سوى او ، قم، مؤسسه آموزشى و پژوهشى امام خمينى (ره)، 1382، ص 204.
    6 ـ قلب نهان ترين و اصيل ترين ساحت وجود انسان است که هم بر ساحت هاى ديگر حکم مى راند و هم از آنها متأثر مى شود و نيز با فعاليت هايى معرفتى همچون تفکر، يقين و فهم سر و کار دارد. مفاهيم مهم دين همه در ساحت قلب رخ مى نمايانند و از آنجا به ديگر ساحت ها عبور مى کنند. رضا، توکّل، تفويض، تسليم، حب و بغض، همه در چنين قرارگاهى متولد مى شوند و آثارشان به ديگر نواحى وجود انسان مى رسد. قلب به دو وصف سلامتى و بيمارى موصوف مى شود و با دو وصف زندگى و مرگ رابطه دارد; به اين معنا که مرگ و زندگى قلب با مرگ و زندگى بدن تفاوت دارد. ممکن است بدن زنده، ولى قلب مرده باشد و از اين رو، آثارى که از قلب زنده صادر مى شود در چنين انسانى به چشم نمى خورد. در واقع، گاه مرض قلب به مرگ آن منجر مى شود.
    7 ـ نهج البلاغه ، خطبه 176 و نيز ر.ک: آمدى، غررالحکم و دررالکلم ، ش 3472.
    8 ـ عن الصادق(عليه السلام): «ان الايمان عشر درجات بمنزله السلّم يصعد منه مرقاة بعد مرقاة فلا يقولنّ صاحب الانثين لصاحب الواحد: لست على شىء حتى ينتهى الى العاشر فلا تسقط من هو دونک فيسقطک من هو فوقک و اذا رأيت من هو اسفل منک بدرجه فارفعه اليک برفق و لا تحملنّ عليه ما لا يطيق فتکسره. فانّ من کسر مؤمناً فعليه جبره»; ايمان ده درجه است که چون نردبان پله پله از آن بالا روند. آنکه دو پله بالاست، نبايد به آنکه يک پله بالاست بگويد: تو چيزى نيستى، تا برسد به آنکه در پله دهم است. کسى را هم که از تو پايين تر است فرو مگذار تا بالاتر از تو، تو را فرو نگذارد. کسى را که از تو يک درجه پايين تر است به نرمى به سوى خود بالا ببر و بر او چندان بار مکن که تاب نياورد و بشکند; زيرا هر کس مؤمنى را فرو بکشند بر اوست که شکست او را سامان دهد. (محمد محمّدى رى شهرى، ميزان الحکمه ، ح 1339.)
    9 ـ حسن حسن زاده آملى، دروس معرفت نفس ، تهران، علمى و فرهنگى، 1362، ج 2، ص 234 و 235.
    10 ـ «ان مقتضى الاصول العقليه، ان کل نوع من انواع الجوهرية مبدأ فاعلى للافعال التى ينسب اليه صدورها و هى کمالات ثانية للنوع، فالنفس الانسانيه التى هى صورة جوهريه مجرّدة متعلّقة الفعل بالمادة، علّة فاعلية للافعال الصادرة عن الانسان.»
    11 ـ على شيروانى، ترجمه و شرح نهاية الحکمه ، تهران، الزهراء، 1370، ج 1، ص 4ـ399.
    12 ـ اراده در انسان عبارت است از: «تبلور اميال» به اين معنا که در انسان کششى فطرى به امرى وجود دارد و اين ميل در شرايط ويژه اى تشخّص و تعيّن مى يابد و شکل مى گيرد، و به تحقق اراده در نفس منتهى مى شود. لذا، مى توان گفت: اراده تبلور ميل فطرى است; يعنى هيچ گاه اراده اى نمى کنيم، مگر اينکه ميل برانگيخته شده باشد. و نيز در تعريف مشهور اراده گفته شده است: اراده «شوق مؤکّد» است يا «شوق مؤکّد شرط تحقق اراده» است. البته بايد توجه داشت که اين شوق اعم از شوق نفسانى، حيوانى و عقلانى است. به ديگر سخن، برخى اراده از شوق مؤکّد يا ميل شديد مى دانند، برخى شوق مؤکّد و ميل شديد را شرط تحقق اراده مى دانند.
    13 ـ عبدالکريم عثمان، روان شناسى غزالى ، ترجمه سيد محمدباقر حجّتى، تهران، دفتر نشر فرهنگ اسلامى، 1367، ص 38.
    14 ـ بنابراين، خلق را نبايد همان قدرت بر فعل يا همان فعل دانست، بلکه خلق امر راسخى است که فعل مبتنى بر آن است و منشأ صدور فعل است.
    15 ـ عبدالکريم عثمان، پيشين، ص 96 تا 114.
    16 ـ ملّامهدى نراقى، علم اخلاق اسلامى ، ترجمه سيدجلال الدين مجتبوى، ج 1، ص 60.
    17 ـ ارنست هليگارد، زمينه روان شناسى ، ترجمه محمدتقى براهنى و همکاران، تهران، رشد، 1376، ج 1، ص 21.
    18 ـ همان، ص 10.
    19 ـ واژه «انگيزش» در انگليسى از کلمه Movere (حرکت کردن) گرفته شده است. اين اصطلاح ـ همان گونه که از معناى رايج آن برمى آيد ـ به علت يا چرايى رفتار اشاره دارد. به طور کلى، انگيزش را مى توان به عنوان نيروى محرّک فعاليت هاى انسان و عامل جهت دهنده آن تعريف کرد. (على اکبر سيف، تغيير رفتار و رفتار درمانى نظريه ها و روش ها ، ص 336.)
    20 ـ غلامعلى افروز، چکيده اى از روان شناسى تربيتى ، تهران، انجمن اوليا و مربيان، 1373، ص 29.
    21 ـ در صورتى که يک عامل خارجى فرد را به انجام کارى خاص برانگيزد، از آن به محرّک تعبير مى شود.
    22 ـ مجتبى مصباح، فلسفه اخلاق ، قم، مؤسسه آموزشى و پژوهشى امام خمينى (ره)، 1381، ص 137.
    23 ـ محمّدتقى مصباح، اخلاق در قرآن ، ج 1، ص 350ـ420.
    24 ـ همان، ج 2، ص 13ـ68.
    ماهنامه معرفت ، شماره 104
    نه تزلزل و اضطراب و وسوسه ايمن گردد. سرّ اطلاق آن بر عقيده نيز همين است که مؤمن اعتقاد خود را از ريب، اضطراب و شک، که آفت اعتقاد است، مى رهاند و ايمن مى کند.
    2 ـ سيد محمّدحسين طباطبائى، تفسير الميزان ، ج 1، ص 43.
    3 ـ محمّدباقر مجلسى، بحارالانوار ، ج 19، ص 72.
    4 ـ براى ايمان، متعلّقات ديگرى همچون صفات الهى، ملائکه، کتاب ولايت، و اهل بيت(عليهم السلام) نيز مطرح شده است که جداى از سه اصل توحيد و نبوّت و معاد نمى باشد.
    5 ـ ر.ک: محمّدتقى مصباح يزدى، اخلاق در قرآن ، ج 1، ص 140 / همو، به سوى او ، قم، مؤسسه آموزشى و پژوهشى امام خمينى (ره)، 1382، ص 204.
    6 ـ قلب نهان ترين و اصيل ترين ساحت وجود انسان است که هم بر ساحت هاى ديگر حکم مى راند و هم از آنها متأثر مى شود و نيز با فعاليت هايى معرفتى همچون تفکر، يقين و فهم سر و کار دارد. مفاهيم مهم دين همه در ساحت قلب رخ مى نمايانند و از آنجا به ديگر ساحت ها عبور مى کنند. رضا، توکّل، تفويض، تسليم، حب و بغض، همه در چنين قرارگاهى متولد مى شوند و آثارشان به ديگر نواحى وجود انسان مى رسد. قلب به دو وصف سلامتى و بيمارى موصوف مى شود و با دو وصف زندگى و مرگ رابطه دارد; به اين معنا که مرگ و زندگى قلب با مرگ و زندگى بدن تفاوت دارد. ممکن است بدن زنده، ولى قلب مرده باشد و از اين رو، آثارى که از قلب زنده صادر مى شود در چنين انسانى به چشم نمى خورد. در واقع، گاه مرض قلب به مرگ آن منجر مى شود.
    7 ـ نهج البلاغه ، خطبه 176 و نيز ر.ک: آمدى، غررالحکم و دررالکلم ، ش 3472.
    8 ـ عن الصادق(عليه السلام): «ان الايمان عشر درجات بمنزله السلّم يصعد منه مرقاة بعد مرقاة فلا يقولنّ صاحب الانثين لصاحب الواحد: لست على شىء حتى ينتهى الى العاشر فلا تسقط من هو دونک فيسقطک من هو فوقک و اذا رأيت من هو اسفل منک بدرجه فارفعه اليک برفق و لا تحملنّ عليه ما لا يطيق فتکسره. فانّ من کسر مؤمناً فعليه جبره»; ايمان ده درجه است که چون نردبان پله پله از آن بالا روند. آنکه دو پله بالاست، نبايد به آنکه يک پله بالاست بگويد: تو چيزى نيستى، تا برسد به آنکه در پله دهم است. کسى را هم که از تو پايين تر است فرو مگذار تا بالاتر از تو، تو را فرو نگذارد. کسى را که از تو يک درجه پايين تر است به نرمى به سوى خود بالا ببر و بر او چندان بار مکن که تاب نياورد و بشکند; زيرا هر کس مؤمنى را فرو بکشند بر اوست که شکست او را سامان دهد. (محمد محمّدى رى شهرى، ميزان الحکمه ، ح 1339.)
    9 ـ حسن حسن زاده آملى، دروس معرفت نفس ، تهران، علمى و فرهنگى، 1362، ج 2، ص 234 و 235.
    10 ـ «ان مقتضى الاصول العقليه، ان کل نوع من انواع الجوهرية مبدأ فاعلى للافعال التى ينسب اليه صدورها و هى کمالات ثانية للنوع، فالنفس الانسانيه التى هى صورة جوهريه مجرّدة متعلّقة الفعل بالمادة، علّة فاعلية للافعال الصادرة عن الانسان.»
    11 ـ على شيروانى، ترجمه و شرح نهاية الحکمه ، تهران، الزهراء، 1370، ج 1، ص 4ـ399.
    12 ـ اراده در انسان عبارت است از: «تبلور اميال» به اين معنا که در انسان کششى فطرى به امرى وجود دارد و اين ميل در شرايط ويژه اى تشخّص و تعيّن مى يابد و شکل مى گيرد، و به تحقق اراده در نفس منتهى مى شود. لذا، مى توان گفت: اراده تبلور ميل فطرى است; يعنى هيچ گاه اراده اى نمى کنيم، مگر اينکه ميل برانگيخته شده باشد. و نيز در تعريف مشهور اراده گفته شده است: اراده «شوق مؤکّد» است يا «شوق مؤکّد شرط تحقق اراده» است. البته بايد توجه داشت که اين شوق اعم از شوق نفسانى، حيوانى و عقلانى است. به ديگر سخن، برخى اراده از شوق مؤکّد يا ميل شديد مى دانند، برخى شوق مؤکّد و ميل شديد را شرط تحقق اراده مى دانند.
    13 ـ عبدالکريم عثمان، روان شناسى غزالى ، ترجمه سيد محمدباقر حجّتى، تهران، دفتر نشر فرهنگ اسلامى، 1367، ص 38.
    14 ـ بنابراين، خلق را نبايد همان قدرت بر فعل يا همان فعل دانست، بلکه خلق امر راسخى است که فعل مبتنى بر آن است و منشأ صدور فعل است.
    15 ـ عبدالکريم عثمان، پيشين، ص 96 تا 114.
    16 ـ ملّامهدى نراقى، علم اخلاق اسلامى ، ترجمه سيدجلال الدين مجتبوى، ج 1، ص 60.
    17 ـ ارنست هليگارد، زمينه روان شناسى ، ترجمه محمدتقى براهنى و همکاران، تهران، رشد، 1376، ج 1، ص 21.
    18 ـ همان، ص 10.
    19 ـ واژه «انگيزش» در انگليسى از کلمه Movere (حرکت کردن) گرفته شده است. اين اصطلاح ـ همان گونه که از معناى رايج آن برمى آيد ـ به علت يا چرايى رفتار اشاره دارد. به طور کلى، انگيزش را مى توان به عنوان نيروى محرّک فعاليت هاى انسان و عامل جهت دهنده آن تعريف کرد. (على اکبر سيف، تغيير رفتار و رفتار درمانى نظريه ها و روش ها ، ص 336.)
    20 ـ غلامعلى افروز، چکيده اى از روان شناسى تربيتى ، تهران، انجمن اوليا و مربيان، 1373، ص 29.
    21 ـ در صورتى که يک عامل خارجى فرد را به انجام کارى خاص برانگيزد، از آن به محرّک تعبير مى شود.
    22 ـ مجتبى مصباح، فلسفه اخلاق ، قم، مؤسسه آموزشى و پژوهشى امام خمينى (ره)، 1381، ص 137.
    23 ـ محمّدتقى مصباح، اخلاق در قرآن ، ج 1، ص 350ـ420.
    24 ـ همان، ج 2، ص 13ـ68.
    ماهنامه معرفت ، شماره
    104

    ايمان و تأثير آن بر مبادى رفتارايمان و تأثير آن بر مبادى رفتار
    ايمان و تأثير آن بر مبادى رفتار

    **************************************************
    تا وعده قيامت تو صبر مي کنيم

    بر داغ بي نهايت تو، صبر ميکنيم

    اي از تبار آينه و آفتاب و عشق
    تا مژده زيارت تو، صبر ميکنيم

    *************************
    يادمان باشد زنده بودن را به بيداري بگذرانيم
    چرا كه زماني دراز به اجبار خواهيم خفت


    **************************************************



اطلاعات موضوع

کاربرانی که در حال مشاهده این موضوع هستند

در حال حاضر 1 کاربر در حال مشاهده این موضوع است. (0 کاربران و 1 مهمان ها)

کلمات کلیدی این موضوع

اشتراک گذاری

اشتراک گذاری

مجوز های ارسال و ویرایش

  • شما نمیتوانید موضوع جدیدی ارسال کنید
  • شما امکان ارسال پاسخ را ندارید
  • شما نمیتوانید فایل پیوست کنید.
  • شما نمیتوانید پست های خود را ویرایش کنید
  •  
^

ورود

ورود