صفحه 1 از 2 12 آخرین
جهت مشاهده مطالب کارشناسان و کاربران در این موضوع کلیک کنید   

موضوع: متکلمان مسلمان و مناقشات کلامی پیرامون قرآن

  1. #1

    تاریخ عضویت
    جنسیت آذر ۱۳۸۹
    نوشته
    747
    مورد تشکر
    0 پست
    حضور
    4 روز 13 ساعت 25 دقیقه
    دریافت
    0
    آپلود
    0
    گالری
    73

    متکلمان مسلمان و مناقشات کلامی پیرامون قرآن





    متکلمان مسلمان و مناقشات کلامی پیرامون قرآن
    متکلمان مسلمان و مناقشات کلامی پیرامون قرآن



    متکلمان مسلمان و مناقشات کلامی پیرامون قرآن

    چکیده


    اواخر قرن دوم و اوایل قرن سوم هجری از بسیاری لحاظ دارای اهمیت می‏باشد، با شکست جناح عربی خلافت عباسی دوره‏ای در تاریخ کلام اسلامی آغاز شد که طی آن مجادلات کلامی پیرامون کلام الله که از مدتی قبل شروع شده بود به اوج خود رسید. مأمون با گرایش‏های معتزلی خود، باعث رشد این فرقه کلامی شد و کار بدانجا کشید که برای تفتیش عقاید مخالفان، محاکمی تشکیل شد و اعتقادات علما و قضات و عده‏ای دیگر از مردم پیرامون کلام الله مورد پرسش قرار گرفت. پرسش اصلی این محاکم پیرامون حدوث و قدم کلام الله بود و محک امتحان عقاید معتزله. این دوره در تاریخ اسلام به عصر محنت قرآن معروف است .

    در این مقاله، با ریشه‏یابی تاریخی این مسئله، مناقشات متکلمان مسلمان در این باره، به صورت فشرده مورد بررسی قرار می‏گیرد و در پایان دیدگاه شیعیان مطرح می‏شود.




    متکلمان مسلمان و مناقشات کلامی پیرامون قرآن

    ویرایش توسط آسمان ابری : ۱۳۹۱/۰۲/۰۳ در ساعت ۱۹:۴۰
    بدرود کانون


  2.  

  3. #2

    تاریخ عضویت
    جنسیت آذر ۱۳۸۹
    نوشته
    747
    مورد تشکر
    0 پست
    حضور
    4 روز 13 ساعت 25 دقیقه
    دریافت
    0
    آپلود
    0
    گالری
    73



    متکلمان مسلمان و مناقشات کلامی پیرامون قرآن
    نقطه آغاز مناقشات

    آغاز تقریبی دورانی که می‏توان آن را روشنگری اسلام نامید مناقشه‏ای بود که درباره حدوث یا قدم قرآن درگرفت، بحث درباره کلام الله از مهمترین مباحثی بود که میان مسلمانان به موضوع گفتگو و جدل تبدیل شد«و در تاریخ کلام اسلامی هیچ مبحثی همچون این بحث موجب اختلاف نظر نشده است. این اختلافات ناشی از این امر بود که گروهی طرفدار حدوث کلام خدا و گروهی دیگر طرفدار قِدَم آن شدند... بعضی عنوان متکلم را بر ذات حق صادق دانستند و برخی تصور کردند که حقیقت کلام امری است که از ترکیب حروف و آواها و قطع و وصل آنها حاصل می‏شود و متوجه شدند که اطلاق این امر بر حق تعالی روا نیست، زیرا از قبول این امر لازم می‏آمد که خداوند متعال در معرض حوادث قرار گیرد و آثار امکانی بر ساحت ربوبیش ننشیند. برخی دیگر کلام را قدرت متکلم بر ایجاد سخن دانسته‏اند که معانی ذهنی خویش را در بیان و صورت مخارج حروف اظهار می‏دارد...».(1)
    ـــــــــــــــــــــــــــ ـــــــــــــــــــــــــ ــــــــــــــــــــــــ
    1. دهباشی، مهدی،« تشکیک در مراتب کلام الهی و نفی مشاجرات متکلمان اسلامی»، کیهان اندیشه، ش 28، اسفند 1361، ص 101.

    متکلمان مسلمان و مناقشات کلامی پیرامون قرآن

    ویرایش توسط آسمان ابری : ۱۳۹۱/۰۲/۰۳ در ساعت ۱۹:۴۱
    بدرود کانون


  4. #3

    تاریخ عضویت
    جنسیت آذر ۱۳۸۹
    نوشته
    747
    مورد تشکر
    0 پست
    حضور
    4 روز 13 ساعت 25 دقیقه
    دریافت
    0
    آپلود
    0
    گالری
    73



    متکلمان مسلمان و مناقشات کلامی پیرامون قرآن

    سکوت منابع مختلف اجازه ریشه‏یابی زمان آغاز این مجادلات را نمی‏دهد ولی مسلم است که در عهد بنی امیه، که امور دینی از مرحله تکوین به مرحله نضج یافتن می‏رفت، با آشنایی مسلمین با عقاید اقوام دیگر و نیز پختگی و تأملی که در امور مذهبی از خود نشان می‏دادند شروع به ابراز نظر و عقیده درباره قرآن کردند. قبل از آن یعنی نیمه اوّل قرن اول هجری «زمانی که مرکز خلافت اسلامی مدینه بود، به هنگام بحث درباره کلام الله از فهم ظاهری آن تجاوز نمی‏کردند و به تفسیر آیات متشابه، خواه با احادیث مروی از رسول خدا و خواه از طریق اجتهاد نمی‏پرداختند. اگر اجتهادی هم صورت می‏گرفت از درک معانی آن فراتر نمی‏رفتند و برای اثبات صحت آن در پی دلیل و برهان نبودند...».(2)
    ـــــــــــــــــــــــــــ ـــــــــــــــــــــــــ ــــــــــــــــــــــــ
    2. الفاخوری، حنا...، تاریخ فلسفه در جهان اسلام، ترجمه عبدالمحمد آیتی، تهران، انتشارات زمان، 1358، ص 143.

    متکلمان مسلمان و مناقشات کلامی پیرامون قرآن

    بدرود کانون


  5. #4

    تاریخ عضویت
    جنسیت آذر ۱۳۸۹
    نوشته
    747
    مورد تشکر
    0 پست
    حضور
    4 روز 13 ساعت 25 دقیقه
    دریافت
    0
    آپلود
    0
    گالری
    73



    متکلمان مسلمان و مناقشات کلامی پیرامون قرآن

    به نظر می‏رسد این نظریات تقریباً هم‏زمان ابراز شده‏اند. عقیده عمومی اهل سنت به قدمت یعنی ازلی بودن قرآن در اواخر دوره بنی امیه شایع بود و «این اصل که قرآن کلام الله و غیر مخلوق است همواره یکی از اجزای کاملاً تثبیت یافته عقاید اهل سنّت بود»(3) اگر چه تفسیر آن، مجادلات بسیاری را در جمیع مکتب‏های کلامی اهل سنت پدید آورده است.
    ـــــــــــــــــــــــــــ ـــــــــــــــــــــــــ ــــــــــــــــــــــــ
    3.مادلونگ ویلفرد، مکتب‏ها و فرقه‏های اسلامی در سده‏های میانه، جواد قاسمی، مشهد، آستان قدس رضوی، 1375، ص 98.

    متکلمان مسلمان و مناقشات کلامی پیرامون قرآن

    بدرود کانون

  6. #5

    تاریخ عضویت
    جنسیت آذر ۱۳۸۹
    نوشته
    747
    مورد تشکر
    0 پست
    حضور
    4 روز 13 ساعت 25 دقیقه
    دریافت
    0
    آپلود
    0
    گالری
    73



    متکلمان مسلمان و مناقشات کلامی پیرامون قرآن

    دو نظریه

    در واقع در جهان اسلام دو عقیده در مورد کلام الله وجود داشته: یکی قرآن را قدیم و ازلی و دیگری مخلوق و حادث می‏داند. اهل سنت(4) بخصوص مذاهب مالکی حنبلی و شافعی را عقیده بر این است که کلام خداوند عبارت از علم اوست که قدیم و غیر مخلوق است.
    احمد بن حنبل از جمله کسانی است که در متن پرغوغای مجادلات کلامی نیمه اوّل قرن سوم هجری حضور داشت او معتقد بود:«قرآن کلام خداست و کلام خدا علم اوست پس علم خدا نمی‏تواند حادث باشد. قرآن چیزی است که خداوند به آن تکلم کرده و چیزی که خدا با آن تکلم کند مخلوق و حادث نیست. هر کس بگوید که قرآن مخلوق است کافر می‏باشد و هر کس منکر قدیم بودن آن را کافر نداند، او هم کافر است(5).» وی عقیده داشت: هر کس در خلقت یا عدم خلق قرآن سخن بگوید بدعت گذاری کرده است.(6)

    ـــــــــــــــــــــــــــ ـــــــــــــــــــــــــ ــــــــــــــــــــــــ
    4. در مورد عقیده اهل سنت ر.ک: ابن تیمیه، در تعارض العقل والنقل، محمد رشاد سالم، مطبعه دار الکتب، 1971، ص 280 200، و نیز ابن تیمیه، مجموعة، بمبئی، 1374ه/1954م، ص 318 317 و نیز سبحانی ، جعفر، محاضرات فی الالهیات، تلخیص علی ربانی گلپایگانی، قم، موءسسه امام صادق‏علیه السلام، 1420ه، ص 127 126.
    5. ابن جوزی، ابوالفرج، مناقب الإمام أحمد بن حنبل، بیروت، دارالافاق الجدیدة، 1393ه/1973م، ص 167، و نیز ابن تیمیه، مجموعة، ص 315 314.
    6. ر.ک: سبحانی جعفر، همان منبع، ص 123.

    متکلمان مسلمان و مناقشات کلامی پیرامون قرآن

    بدرود کانون

  7. #6

    تاریخ عضویت
    جنسیت آذر ۱۳۸۹
    نوشته
    747
    مورد تشکر
    0 پست
    حضور
    4 روز 13 ساعت 25 دقیقه
    دریافت
    0
    آپلود
    0
    گالری
    73



    متکلمان مسلمان و مناقشات کلامی پیرامون قرآن

    شافعی یکی دیگر از فقهای اهل سنت بر سر این مسئله با چند تن از معتزله از جمله بشر المریسی که از بغدادیان بود و نیز حفض الفرد مناظراتی نموده و حتی ایشان را تکفیر نموده است.(7)
    ابوالحسن اشعری بنیانگذار طریقه کلامی اشعری از جمله متکلمان اهل سنت که به مقابله با معتزله برخاست عقیده داشت «کلام خدا نه مخلوق است و نه علم او، بلکه صفت ذات اوست»(8) وی می‏گفت: «قرآن کلام خدا و غیر مخلوق می‏باشد و هر کس سخن از خلق آن گوید کافر می‏باشد.(9)»

    ـــــــــــــــــــــــــــ ـــــــــــــــــــــــــ ــــــــــــــــــــــــ
    7. ابی الفداء عماد الدین اسماعیل، المختصر فی اخبار البشر، مطبعة الحسینیة المصریة، چ اوّل، ج2، ص 26 و ابن تغری بردی، النجوم الزاهرة فی ملوک مصر و القاهرة، مصر، وزارت الثقافة والارشاد القومی، الموءسسة‏المصریة العامة، 1963م/1383ه، ج1، ص 228.
    8. اشعری، علی بن اسماعیل، الابانة عن اصول الدیانة، مصر، مطبعة الجمل، 1348ه، ص 31 28.
    9. همان منبع، ص 21.
    .

    متکلمان مسلمان و مناقشات کلامی پیرامون قرآن


    بدرود کانون

  8. #7

    تاریخ عضویت
    جنسیت آذر ۱۳۸۹
    نوشته
    747
    مورد تشکر
    0 پست
    حضور
    4 روز 13 ساعت 25 دقیقه
    دریافت
    0
    آپلود
    0
    گالری
    73



    متکلمان مسلمان و مناقشات کلامی پیرامون قرآن

    بر خلاف دیگر علمای اهل سنت در مورد نظر ابوحنیفه در این مورد اختلاف وجود دارد و چنان که می‏دانیم بسیاری از عقاید وی توسط شاگردانش از جمله ابویوسف به گونه‏ای تغییر کرده است.«تقریباً بسیاری تأیید کرده‏اند که ابوحنیفه در تعالیم خود قائل به مخلوق بودن قرآن بوده است امّا بعضی منابع دیگر آن را سخت مردود دانسته‏اند»(10) و معتقدند ابوحنیفه به خلق آن قائل نبوده و قائلان به مخلوق بودن را کافر می‏دانسته، ولی از قول احمد بن حنبل نقل شده است که ابوحنیفه قرآن را مخلوق می‏دانستنه، چنان که سلمة بن عمرو قاضی در منبر می‏گفت: خداوند ابوحنیفه را رحمت نکند که نخستین بار او قرآن را مخلوق دانست.(11)
    ـــــــــــــــــــــــــــ ـــــــــــــــــــــــــ ــــــــــــــــــــــــ
    710. مادلونگ ویلفرد، همان منبع، ص 103.
    11. خطیب بغدادی، تاریخ بغداد، بیروت، دارالکتب العلمیة، بی تا، ج13، ص 384 383 و ص 387 386 و نیز ابن سهل حسن بن عبد الله،

    متکلمان مسلمان و مناقشات کلامی پیرامون قرآن

    بدرود کانون

  9. #8

    تاریخ عضویت
    جنسیت آذر ۱۳۸۹
    نوشته
    747
    مورد تشکر
    0 پست
    حضور
    4 روز 13 ساعت 25 دقیقه
    دریافت
    0
    آپلود
    0
    گالری
    73



    متکلمان مسلمان و مناقشات کلامی پیرامون قرآن

    با توجه به برخی نکات از زندگی وی و عقاید و دیدگاه‏ها و تماسی که با متکلمان داشته احتمالاً وی نیز مانند معتزله قائل به مخلوق بودن کلام الله بوده است.
    در مقابل عقیده عمومی اهل سنت، نظریات دیگری توسط فرق و گروه‏های دیگر ابراز شده است که با عنوان‏ها و الفاظ مختلف ولی به یک معنی می‏باشد که همانا عقیده به مخلوق بودن آن می‏باشد، ولی به علت سخت‏گیری حاکمان وقت این عقیده تا زمان مأمون فرصتی برای خودنمایی نیافت. از نوشته ابن جوزی برمی‏آید که در زمان هارون الرشید صحبت از خلق قرآن جرم محسوب می‏شده است و بشر الهمریسی از معتزله بغداد که صحبت از مخلوق بودن آن می‏نمود در ایام وی متواری بوده است.(12) ولی با همه سخت‏گیری‏ها این نظریه در حال گسترش بوده است.(13)

    ـــــــــــــــــــــــــــ ـــــــــــــــــــــــــ ــــــــــــــــــــــــ
    12. ابن جوزی، همان منبع، ص 308.
    13. ر.ک: ابن اثیر عزالدین ، کامل تاریخ ایران و اسلام، ترجمه عباس خلیلی، شرکت سهامی چاپ و انتشار کتب ایران، بی تا، ج11، ص 158.


    متکلمان مسلمان و مناقشات کلامی پیرامون قرآن


    بدرود کانون

  10. #9

    تاریخ عضویت
    جنسیت آذر ۱۳۸۹
    نوشته
    747
    مورد تشکر
    0 پست
    حضور
    4 روز 13 ساعت 25 دقیقه
    دریافت
    0
    آپلود
    0
    گالری
    73



    متکلمان مسلمان و مناقشات کلامی پیرامون قرآن
    در مورد زمان ظهور و ابراز این عقیده، آن گونه که مطرح شد از نیمه اوّل قرن اول اطلاعی در دست نیست، ولی از نیمه دوم این قرن می‏توان اطلاعاتی بدست آورد. از بررسی منابع چنین برمی‏آید که قدریه اوّلین گروه در اسلام بودند که قائل به مخلوق بودن قرآن شدند.(14)

    بنیانگذار نظریه خلق قرآن
    در مورد اوّلین فردی که این عقیده را ابراز نمود اختلافاتی در نوشته‏های مختلف مشاهده می‏شود. منابع تاریخی معمولاً از جعد بن درهَم(15) که سالهای آخر حکومت هشام ابن عبدالملک(م125ه) به سبب اعتقاداتی که ابراز داشته، اعدام شد و از جهم بن صفوان(16) که در سال (128ه) به سبب شرکت در قیام حارث ابن سریج در خراسان به قتل رسید به عنوان اوّلین مدعیان مخلوق بودن قرآن یاد می‏کنند و نیز از غیلان بن یونس العدوی دمشقی(17) که پدرش از موالی عثمان بن عفان بود به عنوان اوّلین مدعیان مخلوق بودن قرآن نام می‏برند.
    ـــــــــــــــــــــــــــ ـــــــــــــــــــــــــ ــــــــــــــــــــــــ
    14. اشعری، همان منبع، ص 7 و نیز دمشقی جمال الدین، تاریخ الجهمیة والمعتزلة، بیروت، موءسسة الرسالة، 1399ه/1079م، ص 37 و رفائی فرید، عصرالمأمون، قاهره، دارالکتب المصر، 1346ه/1928م، ج1، ص 395 و نیز سبحانی جعفر، همان منبع، ص 123.
    15. ابن اثیر عزالدین، تاریخ کامل، ترجمه محمد حسین روحانی، تهران، اساطیر، 1373، ج7، ص 3133 و نیز دمشقی جمال الدین، همان منبع، ص 19 و نیز سبحانی جعفر، همان منبع، ص 123.
    16. ابن سهل، همان منبع، ص 252.
    17. ابن قرادران، تاریخ العباسیین، بیروت، دارالغرب الاسلامی، 1993م، ص 560 559.

    متکلمان مسلمان و مناقشات کلامی پیرامون قرآن

    بدرود کانون

  11. #10

    تاریخ عضویت
    جنسیت آذر ۱۳۸۹
    نوشته
    747
    مورد تشکر
    0 پست
    حضور
    4 روز 13 ساعت 25 دقیقه
    دریافت
    0
    آپلود
    0
    گالری
    73



    متکلمان مسلمان و مناقشات کلامی پیرامون قرآن

    بعد از تحول قدریه به معتزله این عقیده به عنوان یکی از عقاید مشخص این گروه در آمد و معتزله به عنوان یک فرقه کلامی به مخلوق بودن قرآن قائل شدند و در این زمینه نیز دنباله‏رو عقیده قدریه بودند. ایشان معتقد بودند کلام خداوند که قرآن از آن جمله است صفت فعل است که مخلوق اوست و در انکار قرآن قدیم غیر مخلوق و در معارضه خود با نظریه قدم آن، چنان استدلال می‏کردند که این اعتقاد متضاد با مفهوم یگانگی خدا است.(18)
    ـــــــــــــــــــــــــــ ـــــــــــــــــــــــــ ــــــــــــــــــــــــ
    18. اوسترین ولفسن هری، فلسفه علم کلام، ترجمه احمد آرام، تهران، الهدی، 1368، ص 285.

    متکلمان مسلمان و مناقشات کلامی پیرامون قرآن


    بدرود کانون

صفحه 1 از 2 12 آخرین

اطلاعات موضوع

کاربرانی که در حال مشاهده این موضوع هستند

در حال حاضر 1 کاربر در حال مشاهده این موضوع است. (0 کاربران و 1 مهمان ها)

کلمات کلیدی این موضوع

اشتراک گذاری

اشتراک گذاری

مجوز های ارسال و ویرایش

  • شما نمیتوانید موضوع جدیدی ارسال کنید
  • شما امکان ارسال پاسخ را ندارید
  • شما نمیتوانید فایل پیوست کنید.
  • شما نمیتوانید پست های خود را ویرایش کنید
  •  
^

ورود

ورود