صفحه 1 از 5 123 ... آخرین
جهت مشاهده مطالب کارشناسان و کاربران در این موضوع کلیک کنید   

موضوع: فهم قرآن از ديدگاه شهيد مطهري

  1. #1

    تاریخ عضویت
    جنسیت ارديبهشت ۱۳۹۰
    نوشته
    11,626
    مورد تشکر
    29 پست
    حضور
    65 روز 10 ساعت 46 دقیقه
    دریافت
    11
    آپلود
    0
    گالری
    13

    فهم قرآن از ديدگاه شهيد مطهري





    فهم قرآن از ديدگاه شهيد مطهري

    امام موسي صدر

    مسأله فهم قرآن پيشينه اى بس دور در تاريخ تفكر مسلمانان دارد. تلاش هاى تفسيرى با سابقه اى هزار و چند صدساله بهترين گواه اين ادعاست. از سوى ديگر، نگاه اجمالى به اين تكاپوى پيوسته نشان مى دهد كه اولاً فهم قرآن يك مسأله تمام شده در گذشته نيست، بلكه يك جريان ممتد و پيوسته در زمان است كه از گذشته تا حال ادامه داشته و درآينده نيز ادامه خواهد داشت. ثانياً برآيند اين جريان نه يك ديدگاه يگانه نسبت به مفاهيم قرآن، كه مجموعه اى از فهم ها و برداشت هايى است كه در برخى موارد همسان و در بعضى ديگر ناهمگون هستند. براى پژوهشگرى كه از بيرون به فرايند تفسير مى نگرد، نسبت به اختلاف آراء و تفاوت و تعدد فهم ها، پرسش هاى چندى مطرح مى شود، مانند اين كه عوامل و زمينه هاى پيـدايش اين تعدّد و تنوع فهـم هـا چيـست؟ آيـا فهم هاى گوناگون، يك ضرورت اجتناب ناپذير بوده است يا مى توان همه فهم ها را در يك فهم فرو كاست؟ آيا فهم هاى متعدد همه درست و مطابق با واقع اند يا برخى صحيح و برخى ديگر خطاست؟ آيا معيارى براى تشخيص و گزينش فهم درست از نادرست وجود دارد يا خير؟ و پرسش هاى ديگ رى از اين دست. در اين نوشتار برآنيم تا ديدگاه شهيد مطهرى را به عنوان كسى كه در عمر پربركتش هم از قرآن سخن گفته است و هم درباره آن، بررسى كنيم و ببينيم ايشان به پرسش هاى فوق چه پاسخ هايى داده اند. اما پيش از آن بى مناسبت نيست تا گذرى كوتاه به برخى ديدگاه هاى مطرح شده از سوى متفكران غربى درباره فهم و تفسير متون به طور كلى و متون مقدس به طور ويژه داشته باشيم، تا از اين طريق پيوستگى ديدگاه هاى شهيد مطهرى با مباحث امروز آشكار گردد.
    رفيق بي كلك مادر

    قويترين درختان در كوير ميرويند من يك كويريم



  2. تشکر


  3.  

  4. #2

    تاریخ عضویت
    جنسیت ارديبهشت ۱۳۹۰
    نوشته
    11,626
    مورد تشکر
    29 پست
    حضور
    65 روز 10 ساعت 46 دقیقه
    دریافت
    11
    آپلود
    0
    گالری
    13



    نگاهى به هرمنوتيك


    اساسى ترين پرسشى كه در هرمنوتيك مطرح است و باعث پديد آمدن ديدگاه هاى متعدد با پيش فرض ها و پيامدهاى متفاوت گرديده، اين است كه: فهم يك متن به چه معنى است؟ چه چيزى در فهميدن يك متن روى مى دهد؟ نظرياتى را كه در اين زمينه ارائه شده، مى توان به صورت فشرده به سه دسته تقسيم كرد: 1. بعضى بر اين باورند كه فهم يك متن به معناى كشف و پرده بردارى از مقصود و مراد مؤلف آن متن است. هر متنى مظهر مقاصد و نياتى است كه مؤلف آن راجع به يك موضوع در معرض انديشه خواننده قرارداده است و فهميدن آن وقتى تحقق مى يابد كه بتوان به آن مقاصد دست يافت. آنان كه به اين نظريه گرويده اند، راه رسيدن به مقصود مؤلف يا تحقق فهم را دو چيز مى دانند، يكى زبان متن و قواعد حاكم بر ادبيات آن، و ديگر هم دلى و هم ذهنى با مؤلف و بازسازى ذهنيت و انديشه وى از راه نوعى حدس و پيشگويى.
    رفيق بي كلك مادر

    قويترين درختان در كوير ميرويند من يك كويريم



  5. تشکر


  6. #3

    تاریخ عضویت
    جنسیت ارديبهشت ۱۳۹۰
    نوشته
    11,626
    مورد تشکر
    29 پست
    حضور
    65 روز 10 ساعت 46 دقیقه
    دریافت
    11
    آپلود
    0
    گالری
    13



    اين نظريه بر چند پيش فرض استوار است: ييك. متن، يك معناى نهايى دارد كه همان مقصود و منظور مؤلف آن است. دو. معيار فهم درست از نادرست، برابرى و نابرابرى برداشت خواننده با آن معنى و مقصود است. سه. فهم نمى تواند نسبى باشد، به اين معنى كه برداشت ها به لحاظ افراد يا زمان ها، متعدد و در عين حال همه درست باشد، زيرا اين برداشت ها اگر برابر با آن معناى نهايى و مورد نظر مؤلف هستند، ضرورتاً بايد وحدت داشته باشند و اگر منطبق نيستند در حقيقت فهم متن تلقى نمى شوند، چون مقصود مؤلف كشف و برملا نشده است. 2. نظريه دوم، اين است كه فهم يك متن، نه به معناى كشف معنى و مقصود مؤلف، بلكه دست يابى به عناصر روانى و شخصيتى و خواسته هاى ناخودآگاه اوست كه در ضمير ناخودآگاه وى نهفته و در متن تجلى كرده است و راه رسيدن به چنين مقصودى هم نه زبان و قواعد ادبيات، بلكه تحلى ل عناصر روانى همچون محرّك ها، انگيزه ها و … است. منشأ پيدايش اين نظر را مى توان ديدگاه هاى فرويد در زمينه روان كاوى دانست كه بر نقش ضمير ناخودآگاه در رفتار و گفتار انسان تأكيد دارد. همان گونه كه پيداست در اين ديدگاه جنبه عينيت متن كه برگرفته از واقعيت مستقل زبان و لغت است، تضعيف شده بلكه از بين رفته، و راه فهم به تحليل عناصر روان شناختى مؤلف منحصر شده است، گرچه به لحاظ تكيه بر نقش مؤلف، وحدت امر استنباط شده از متن و نفى نسبيت آن، مو رد توجه است.
    رفيق بي كلك مادر

    قويترين درختان در كوير ميرويند من يك كويريم



  7. تشکر


  8. #4

    تاریخ عضویت
    جنسیت ارديبهشت ۱۳۹۰
    نوشته
    11,626
    مورد تشکر
    29 پست
    حضور
    65 روز 10 ساعت 46 دقیقه
    دریافت
    11
    آپلود
    0
    گالری
    13



    3. نظريه سوم كه نظريه به نسبت متأخر در هرمنوتيك است، بر اين پايه استوار است كه فهم يك متن، نه به معناى كشف مقصود و مراد مؤلف و نه كشف خواسته ناخودآگاه وى، بلكه به معناى دست يابى به افق و فضاى فكرى و چگونگى نگاه مؤلف نسبت به موضوع و تلاقى افق ديد خواننده با آن است. متن، علاوه بر آنچه مى گويد چيزى هم نگفته دارد كه در پس گفته ها پنهان است و آن عبارت از فضاى فكرى و جهان انديشه اى است كه در آن تصور مؤلف از موضوع شكل گرفته است. خواننده بايد سعى كند با طرح پرسش از فضا و افقى كه خود در آن قرار دارد به آن جهان ف كرى مؤلف كه از آن به سنّت تعبير مى شود و از طريق زبان به خواننده رسيده است دست يابد كه در اين فرايند، دو افق متن و خواننده با يكديگر تلاقى پيدا مى كند و با ايجاد تعديل و تغيير در آن دو، افق جديدى پديد مى آيد. خلاصه اينكه فهم متن از قرار گرفتن در جريان سى ال سنّت و مشاركت در آن از طريق پرسش و پاسخ بين متن وخواننده محقق مى شود و دستاورد آن نيز رويارويى ديدگاه ها وجرح و تعديل آنهاست.
    رفيق بي كلك مادر

    قويترين درختان در كوير ميرويند من يك كويريم



  9. تشکر


  10. #5

    تاریخ عضویت
    جنسیت ارديبهشت ۱۳۹۰
    نوشته
    11,626
    مورد تشکر
    29 پست
    حضور
    65 روز 10 ساعت 46 دقیقه
    دریافت
    11
    آپلود
    0
    گالری
    13



    ازآنجا كه اين نظريه راه رسيدن به فهم متن را تجربه هرمنوتيكى و ديالوگ بين متن و خواننده مى داند و از سوى ديگر پرسش و پاسخ را ناشى از افق و فضاى فكرى مؤلف و متن مى بيند و بر انفكاك ناپذيرى پرسش و پيش فرض تكيه دارد، و از جهت سوم، سنّت را يك امر تاريخى يا ز مانمند مى شمارد، نتيجه هاى چندى را به بار مى آورد: 1. متن، معناى نهايى ندارد، بلكه بسته به پرسش هايى است كه در برابر آن مطرح مى شود. 2. به دليل متغير بودن پرسش ها نسبت به افق ديد خواننده و زمانمندى آن، معناى متن يك امر نسبى است. 3. مؤلف و مقصود او در فهم متن هيچ نقش ندارد، آنچه موضوع فهم قرار مى گيرد خود متن است.1 حال پس از گذر سريع به نظريات مطرح در باب فهم از ديدگاه متفكران غربى به بررسى نظرات شهيد مطهرى مى پردازيم و خواهيم ديد كه نظريات ايشان، با هيچ يك از نظريات يادشده صددرصد موافق نيست، بلكه تنها عناصر چندى از ديدگاه نخست و ديدگاه اخير را در بر دارد.
    رفيق بي كلك مادر

    قويترين درختان در كوير ميرويند من يك كويريم



  11. تشکر


  12. #6

    تاریخ عضویت
    جنسیت ارديبهشت ۱۳۹۰
    نوشته
    11,626
    مورد تشکر
    29 پست
    حضور
    65 روز 10 ساعت 46 دقیقه
    دریافت
    11
    آپلود
    0
    گالری
    13



    فهم قرآن از نگاه مطهرى


    نخستين پرسش كه به طور منطقى بر هر پرسش ديگرى مقدم است، سؤال از خود فهم قرآن است، فهم قرآن به چه معنى است و در چه صورتى مى توان گفت قرآن فهميده شده است؟ از آنجا كه قرآن از نگاه مطهرى يك كتاب الهى است و نه بشرى، به طور طبيعى مقصود از فهم قرآن نمى تواند آن چيزى باشد كه در دو نظريه اخير هرمنوتيك مطرح است، زيرا اين دو نظريه برپايه پيش فرض بشرى بودن يك متن استوار است. از مجموع كلمات، قضاوت ها و كارهاى تفسيرى استاد چنين استنباط مى شود كه مقصود وى از فهم قرآن كه با تعبيرات گوناگون چون شناخت، فهم، درك، و… بيان مى كند، كشف و دست يابى به مقصود و مراد خداوند است: (يك جا كه مى بينيم آيه در يك لحظه، دو معناى درست را تحمل مى كند، هر دو مقصود است.) 2 استاد در بحث محكم و متشابه مى نويسد: (متشابه آن نيست كه الفاظ مبهم و رمزگونه در آن به كار رفته باشد، بلكه آيات متشابه آياتى است كه چند جور مى شود آن را پياده كرد و لذا در اين جور آيات، بايد به آيات محكم مراجعه كرد تا مقصود از آن روشن گردد.) 3
    رفيق بي كلك مادر

    قويترين درختان در كوير ميرويند من يك كويريم



  13. تشکر


  14. #7

    تاریخ عضویت
    جنسیت ارديبهشت ۱۳۹۰
    نوشته
    11,626
    مورد تشکر
    29 پست
    حضور
    65 روز 10 ساعت 46 دقیقه
    دریافت
    11
    آپلود
    0
    گالری
    13



    اين تأكيد بر مراجعه به آيات محكم در فهم آيات متشابه، فلسفه اى جز اين ندارد كه با اين روش به مقصود خداوند در آيات متشابه دست مى يابيم. و همين طور تأكيدى كه ايشان در فهم آيات بر مراجعه به آيات ديگر و تفسير قرآن با قرآن مى كند و چنان كه خواهيم گفت آن را نخستين مرحله تفسير مى داند، نشان مى دهد كه ايشان در فهم آيات در پى رسيدن به مقصود و مراد خداوند است، و بر همين اساس است كه مسأله تفسير به رأى مطرح مى شود، زيرا تفسير به رأى از نگاه شهيد مطهرى، يعنى تفسير بر اساس ذوق و سليقه و فكر پيشين، بدين گونه كه شخص، از قبل فكرى را برگزيند و براى تأييد آن به توجيه آيات بپردازد. اين روش، روش غلطى است، زيرا بر پايه رسيدن و دست يافتن به مقصود خداوند استو ار نيست، بلكه در پى اثبات منظور و مقصود خود است: (اين يك بيمارى رايج عصر ماست كه در قديم به شكل ديگرى بوده است. عده اى گرايش به طرفى پيدا مى كنند، بعد به اين گرايش قناعت نمى كنند، قرآن را ابزار قرار مى دهند براى توجيه گرايش خودشان. اين همان معناى تفسير به رأى است كه آن به شدت ممنوع است… قرآن آمده ما ر ا بالا ببرد، ما قرآن را در حدّ خودمان پايين مى آوريم.)4 براساس اين سخنان نتيجه مى گيريم كه ماهيت فهم از نگاه مطهرى، همان رسيدن به مقصود گوينده سخن است، چنان كه در نظريه نخست در هرمنوتيك ديديم، اما بايد توجه داشت اين به معناى پذيرش پيامدها و پيش فرض هاى آن نظريه نيست. درآينده خواهيم ديد كه شهيد مطهرى درمورد قر آن، معتقد به يك معناى نهايى در همه آيات نيست و همين طور نسبيت فهم را به صورت محدود مى پذيرد.
    رفيق بي كلك مادر

    قويترين درختان در كوير ميرويند من يك كويريم



  15. تشکر


  16. #8

    تاریخ عضویت
    جنسیت ارديبهشت ۱۳۹۰
    نوشته
    11,626
    مورد تشکر
    29 پست
    حضور
    65 روز 10 ساعت 46 دقیقه
    دریافت
    11
    آپلود
    0
    گالری
    13



    فهم پذيرى قرآن


    از تعريفى كه راجع به فهم شد اين پرسش به وجود مى آيد كه آيا قرآن با چنان معنايى از فهم، براى بشر عادى قابل فهميدن است يا خير؟ آيا انسان هاى معمولى كه با غيب ارتباط ندارند، مى توانند به مقصود و منظور خداوند دست يابند؟ طبيعى است كه اگر فهم قرآن را امرى ممكن بدانيم تدبّر و تفكّر در آن نيز عمل مشروع خواهد بود، اما اگر فهم آن ناممكن باشد تفكر و تعمّق در آيات، كارى ناروا و موجب تحيّر و گمراهى خواهد بود. از همين جا مى توان نتيجه گرفت آنها كه تعمّق و تدبّر در آيات را ناروا مى دانند درحقيقت قرآن را قابل فهم به معناى واقعى كلمه نمى دانند. شهيد مطهرى با طرح پرسش يادشده از دو جريان نام مى برد كه به آن پرسش پاسخ منفى داده اند، يكى اخبارى ها و ديگر اشعرى ها. اخباريان معتقد بودند كه فهم قرآن ويژه پيامبر و اهل بيت است و كس ديگرى را نسزد كه در اين وادى گام نهد. اشعريان گرچه فهم قرآن را به صراحت انكار نكردند، اما با جمود بر ظواهر آيات به انحرافاتى كشانده شدند كه نتيجه آن، كنار گذاشتن قرآن و دست نيافتنى شدن فهم صحيح و بدور از انحراف آن است. مطهرى با اين دو جريان، سخت به مخالفت بر مى خيزد و هر كدام را نوعى انحراف از قرآن مى داند. وى با اذعان به اينكه تفاسير موجود به معناى آن نيست كه تمام قرآن بالفعل فهميده شده، معتقد است كه قرآن كتابى فهم پذير است و انسان ها در طول زمان به حكم آياتى كه به تدبر و تفكر در قرآن تشويق مى كنند، موظف اند در راه فهم آن تلاش كنند، گرچه ضرورت ندارد كه به نتيجه هاى تلاش ها و انديشه هاى خويش به عنوان فهم هاى جزمى نگاه كنند. مطهرى قرآن را همچون طبيعت مى داند كه در هر زمان رازى براى گشودن دارد و بايد آن را گشود و به دس ت آورد:
    رفيق بي كلك مادر

    قويترين درختان در كوير ميرويند من يك كويريم



  17. تشکر


  18. #9

    تاریخ عضویت
    جنسیت ارديبهشت ۱۳۹۰
    نوشته
    11,626
    مورد تشکر
    29 پست
    حضور
    65 روز 10 ساعت 46 دقیقه
    دریافت
    11
    آپلود
    0
    گالری
    13



    (در تحليل و شناخت محتواى قرآن، نخستين سؤالى كه مطرح مى شود اين است كه آيا اساساً قرآن قابل شناخت و بررسى است؟ آيا مى توان در مسائل و مطالب قرآن تفكر و تدبّر كرد يا اينكه اين كتاب اساساً براى شناختن عرضه نشده؟ … قرآن در برابر جمود و خشك انديشى اخباريون و نظاير آنها و همچنين در مقابل انحرافات و برداشت هاى نارواى باطنيه و ديگران راه وسطى پيشنهاد مى كند كه عبارت است از تأمّل و تدبّر بى غرضانه… اين آيات و ده ها آيات ديگر در تأكيد بر تدبّر در قرآن، همه مجاز بودن تف سير قرآن را تأييد مى كند، اما تفسيرى نه از روى ميل و هواى نفس، بلكه بر اساس انصاف و صداقت و بدون غرض. وقتى در قرآن منصفانه و بى غرضانه تأمل كنيم هيچ ضرورتى ندارد كه بتوانيم همه مسائل آن را حل كنيم. قرآن از اين حيث شبيه طبيعت است، در طبيعت، بسا رازها وجود دارد كه حل نشده و در شرايط فعلى نيز براى ما امكان حل آنها وجود ندارد، اما اين مسائل در آينده حل خواهد شد.) (قرآن نيز همچون طبيعت كتابى است كه براى يك زمان نازل نشده است، اگر غير از اين بود در گذشته همه رازهاى قرآن كشف مى شد و اين كتاب آسمانى جاذبه و تازگى و اثربخشى خود را از دست مى داد، حال آن كه استعداد تدبّر و تفكّر و كشف جديد هميشه براى قرآن هست، و اين نكت ه اى است كه پيامبر و ائمه آن را توضيح داده اند.) 5
    رفيق بي كلك مادر

    قويترين درختان در كوير ميرويند من يك كويريم



  19. تشکر


  20. #10

    تاریخ عضویت
    جنسیت ارديبهشت ۱۳۹۰
    نوشته
    11,626
    مورد تشکر
    29 پست
    حضور
    65 روز 10 ساعت 46 دقیقه
    دریافت
    11
    آپلود
    0
    گالری
    13



    قرآن و فهم هاى متعدد


    حال كه قرآن قابليت فهم براى انسان ها را دارد، آيا قابليت يك فهم را دارد يا فهم هاى متعدد را برمى تابد؟ تعدّد و تكثّر فهم ها گاهى به لحاظ افراد در نظر گرفته مى شود و گاهى به لحاظ زمان ها. فهم نيز گاهى به معناى مطلق تصور و برداشتى است كه از آيات حاصل مى شود، چه آن كه سازگار با مجموع نظام معرفتى قرآن باشد يا نه، و گاهى به معناى تصور و برداشتى صحيح و برابر با ساير اجزاء و آيات مرتبط. بديهى است كه اگر فهم قرآن را در گرو فراهم شدن شرايط خاص بدانيم، فقدان آن شرايط باعث برداشت هاى غلط و انحرافى خواهد شد، و اين چيزى است كه در طول تاريخ سابقه دارد و قابل انكار نيست. آنچه مهم است اين است كه با فرض فراهم بودن تمام ش رايط و عوامل مؤثر در فهم صحيح قرآن، آيا باز هم مى توان از يك آيه چند برداشت درست به لحاظ افراد يا زمان ها داشت يا نه؟ در پاسخ بدين پرسش، نخست بايد بين دو نوع فهم تفكيك كرد، فهم طولى و فهم عرضى. گاهى هست كه از يك آيه چند گونه فهم و برداشت صورت مى گيرد كه از نظر منطقى در طول يكديگرند و هيچ گونه ناسازگارى بين آنها نيست. اين چنين تعدد و تكثرى در طول تاريخ تفسير مطرح بوده و تقريباً مورد پذيرش همه است، زيرا بطون داشتن قرآن حقيقتى است كه در منابع شيعه و اهل سنت از پيامبراكرم(ص) نقل شده و اهل بيت نيز بر آن تأكيد داشته اند.
    رفيق بي كلك مادر

    قويترين درختان در كوير ميرويند من يك كويريم



  21. تشکر


صفحه 1 از 5 123 ... آخرین

اطلاعات موضوع

کاربرانی که در حال مشاهده این موضوع هستند

در حال حاضر 1 کاربر در حال مشاهده این موضوع است. (0 کاربران و 1 مهمان ها)

کلمات کلیدی این موضوع

اشتراک گذاری

اشتراک گذاری

مجوز های ارسال و ویرایش

  • شما نمیتوانید موضوع جدیدی ارسال کنید
  • شما امکان ارسال پاسخ را ندارید
  • شما نمیتوانید فایل پیوست کنید.
  • شما نمیتوانید پست های خود را ویرایش کنید
  •  
^

ورود

ورود