جهت مشاهده مطالب کارشناسان و کاربران در این موضوع کلیک کنید   

موضوع: آیا شاعری دون شان پیامبری ست ؟

  1. #1

    تاریخ عضویت
    جنسیت اسفند ۱۳۸۹
    نوشته
    239
    مورد تشکر
    2 پست
    حضور
    14 ساعت 3 دقیقه
    دریافت
    0
    آپلود
    0
    گالری
    0

    آیا شاعری دون شان پیامبری ست ؟




    سلام

    در کتاب چیستان پیامبر آمده است که حضرت ادم شاعر بوده است . می خواستم بدونم آیا شاعری دون شان پیامبری ست ؟ اگر هست پس چرا حضرت ادم شاعر بوده ؟ و اگر نیست چرا خداوند به شدت شاعر بودن پیامبر را تکذیب می کند و می گوید در شان پیامبر نیست که شعر بگوید ؟

    ممنون


    کارشناس بحث : پاسخگوی قرآنی 5

    ویرایش توسط همکار مدیر سایت : ۱۳۹۱/۱۱/۰۲ در ساعت ۰۳:۳۴

  2. تشکر


  3.  

  4. #2

    تاریخ عضویت
    جنسیت فروردين ۱۳۹۲
    نوشته
    511
    تشکر:
    1
    حضور
    12 روز 11 ساعت 48 دقیقه
    دریافت
    0
    آپلود
    0
    گالری
    0



    وَ ما عَلَّمْناهُ الشِّعْرَ وَ ما يَنْبَغي‏ لَهُ إِنْ هُوَ إِلاَّ ذِكْرٌ وَ قُرْآنٌ مُبينٌ (69یس)
    به او شعر نياموخته‏ايم و شعر در خور او نيست. آنچه به او آموخته‏ايم جز اندرز و قرآنى روشنگر نيست.
    چرا پيامبر ص را به چنين موضوعى متهم مى‏كردند در حالى كه او هرگز شعر نسروده بود؟ اين بخاطر آن بود كه جاذبه و نفوذ قرآن در دلها براى همه‏كس محسوس بود، و زيبائيهاى لفظ و معنا و فصاحت و بلاغت آن قابل انكار نبود، حتى خود مشركان چنان مجذوب آهنگ و بيان قرآن مى‏شدند كه گاه شبانه بطور مخفيانه به نزديكى منزلگاه پيامبر ص مى‏آمدند تا زمزمه تلاوت او را در دل شب بشنوند.
    چه بسيار كسانى كه با شنيدن چند آيه از قرآن شيفته و دلباخته آن شدند، و در همان مجلس اسلام را پذيرفتند و به آغوش قرآن پناه بردند.
    اينجا بود كه براى توجيه اين پديده بزرگ، و اغفال مردم از اين وحى آسمانى، زمزمه شعر و شاعرى پيامبر ص را در همه جا سر دادند، كه اين خود اعترافى بود ضمنى به نفوذ فوق العاده قرآن! اما چرا شايسته پيامبر ص نيست كه شاعر باشد بخاطر اينكه خط" وحى" از خط" شعر" كاملا جدا است، زيرا:
    1- معمولا سرچشمه شعر تخيل و پندار است، شاعر بيشتر بر بال و پر خيال سوار مى‏شود و پرواز مى‏كند، در حالى كه وحى از مبدء هستى سرچشمه مى‏گيرد و بر محور واقعيتها مى‏گردد.
    2- شعر از عواطف متغير انسانى مى‏جوشد، و دائما در حال دگرگونى است، در حالى كه وحى بيانگر حقايق ثابت آسمانى مى‏باشد.
    3- لطف شعر در بسيارى از مواد در اغراق‏گوئيها و مبالغه‏هاى آن است، تا آنجا كه گفته‏اند: احسن الشعر اكذبه!:" بهترين شعر دروغ‏آميزترين آن است" در حالى كه در وحى جز صداقت چيزى نيست.
    4- شاعر در بسيارى از موارد بخاطر زيبائيهاى لفظ ناچار است خود را تسليم الفاظ كند و دنباله‏رو آن باشد، و چه بسا حقائقى كه در اين ميان پايمال گردد.
    5- سرانجام به تعبير زيباى يكى از مفسران" شعر" مجموعه شوقهايى
    است كه از زمين به آسمان پرواز مى‏كند، اما" وحى" مجموعه حقائقى است كه از آسمان به زمين نازل مى‏گردد، و اين دو خط كاملا متفاوت است! باز در اينجا لازم است براى شاعرانى كه در خط اهداف مقدسى گام بر مى‏دارند و از عوارض نامطلوب شعر خود را بر كنار مى‏سازند حساب جداگانه‏اى باز كنيم، و ارزش مقام و هنر آنها را فراموش نكنيم، ولى به هر حال طبيعت غالب شعر آن است كه گفته شد.
    به همين دليل قرآن مجيد در آخر سوره" شعراء" مى‏گويد: وَ الشُّعَراءُ يَتَّبِعُهُمُ الْغاوُونَ:" شعراء كسانى هستند كه گمراهان از آنها پيروى مى‏كنند"! سپس در يك عبارت كوتاه و پر معنى به ذكر دليل آن پرداخته چنين مى‏گويد:
    أَ لَمْ تَرَ أَنَّهُمْ فِي كُلِّ وادٍ يَهِيمُونَ وَ أَنَّهُمْ يَقُولُونَ ما لا يَفْعَلُونَ:" آيا نديدى كه آنها در هر وادى سرگردانند (همواره غرق پندارها و تشبيهات شاعرانه خويش هستند، تسليم امواج هيجانات و جهشهاى خيالند) و علاوه نمى‏بينى كه سخنانى مى‏گويند كه عمل نمى‏كنند" (سوره شعراء آيه 224- 226).
    البته در پايان همان آيات نيز شاعران با ايمان و صالح را كه هنرشان در مسير اهدافشان است استثناء مى‏كند و به آنها ارج مى‏نهد و حسابشان را از ديگران جدا مى‏سازد.




  5. تشکرها 2


  6. #3

    تاریخ عضویت
    جنسیت فروردين ۱۳۹۲
    نوشته
    511
    تشکر:
    1
    حضور
    12 روز 11 ساعت 48 دقیقه
    دریافت
    0
    آپلود
    0
    گالری
    0



    شاعر نبودن پيامبر از ديدگاه قرآن






    در نوشتار حاضر، ابتدائاً از تاريخچه شعر و تدوين آن و اينكه شعر از فطريات انسان است سخن به ميان آمده است. سپس فرق شعر را با نظم بيان نموده و آيات مربوط به شعر و شاعران را ذكر كرده‏ايم و ضمن دسته بندى اين آيات به بيان آراى مفسران شيعه و اهل سنت پرداخته و نهايتاً مدعاى خود را با استناد به آيات و روايات به اثبات رسانده و در پايان با توجه به آيات شريفه قرآن موقعيت شاعران را نفياً و اثباتاً مطرح كرده و از مطلوبيت نفسى شعر سخن گفته‏ايم.
    مطلب سوم. آيا پيامبر شعر و اشعار ديگران را انشاد(47) مى‏فرموده‏اند؟
    مرحوم علامه امينى تصريح دارند به اينكه حضرت شعر ديگران را انشاء مى‏فرموده‏اند.(48)
    در عين حال ايشان بيت يا ابياتى كه پيامبر از شاعران انشاد فرموده باشد ذكر نكرده‏اند.
    مرحوم طبرسى، علامه طباطبايى، ابوالفتوح رازى، قرطبى، دكتر جواد على و ديگران نوشته‏اند كه:
    پيامبر هر وقت مى‏خواست شعر شاعرى را انشاد فرمايند در آن تغيير و تصرف مى‏كردند.(49)
    چنانكه از عايشه چنين نقل كرده‏اند:
    روزى پيامبر به شعر ابن قيس
    «ستبدى لك الايام ما كنت جاهلا
    و يأتيك بالاخبار من لم يتزود»
    تمثل جستند؛ اما آنرا با تغيير و تصرف چنين انشاد فرمودند:
    ستبدى لك الايام ما كنت جاهلاً
    و يأتيك من لم يتزود بالاخبار
    ابوبكر گفت: يا رسول اللّه صلى‏الله‏عليه‏و‏آله شعر چنين نبود.
    حضرت در جواب او فرمودند: من شاعر نيستم و گفتن شعر مرا سزاوار نيست.(50)
    پس اگر پيامبر در مواردى به شعر ديگران استناد مى‏فرموده و تمثل مى‏جستند در آن تغيير و تصرف كرده و وزن آنرا بر هم مى‏زدند و اين امر هم بسيار محدود بوده است كه پيامبر شعر ديگران را مورد استناد قرار دهد. چنانكه از عايشه سؤال شد آيا پيامبر به چيزى از اشعار شاعران تمثل مى‏فرمودند؟ عايشه در جواب گفت:
    «شعر» مبغوض‏ترين سخنان نزد او بود؛ هر چند گاهى به شعر ابن قيس تمثل مى‏فرمودند اما آنرا دگرگون كرده و اول و آخر بيت را عوض مى‏كردند.(51)
    ابوالفتوح رازى به روايتى غير از روايت عايشه و به شعرى غير از شعر ابن قيس استشهاد كرده است كه پيامبر اكرم آنرا با تغيير و تصرف خواندند وقتى ابوبكر اعتراض كرد پيامبر در جواب او فرمودند: دانيم تا چگونه گفته است؛ ليكن نه شعر كار من است.(52)

    مطلب چهارم. علم و اطلاع پيامبر به شعر ديگران.
    در اينكه پيامبر علم و آگاهى به اشعار ديگران داشته و آنها را مى‏شناخته است شكى نيست. چنانكه از عبارت ابوالفتوح رازى و نظر صاحب روح البيان ـ كه سابقاً مطرح كرديم ـ اين نظر به خوبى تأييد مى‏شود. مضافاً اينكه مرحوم علامه امينى در تأييد اين نظر چنين فرموده‏اند:
    روزى پيامبر فرمودند: چه كسى شعر ابوطالب را براى ما انشاد مى‏كند؟ عمر بلند شد و گفت: يا رسول اللّه شايد اين ابيات را در نظر داريد.
    و ما حملت من ناقة فوق ظهرها
    ابر و ادنى ذمه من محمد.
    پيامبر فرمود: خير. اينكه از اشعار ابوطالب نيست اين شعر حسان بن ثابت است.
    سپس حضرت على عليه‏السلام برخاسته و فرمود شايد اين را اراده فرموده‏ايد:
    و ابيض يستسقى الغمام بوجهه
    و بيع اليتامى عصمة للارامل
    و ابيات ديگر را نيز خواندند. پيامبر فرمود: آرى.(53)
    تا اينجا در طى چهار مطلب وجه ما علّمناه الشعر و اينكه پيامبر شاعر نيست معلوم شد. ضمن اينكه انه لقول رسول كريم. و ما هو بقول شاعر نيز از نظر بدور نماند. انشاء اللّه.
    اما اينكه خداوند فرموده است: و ما ينبغى له (يس / 69) شعر گفتن شايسته پيامبر نيست. و اين در حالى است كه پيامبر اسلام آنقدر براى شعر ارزش قايل بودند كه مردم را به حفظ و ثبت و ضبط آن امر مىفرمودند. چنانكه آنها را به تعلم و تعليم قرآن دستور مى‏دادند و آن را يارى دين و جهاد در راه خداوند و تعالى دين مى‏دانستند و مرحوم علامه امينى مكررا به اين مسأله تصريح فرموده‏اند.(54) و يا حضرت براى حسان بن ثابت منبرى قرار مى‏داد و حسان بر فراز آن در مدح پيامبر شعر مى‏سروده است و حضرت در شأن او چنين مى‏فرموده‏اند:
    خداوند حسان را تا موقعى كه از ما دفاع مى‏كند تأييد فرمايد.(55)
    و يا گاهى در سفرهاى طولانى حسان را به خدمت خود مى‏خواندند تا از شنيدن اشعار او كسب نيرو و استراحت كنند.(56) همچنين پيامبر در تأييد و تشويق شاعران اسلامى مكرر مى‏فرموده‏اند:
    والذى نفس محمد بيده فكانما تنضحونهم بالنبل فيما تقولون من الشعر.(57)
    سوگند به آن كسى كه جان محمد در دست قدرت اوست با اين اشعار گويى تيرهايى به سوى آنها پرتاب مى‏كنيد.
    آرى عنايت پيامبر در باره شعر و شاعران به قدرى است كه وقتى كعب بن زهير قصيده لاميه‏اش را در مسجد در محضر پيامبر قرائت كرد حضرت لباسى از برد يمانى به عنوان صله به او تقديم فرمودند كه بعداً معاويه همان لباس را به بيست هزار درهم خريدارى كرده و خلفا در عيد فطر و قربان آن را به تن مى‏كردند.(58)
    پيامبر در مورد يكى از شاعران مدافع اسلام چنين فرموده‏اند:
    اهج المشركين فان روح القدس معك ما هاجيتهم.(59)
    مشركين را هجو كن بدرستيكه تا زمانيكه آنها را هجو مى‏كنى جبرئيل همراه توست.
    و همچنين موارد متعدد ديگرى كه همه حكايت از توجه و عنايت پيامبر به شعر و شاعران دارد.
    آرى اين را مى‏دانيم كه جبرئيل همان فرشته‏اى است كه حامل وحى الهى به پيامبر اكرم است؛ اما به نص صريح حضرت در مواردى به كمك و تأييد شاعران اسلامى مى‏آيد و اين نيست مگر عنايت ربانى و لطف نبوى به شعر و شاعران.

    عنايت و توجه ائمه (عليهم السلام)
    در زندگى ائمه (عليهم اسلام) كه نظر مى‏افكنيم مى‏بينيم هر كدام به طريقى شعر و شاعرى را مورد عنايت و لطف خود قرار داده‏اند و چه بسا بعضى از آن بزرگواران خود نيز شعر و اشعارى سروده باشند. چنانكه از وجود مقدس اميرالمؤمنين عليه‏السلام و امام حسين عليه‏السلام نيز اشعارى زيادى نقل كرده‏اند و حتى ديوانى به امام على عليه‏السلام نسبت داده شده است.(60) و از جمله توصيه‏هاى امام صادق عليه‏السلام به شيعيان اين است:
    به فرزندان خود اشعار عبدى را بياموزيد كه او بر دين خداست.(61)
    با توجه به اين ديدگاه از پيامبر و ائمه (عليهم السلام) و به تبع آنها علما و بزرگان از دانشمندان اسلامى كه همه لطف و عنايت خاصى به شعر و شاعران دارند چرا خداوند متعال فرموده و ما ينبغى له. شعر گفتن شايسته پيامبر نيست.
    در جواب اين بيان شريف و ذكر حكمت اين قول رفيع با اتكا به تفسير شريف نمونه(62) كه معيار كلى مباحث اين قسمت مديون آن نوشتار است، توضيحاتى داده مى‏شود.
    1 ـ همانطورى كه گفته شد اگر پيامبر شعر مى‏سرودند، با توجه به تهمتهاى قريش از جمله اينكه حضرت شاعر است ممكن بود اين شبهه براى عده‏اى پيش بيايد كه اين آيات نازله واقعاً شعر است و پيامبر نيز شاعر است؛
    2 ـ شأن و مقام پيامبر بالاتر از آن است كه شعر بگويد؛ چرا كه شعر مركب از مخيلات و مكذوبات و آميخته‏هاى ديگرى است و اين براى پيامبر كه رسول خداست جداً مناسب نبوده بلكه موجب كسر شأن حضرت مى‏باشد. در حاليكه پيامبر گرامى با وحى الهى آن معدن حقايق و واقعيت‏ها كه خود سرچشمه از منبع لايزال الهى دارد بهره‏مند مى‏شده است؛ لذا شخصيتى با اين مقام و موقعيت احتياجى به شعر ندارد؛(63)
    3 ـ شعر از عواطف متغير انسانى سرچشمه مى‏گيرد و هميشه در حال دگرگونى است. در حاليكه پيامبر و افكار عالى او حقايق ثابت و غير قابل تغيير آسمانى است كه تا روز قيامت براى تمام جهانيان مطرح است؛
    4 ـ معمولاً شاعران در موارد زيادى لطافت شعر خود را با اغراق و مبالغه گويى مى‏رسانند. در حاليكه پيامبر از طريق وحى بدون هيچ اغراق و مبالغه‏اى افكار عالى اسلام و قرآن را به بهترين وجه به مردم ابلاغ فرمودند.
    آرى اين قرآن است كه از ابتدا تا انتها با آن گستردگى فوق العاده و جذابيت فوق تصورش ذره‏اى از اغراق و مبالغه را در آن نمى‏يابيم؛
    5 ـ شاعر در موارد بسيارى به جهت زيبايى و لطافت و رديف شدن قافيه و سجع خود را تسليم الفاظ مى‏كند و نوعاً از حقايق و واقعيت‏ها بدور است؛ اما قرآن با همين الفاظ متداول بهترين حقايق و واقعيت‏ها را با بيانى جذاب و فوق العاده گيرا مطرح فرموده است؛
    6 ـ شعر هر چقدر جالب و عالى باشد محدود به زمان و مكان و گروه خاصى است؛ اما قرآن بدور از هر گونه محدويت بيانگر بهترين و كاملترين واقعيت‏ها بوده و گاهاً با عباراتى كوتاه بالاترين معارف را به بشريت معرفى نموده است؛
    7 ـ با نگاهى به موقعيت شعر در زمان جاهليت كه بيشتر مولود زندگى شاعر، اموال طبيعى و اجتماعى او بود و مشهورترين موضوعات او وصف، مدح، رثا و هجاء، فخر و غزل و خمر بود. خصوصا با توجه به اينكه مردم اعتقاد به اين داشتند كه شاعر را شيطان و يا جنى است كه مطالب را به او القاء مى‏كند، بهتر مى‏توان به حكمت آيه شريفه پى برد.
    تذكر اين نكته خالى از اهميت نيست كه تمام اين موارد نسبت به مقام رفيع نبوت است و موقعيت ناهنجار شعر جاهليت. والا شعر نفساً امرى است مطلوب و مى‏تواند در تعالى امور مثمر ثمر باشد. چنانكه پيامبر فرموده‏اند:
    ان من الشعر لحكمة و ان من البيان لسحرا(64)
    بعضى اشعار حكمت و پاره‏اى از سخنان سحر هستند.

    ديدگاه قرآن در باره شاعران
    گفته شد كه شاعر از مقام و موقعيت فوق العادهاى برخوردار بوده به حدى كه بالاتر از خطيب و رفيع‏تر از جنگنجو بوده است. و با پيدا شدن شاعرى در قبيله مجالس جشن و سرور برگزار مى‏گرديد كه قبيله صاحب شاعرى شده است كه در واقع او زبان گوياى قبيله خواهد بود و با اشعارش هم مى‏تواند تأليف قلوب نمايد و هم دشمنان را هجو كند. و با رجزهايش جنگجويان را تشويق كرده و پيروزيها را نصيبشان نمايد. و با رثاهايش مصائب و مصيبت‏ها را بيان كند و مصيبت زدگان را تسلى خاطر دهد...
    از جمله آيات نازله در اين كتاب شريف چند آيه است كه با بيان اوصاف شاعران ديدگاه خود را نسبت به آنها بيان داشته و بهمين مناسبت يك سوره از قرآن بنام الشعراء(65) نام گرفته است.
    خداوند در آياتى از اين سوره ابتدا در مقام نفى و رد شاعران آنها را طرد كرده اما براى اينكه اين توهم پيش نيايد كه چرا؟ و علت رد آنها چيست؟ اوصافشان را به خوبى بيان فرموده كه علت طرد آنها وجود آن خصائص است. در آخر با يك استثنا شاعران مورد نظر را با بيان اوصافشان مورد توجه و عنايت خاص خود قرار داده است.
    آيات دسته سوم از آيات مربوط به شعر و شاعرى كه شامل چهار آيه آخر سوره شعراء مى‏باشد بيانگر همين ديدگاه است.

    شأن نزول آيات
    بعضى گفته‏اند كه آيات در باره تنى چند از شاعران قريش كه پيامبر را ناسزا گفته بودند نازل شده است. اما مشهور بين مفسران اين است كه آيات دربر گيرنده تمام شاعران جاهليت و كفار بوده و همچنين در تمام مكانها و زمانها شاعران هم فكر و عقيده و مشترك در اين اوصاف را در بر مى‏گيرد.
    خط مشى و سير فكرى شاعران با پيامبر اكرم متفاوت است.
    خداوند در اين آيات ضمن رد و طرد اينگونه شاعران خط مشى آنها را كه مغاير با سير فكرى و عملى پيامبر اكرم است معرفى كرده كه به مواردى از آنها اشاره مى‏شود66)
    1 ـ شاعران در عالم خيال و پندار حركت مى‏كنند ولى پيامبر مملو از واقع بينى براى نظام بخشيدن به جهان بشريت سير مى‏كند؛
    2 ـ شاعران غالباً طالب عيش و نوشند و در بند زلف و خال يار؛
    3 ـ آنها معمولاً در پندارها و تشبيهات شاعرانه خويش گرفتارند؛ حتى هنگامى كه قافيه‏ها آنها را به اين سمت و آن سمت مى‏كشاند، در هر وادى سرگردان مى‏شوند؛
    4 ـ آنها غالباً در بند منطق و استدلال نبوده و اشعارشان از هيجاناتشان تراوش مى‏كند و اين هيجانات و جهتهاى خيالى هر زمان آنان را به وادى ديگرى سوق مى‏دهد؛
    5 ـ هنگامى كه از كسى راضى و خوشنود شوند او را با مدائح خود به اوج آسمانها مى‏برند هر چند كه او مستحق قعر زمين باشد و از او فرشته‏اى زيبا مى‏سازند هر چند شيطانى لعين باشد و هنگامى كه از كسى برنجند چنان به هجو او مى‏پردازند كه گوئى مى‏خواهند به اسفل السافلينش بكشانند هر چند موجودى آسمانى و پاك باشد؛
    6 ـ شاعران غالباً مردان بزمند نه جنگاوران رزم؛ اهل سخنند نه اهل عمل.
    خدا فرموده است: «انهم يقولون ما لايفعلون.» و اين در حالى است كه پيامبر با خط مشى با محتوا و حساب شده وحى و قرآن كه سرتاسر عمل به موازين و مبانى عالى كمال است و سير فكرى و عملى قابل توجهش هيچ سنخيت و ارتباطى با آن سير فكرى شاعران نداشته و ندارد.

    بيان آيات
    با توجه به آن سير فكرى بيان شده اوصافى را كه قرآن براى شاعران مطرح فرموده است به شرح زير هستند:
    1 ـ پيروان آنها گروهى گمراهند؛ يتبعهم الغاوون.
    2 ـ آنها مردمى بى هدف و متأثر از هيجانهايند؛ انهم فى كل واد يهيمون.
    3 ـ سخنانى مى‏گويند كه خود به آن عمل نمى‏كنند. انهم يقولون مالا يفعلون.
    با مراجعه به تاريخ، عقل، عرف و... كاملاً معلوم مى‏شود كه پيامبر اكرم دقيقاً در مقابل اين اوصاف است.

    بيان اوصاف شاعران اسلامى:
    1. مؤمن به خدا و اسلام و مبانى قرآن؛ الا الذين آمنوا...
    2. اعمال صالح پيشه مى‏كنند؛ و عملوا الصالحات...
    3. هميشه بياد خدا هستند؛ و اذكروا الله كثيراً...
    4. در مقابل ظلم و ستم مقاوم بوده و دادخواه مظلومانند. و انتصروا من بعد ماظلموا...
    در روايات است وقتى كه اين آيات نازل شد عده‏اى از شاعران خدمت پيامبر رسيدند. در حاليكه گريه مى‏كردند و مى‏گفتند ما هم جزو شاعران هستيم در حاليكه خداوند اين آيات را نازل فرموده است. پيامبر قسمت آخر آيه را براى آنها تلاوت نموده و فرمود: شما از اينها هستيد.(67) الا الذين آمنوا...
    پس معلوم شد كه نفس شعر مذموم نيست چنانكه هر كه شاعر شد مطرود و مغضوب الهى نخواهد بود. بلكه همانطورى كه شعر در مواردى بسيار مورد پسند است شاعر نيز به تناسب آن مورد نظر و عنايت است.
    بقول منوچهرى دامغانى(68) كه در يكى از قصايدش چنين سروده است:
    گر مديح و آفرين شاعران بودى دروغ
    شعر حسان بن ثابت كى شنيدى مصطفى؟
    بر لب و دندان آن شاعر كه نامش بابغه است
    كى دعا كردى رسول هاشمى. خير الورى؟
    در خاتمه بحث جمله‏هايى از گفتار دانشمند محترم جناب آقاى قرشى را يادآور مى‏شويم.
    «نا گفته نماند در قرآن به شعر جاهليت و شعر غير مسئول حمله شده است. شعرى كه در خدمت هوسهاى شخصى است و به جهت آن شعر سروده مى‏شود و قابل پياده شدن در عمل نيست. مثل تابلوهاى خيالى كه نفعى به حال جامعه ندارند و فقط اشخاص ميليونر آنها را با قيمت گزاف مى‏خرند. آرى اينگونه اشعار غير مسئول و مضر و محصول خيالبافى مورد حمله قرآن قرار گرفته است و قرآن نسل آنها را قطع كرد. ولى بعدها خلفا آن را زنده كردند و به شاعران مطرب كيسه‏هاى زر دادند».(69)
    و گرنه شعر مفيد و مبين حقيقت مورد نظر قرآن و اولياى دين است چنانكه از استثنا در آيه اخير روشن گرديد.
    اصولاً سخنى كه از روى وهم و خيال باشد خواه بصورت نظم باشد، يا نثر، در اسلام مذموم است. ولى بيان حقايق در هر قالبى كه باشد ممدوح و مورد نظر است.(70)


    پی نوشت ها:


    * ـ اين مقاله نتيجه تحقيق نويسنده در پژوهشكده علوم قرآنى دار المفيد مى‏باشد.
    1 ـ نقل شده است كه حضرت آدم (ع) بعد از هبوط به زمين و موقع ديدن صحنه‏هاى تازه اين كره خاكى چند بيت شعر انشاء كرده‏اند. بحارالانوار، ج 79 ص 290؛ تذكرة الشعراء، ص 18.
    2 ـ چنانكه استاد دكتر سيد جعفر شهيدى چنين نوشته‏اند:
    از آنجا كه شعر از دو عنصر اساسى عاطفه و خيال تكوين يافته و انسان طبيعتا موجودى است عاطفى به حدى كه در حيات اجتماعى او نقش عاطفه كمتر از عقل نيست. پس ميل به شعر در انسان از همان زمانهاى پيشين وجود داشته است. بحدى كه نمى‏توان گفت كدام فن بر ديگرى تقدم دارد شعر بر نثر يا نثر بر شعر. و در جاى ديگر چنين نگاشته‏اند: سابقا گفتيم كه شعر گفتن از غرائز فطرى انسان است به حدى كه منع او از شعر ممكن نيست. مقاله: الشعر واثره فى الاخلاق و المجتمع.
    3 ـ چنانكه حضرت زهرا سلام اللّه عليها با امام حسن و امام حسين چنين حالتى را داشته‏اند... .بحار، ج 43، ص 286.
    4 ـ محمد خوانسارى، منطق صورى، ص 236.
    5 ـ چنانكه در تفسير روح البيان ج 7 ص 429 متعرض اين دو قسم شده و معتقد است شعر مورد نظر قرآن همان شعر منطقى است كه دستخوش وهم و خيال است. حال چه مقفى باشد و موزون يا خير فرق نمى‏كند. ما در مباحث بعدى متعرض كلام ايشان خواهيم شد.
    6 ـ اساس الاقتباس ص 586 و 587.
    7 ـ زبان و نگارش فارسى؛ تأليف جمعى از مؤلفان؛ چاپ انتشارات سمت؛ ص 145.
    8 ـ اين همان تقسيم قبلى شعر است به شعر منطقى و اصطلاحى.
    9 ـ همان، ص 146. به نقل از ديوان بهار، ج 2، ص 407.
    10 ـ سوره شعراء 227 ـ 224.
    11 ـ تاريخ ادبيات عرب؛ تأليف عبدالجليل. ترجمه. آذرتاش آذرنوش، ص 38.
    12 ـ الدين و الادب، انتشارات دانشگاه تهران. دلائل الاعجاز، عبد القاهر الجرجانى، صص 18 و 19.
    13 ـ الغدير، ج 2، ص 7.
    14 ـ ده گفتار استاد مطهرى، ص 253.
    15 ـ سير تحول قرآن صص 168. 171. 172.
    16 ـ الشفاء بتعريف حقوق المصطفى، ج 1، ص 370. الوفاء بأحوال المصطفى، ج 1، ص 265. بحار الانوار، ج 18، ص 198 با اختلاف.
    17 ـ قرآن در اسلام، ص 160. التمهيد، ج 4، ص 202، بنقل از سيره ابن هشام، ج 1، ص 327، 338.
    18 ـ ر. ك: تفسير نمونه، ج 22، ص 444.
    19 ـ سوره فصلت، آيه 13. اگر كافران از خدا اعراض كردند به آنها بگو من شما را از صاعقه‏اى مانند صاعقه هلاك عاد و ثمود ترسانيدم.
    20 ـ بحارالانوار، ج 92، ص 295. و سيره ابن هشام. ج 1، ص 313 و 314، با اندكى تغيير.
    21 ـ همان، ج 17، ص 212. و همچنين المتهيد، ج 4، ص 214، با تغيير.
    22 ـ تفسير التبيان، ج 9، ص 412.
    23 ـ تفسير فى ظلال القرآن، ج 6، ص 245.
    24 ـ بحارالانوار، ج 18، ص 168.
    25 ـ تاريخ ادبيات عرب، ترجمه آذرنوش، ص 38.
    26 ـ المفصل فى تاريخ العرب، ج 9، ص 119.
    27 ـ الميزان، ج 19، ص 17، ترجمه فارسى ج 19، ص 33. و همچنين تفسير نمونه، ج 22، ص 443.
    28 ـ تفسير مجمع البيان، ج 8، ص 674.
    29 ـ ر. ك، تفسير الميزان، ج 17، ص 108. ترجمه فارسى ج 17، ص 169. و نيز تفسير احسن الحديث، سيد على اكبر قرشى ج 9، ص 103.
    30 ـ تفسير كبير، فخر رازى ج 26، ص 104. انه معلم من عنداللّه فعلمه ما اراده و لم يعلمه ما لم يرد.
    31 ـ تفسير التبيان، ج 8، ص 473. لانه لو علمناه ذلك لدخلت به الشبهه على قوم فى ما اتى به من القرآن و انه قدر على ذلك لما فى طبعه من الفطنة للشعر.
    32 ـ ر. ك، تفسير تبيان، ج 8، ص 473. تفسير روح المعانى، جزء 23، ص 43. تفسير الجامع، ج 15، ص 51 تا 55. تفسير الجواهر، ج 7، جزء 17، ص 142.
    33 ـ تعليقه بر تفسير ابوالفتوح، ج 9، ص 289 ـ آية اللّه ميرزا ابوالحسن شعرانى.
    34 ـ نهج الفصاحه، حديث 118.
    35 ـ ر. ك: ترجمه الميزان، ج 17، ص 17.
    36 ـ الميزان، ج 17، ص 117، به نقل از تفسير القمى.
    37 ـ تفسير الجامع قرطبى، ج 15، ص 51 تا 55.
    38 ـ لغتنامه علاّمه دهخدا، حرف شين، ص 398. ترجمه الاتقان، ج 2، ص 386.
    39 ـ اعجاز القرآن. ابوبكر باقلانى صص 80 ـ 81.
    40 ـ سوره يس، آيه 69.
    41 ـ سوره حاقه، آيه 41.
    42 ـ تفسير روح البيان، ج 7، صص 429 و 430.
    43 ـ تفسير روح البيان، ج 6، ص 315. انما رموه بالكذب فان الشعر يعبر به عن الكذب و للشاعر الكاذب.
    44 ـ وليد از قضات عرب بوده و بسيارى از مشكلات عرب به دست او حل مى‏گردد؛ فروغ ابديت. ج 1، ص 239.
    45 ـ فروغ ابديت، ج 1، ص 240. الشفاء بتعريف حقوق المصطفى، ج 1، ص 365. الوفاء بأحوال المصطفى، ج 1، ص 203، با اندكى تغيير.
    46 ـ انشاد از نشد به معنى خواندن شعر است. حال گوينده خود او باشد يا شعر ديگرى را بخواند. انشاء از نشأ به معنى ايجاد كردن. كسى كه شعر بسرايد.
    47 ـ ر. ك: الغدير، ج 2، ص 3.
    48 ـ الميزان، ج 17، ص 117. در بين صاحب نظران نامبرده عبارت علامه نوشته شد.
    49 ـ همان.
    50 ـ المفصل فى تاريخ العرب، ج 9، ص 244. اما اينكه عايشه گفته شعر مبغوض‏ترين سخنان نزد او بود بعداً خواهيم گفت اين بستگى به نوع شعر دارد. و الاّ حضرت مكرراً به اشعار شاعران اسلامى توجه و عنايت خاص داشتند.
    51 ـ تفسير ابوالفتوح رازى، ج 9، ص 288.
    52 ـ الغدير، ج 2، ص 4. دلائل الاعجاز، عبدالقاهر الجرجانى، ص 17.
    53 ـ الغدير، ج 2، ص 7.
    54 ـ همان.
    55 ـ تاريخ ادبيات عرب. عبدالجليل ترجمه آذرنوش ص 65.
    56 ـ الغدير، ج 2، ص 7. دلائل الاعجاز، عبد القاهر الجرجانى، ص 14، با اندكى اختلاف.
    57 ـ الغدير ج 2، ص 6. التمهيد، ج 4، ص 321.
    58 ـ همان. دلائل الاعجاز، عبد القاهر الجرجانى، ص 13، با اندكى اختلاف.
    59 ـ راجع به انتساب اين ديوان كه حدود 1500 بيت دارد به امام على (ع) شك و ترديد فراوان وجود دارد كه در جاى خود متذكر شده‏ايم
    60 ـ تفسير نمونه، ج 15، ص 385. يا معشرالشيعه علموا اولادكم شعرالعبدى فانه على دين اللّه.
    61 ـ تفسير نمونه، ج 18.
    62 ـ ترجمه الاتقان، ملا جلال سيوطى، ج 2، ص 384 و التمهيد، ج 4، ص 49 به نقل از راغب اصفهانى.
    63 ـ سفينة البحار، ج 1، ص 703. اعجاز القرآن، عبدالكريم خطيب، ج 1، ص 103.
    64 ـ سوره 26 از قرآن كريم.
    65 ـ اين موارد برگرفته از تفسير شريف نمونه است. ج 15، ص 378.
    66 ـ الغدير، ج 2، ص 9.
    67 ـ شعر و شاعرى در ايران اسلامى، ص 24، معظمه اقبالى.
    68 ـ يك نفر شاعر با گفتن يك سطر شعر در ولادت فرزند فضل بن خالد برمكى سى و شش هزار «درهم» جايزه گرفت. تفسير احسن الحديث، على اكبر قرشى، ج 9، ص 106.
    69 ـ قاموس قرآن، على اكبر قرشى، ج 4، ص 46.
    نگارنده :محمد صفر جبرئيلى



  7. تشکر


  8. #4

    تاریخ عضویت
    جنسیت فروردين ۱۳۹۲
    نوشته
    511
    تشکر:
    1
    حضور
    12 روز 11 ساعت 48 دقیقه
    دریافت
    0
    آپلود
    0
    گالری
    0



    ظهور اسلام و پیشرفت شعر

    با ظهور اسلام در جزیرة العرب نه تنها اهمیت و مقام و رتبه شعر تنزل نیافت بلکه شعر به نحو بهتری به حیاط خود ادامه داده و با ترغیبها و تشویقهای پیامبر و توجه آن حضرت به مقام شعر و شاعری مکان و مقام خود را به نحو مطلوبتری افزایش داد.
    در تاریخ می بینیم که در بین اسرای جنگ احد اسیری که شاعر است مورد لطف پیامبر قرار گرفته و بر او منت نهاده و آزادش می کند؛ اما بر خلاف دیگر اسیران از او فدیه دریافت نکرده؛ ولی در مقابل آزادی او تعهد می گیرند که بر ضد اسلام و مسلمین شعر نسراید. و یا در جای دیگر پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله کعب بن زهیر را مهدور الدم دانسته و خون او را مباح نموده اند؛ ولی به جهت شعری که سروده بود مورد توجه پیامبر قرار گرفته و حضرت او را مورد عفو و مرحمت قرار می دهند.

    مقام شعر در مواردی به حدی بالا میرود که پیامبر عزیز اسلام مسلمین را همانطوریکه امر به تعلیم و تعلم قرآن کریم می فرموده آنان را امر به سرودن و ضبط و ثبت اشعار فرموده و این امر را یاری دین و جهادی در راستای حفظ اسلام می دانستند.شهید مطهری در اهمیت شعر و شاعران به نمونه هایی اشاره فرموده اند، از جمله نوشته اند: «کمیت اسدی با همان اشعارش بیشتر از یک سپاه برای بنی امیه ضرر داشت».

    و باز نوشته اند:

    «یک قصیده آنها به اندازه یک سلسله مقالاتی که یک متفکر انقلابی بنویسد اثر دارد.»




  9. تشکر


  10. #5

    تاریخ عضویت
    جنسیت فروردين ۱۳۹۲
    نوشته
    511
    تشکر:
    1
    حضور
    12 روز 11 ساعت 48 دقیقه
    دریافت
    0
    آپلود
    0
    گالری
    0



    نکته :
    امام علی ع در نهج‏البلاغه، در 9 مورد و کلاّ 14 بیت، از شعراى دیگر شعر نقل کرده است. چیزى که باعث اعجاب خواننده مى‏شود، استفاده بسیار ادیبانه و بجاى حضرت از این اشعار است. حضرت، مطلب را چنان در پس و پیش بیت مى‏پروراند که خواننده به هیچ وجه نمى‏تواند بفهمد که این شعر از کلام دیگران انتخاب شده، و گویى که جاى بیت فقط در این خطبه بوده و از گوینده همین خطبه است. پندارى خطبه حضرت قصیده‏اى است که این بیت نیز یکى از ابیات آن مى‏باشد. این نقل، نقلى انفعالى نیست؛ بلکه نقلى آگاهانه و فعّال است که در آن، شعر را از تملّک صاحب اصلى آن در آورده واز آنِ خود ساخته است.

    نکته مهمّ دیگرى که در پایان این مدخل مى‏توان گفت، اجتناب امام از تعصّب خشک است؛ جایى که احساس مى‏کند شعر فلان شاعر مضمونى زیبا دارد، از آوردن آن ابا نمى‏کند و هرگز به خاطر مسائل شخصى و عقیدتى، هنر کسى را ضایع نمى‏گذارد.
    «بعض اشعار نهج‏البلاغه»

    1. شتّانَ ما یَومى عَلى کورِها و یَومُ حیّانَ أخى جابِرٍ

    «چه فرقهاست میان این روز من [که] بر پشت شتر [در بیابانهاى بى‏آب و علف سرگردانم] و روز حیّان ـ برادر جابر ـ [که آسوده در خانه خنک نشسته است]».این بیت، از شاعر برجسته عرب، اعشى، است. اعشى از ندیمان حیّان بوده. حیّان ـ برادر جابر ـ در شهر یمامه، صاحب قلعه و دولت بوده و در عیش و خوشى مى‏گذرانده. اعشى که راحتى و آسودگى وى را دیده بود، روز سخت خود را با او مقایسه مى‏کند و به حال او حسرت مى‏خورد.حضرت، این بیت را در خلال معروف‏ترین خطبه خود ـ «شقشقیّه» ـ آورده است؛ آنجا که با حرارت خاصّى از پایمال شدن حقّ خویش و از به حکومت رسیدن ابوبکر و عمر و دوشیدن شتر خلافت صحبت مى‏کند.
    آری؛ وقتى که حضرت، خارْ در چشم و استخوانْ در گلو، در گوشه انزوا خزیده و دیگران چون چارپایان مى‏خورند و مى‏خوابند، چه تمثیلى زیباتر از این بیت اعشى مى‏توان یافت، که یکى در بیابانهاى گرم و سوزان سرگردان است و دیگرى آسوده‏خاطر در بستانسراى خرّم و خنک خوابیده است.
    2. لَعمرُ أبیکَ الخَیر یا عَمرو إنَّنى
    عَلى وَضَرٍ مِنْ ذَا الإِناءِ قَلیلٍ


  11. تشکر


  12. #6

    تاریخ عضویت
    جنسیت فروردين ۱۳۹۲
    نوشته
    511
    تشکر:
    1
    حضور
    12 روز 11 ساعت 48 دقیقه
    دریافت
    0
    آپلود
    0
    گالری
    0




    شعر و شاعرى در اسلام‏
    بدون شك ذوق شعر، و هنر شاعرى مانند همه سرمايه‏هاى وجودى انسان در صورتى ارزشمند است كه در يك مسير صحيح به كار افتد و از آن بهره‏گيرى مثبت و سازنده شود، اما اگر به عنوان يك وسيله مخرب براى ويران كردن بنيان اعتقاد و اخلاق جامعه و تشويق به فساد و بى بند و بارى مورد استفاده واقع شود، و يا انسانها را به پوچى و بيهودگى و خيال‏پرورى سوق دهد، يا تنها يك سرگرمى بى محتوى تلقى گردد، بى ارزش و حتى زيانبار است.
    و با اين جمله پاسخ اين سؤال روشن مى‏شود كه بالآخره از آيات فوق چنين مى‏فهميم كه شاعر بودن خوبست يا بد؟ زشت است يا زيبا؟ و اسلام با شعر موافق است يا مخالف؟.
    پاسخ اين سخن آن است كه ارزيابى اسلام در اين زمينه روى" هدفها" و" جهت‏گيريها" و" نتيجه‏ها" است، به گفته امير مؤمنان على ع هنگامى كه گروهى از يارانش در يكى از شبهاى ماه مبارك رمضان به هنگام افطار، سخن به شعر و شاعران كشيدند، آنها را مخاطب ساخته فرمود:
    اعلموا ان ملاك امركم
    الدين، و عصمتكم التقوى، و زينتكم الادب، و حصون اعراضكم الحلم:
    " بدانيد ملاك كار شما دين است، و مايه حفظ شما تقوى است، زينت شما ادب و دژهاى محكم آبروى شما، حلم و بردبارى اس
    اشاره به اينكه شعر وسيله‏اى است و معيار ارزيابى آن هدفى است كه شعر در راه آن به كار گرفته مى‏شود.
    اما متاسفانه در طول تاريخ ادبيات اقوام و ملل جهان، از شعر سوء استفاده فراوان شده است، و اين ذوق لطيف الهى در محيطهاى آلوده آن چنان به ننگ كشيده شده است كه گاه از مؤثرترين عوامل فساد و تخريب بوده است، مخصوصا در عصر جاهليت كه دوران انحطاط فكرى و اخلاقى قوم عرب بود،" شعر" و" شراب" و" غارت" همواره در كنار هم قرار داشتند! ولى چه كسى مى‏تواند اين حقيقت را انكار كند كه اشعار سازنده و هدفدار در طول تاريخ حماسه‏هاى فراوان آفريده است، و گاه قوم و ملتى را در برابر دشمنان خونخوار و ستمگر آن چنان بسيج كرده كه بى‏پروا از همه چيز بر صف دشمن زده و قلب او را شكافته‏اند.
    در دورانى كه شاهد و ناظر بارور شدن انقلاب اسلامى بوديم با چشم خود ديديم كه اشعار موزون و شعارهايى كه در قالب شعر ريخته مى‏شد چه شور و هيجان و جنبشى مى‏آفريد و چگونه خونها را در رگها به جوش مى‏آورد، و صفوف انسانها را به خروش وامى‏داشت، و چگونه اين اشعار كوتاه و ساده، اما حماسى و هيجان‏انگيز لرزه بر اندام دشمن مى‏انداخت، و پايه‏هاى كاخشان را متزلزل مى‏ساخت.
    و نيز چه كسى مى‏تواند انكار كند كه گاه يك شعر اخلاقى آن چنان در اعماق جان انسان نفوذ مى‏كند كه يك كتاب بزرگ و پر محتوا كار آن را انجام نمى‏دهد.
    آرى همانگونه كه در حديث معروف از پيامبر گرامى اسلام ص نقل شده:
    ان من الشعر لحكمة، و ان من البيان لسحرا:
    " بعضى از اشعار، حكمت است، و پاره‏اى از سخنان، سحر! گاهى اشعار غوغا به پا مى‏كند.
    گاه كلمات موزون شاعرانه، برندگى شمشير، و نفوذ تير را در قلب دشمن دارد، چنان كه در حديثى از پيامبر اسلام ص مى‏خوانيم در مورد چنين اشعارى فرمود:
    و الذى نفس محمد بيده فكانما تنضهونهم بالنيل!:
    " به آن كسى كه جان محمد ص در دست قدرت او است، با اين اشعار گويى تيرهايى به سوى آنها پرتاب مى‏كنيد
    اين سخن را آنجا فرمود: كه دشمن با اشعار هجوآميزش براى تضعيف روحيه مسلمانان تلاش مى‏كرد، پيامبر ص دستور داد كه در مذمت آنان و تقويت روحيه مؤمنين، شعر بسرايند.
    و در مورد يكى از شعراى مدافع اسلام فرمود:
    اهجهم فان جبرئيل معك!:
    " آنها را هجو كن كه جبرئيل با تو است‏
    مخصوصا هنگامى كه" كعب بن مالك" شاعر با ايمانى كه در تقويت اسلام شعر مى‏سرود از پيامبر ص پرسيد يا رسول اللَّه درباره شعر، اين آيات مذمت آميز نازل شده، چه كنم؟ فرمود:
    ان المؤمن يجاهد بنفسه و سيفه و لسانه:
    " مؤمن با جان و شمشير و زبانش در راه خدا جهاد مى‏كند
    از ائمه اهل بيت ع نيز توصيف فراوانى درباره اشعار و شعراى با هدف، و دعا در حق آنان، و جايزه فراوان به آنها، رسيده است كه اگر بخواهيم به نقل آنها بپردازيم سخن به درازا مى‏كشد.
    ولى افسوس كه در طول تاريخ، گروهى اين هنر بزرگ و ذوق لطيف ملكوتى را كه از زيباترين مظاهر آفرينش است آلوده كرده‏اند، و از اوج آسمان به حضيض ماديگرى سقوطش دادند، آن قدر دروغ گفتند كه ضرب المثل معروف" احسنه اكذبه" (بهترين شعر دروغترين آن است) به وجود آمد.
    گاه آن را در خدمت ظالمان و جباران درآوردند و به خاطر صله ناچيزى آن چنان تملق و چاپلوسى كردند كه نه كرسى فلك را انديشه آنان به زير پاى نهاد،" تا بوسه بر ركاب قزل ارسلان زند"! و گاه در وصف عيش و شراب و رسوايى و ننگ آن قدر پيش رفتند كه قلم از ذكر آن شرم دارد.
    گاه آتش جنگهايى با اشعار خود برافروختند، و انسانها را براى غارت و كشتار به جان هم انداختند و صفحه زمين را از خون بى گناهان رنگين ساختند.
    ولى در مقابل، شعراى با ايمان و پر همتى بودند كه باج به فلك نمى‏دادند، و اين قريحه ملكوتى را در طريق آزادگى انسانها و پاكى و تقوا، و مبارزه با دزدان و غارتگران و جباران به كار گرفتند و به اوج افتخار رسيدند.
    گاهى در دفاع از حق، اشعارى گفتند كه با هر بيتى، بيتى در جنت براى خود خريدند «1» و گاه در دورانهاى خفقان بارى كه حكام بيدادگر همچون" بنى اميه" و" بنى عباس"، نفسها را در سينه‏ها حبس كرده بودند با گفتن قصيده‏اى همچون قصيده" مدارس آيات" قلبها را جلا دادند، و پرده‏هاى دروغ و تزوير را كنار

    زدند، گويى روح القدس اين اشعار را بر زبان آنها جارى مى‏ شساخت‏
    تفسير نمونه، ج‏15، ص: 385




  13. تشکر


اطلاعات موضوع

کاربرانی که در حال مشاهده این موضوع هستند

در حال حاضر 1 کاربر در حال مشاهده این موضوع است. (0 کاربران و 1 مهمان ها)

اشتراک گذاری

اشتراک گذاری

مجوز های ارسال و ویرایش

  • شما نمیتوانید موضوع جدیدی ارسال کنید
  • شما امکان ارسال پاسخ را ندارید
  • شما نمیتوانید فایل پیوست کنید.
  • شما نمیتوانید پست های خود را ویرایش کنید
  •  
^

ورود

ورود