صفحه 3 از 5 نخست 12345 آخرین
جهت مشاهده مطالب کارشناسان و کاربران در این موضوع کلیک کنید   

موضوع: فهم قرآن از ديدگاه شهيد مطهري

  1. #21

    تاریخ عضویت
    جنسیت ارديبهشت ۱۳۹۰
    نوشته
    11,627
    مورد تشکر
    20,208 پست
    حضور
    66 روز 15 ساعت 33 دقیقه
    دریافت
    11
    آپلود
    0
    گالری
    13



    ب. كنار نهادن ذهنيت هاى پيشين


    امروزه مسأله اى مطرح است با اين عنوان كه آيا مى شود قرآن يا يك متن را به طور كلى عارى از ديدگاه هاى پيشين فهميد و درك كرد، يا اين امر امكان پذير نيست و هرگونه فهمى ناگزير بايد در چارچوب و حدود تصورات و دانسته هاى پيشين صورت گيرد؟ از سخنان مطهرى، د ر اين زمينه پاسخ صريح و مشخصى استفاده نمى شود، اما نكته ديگرى را ايشان مطرح كرده است كه به گونه اى با اين مسأله ارتباط پيدا مى كند و آن ذوق ها و سليقه هاست. استاد بر اين نكته اصرار دارد كه فهم صحيح قرآن، بسته به آن است كه انسان همه سليقه ها و همچنين داور ى هاى پيشين خود را درباره موضوعى كه در آيات مطرح است كنار بگذارد و با ذهن خالى به آيات مراجعه كند. ذوق و سليقه ها و خواسته هاى پيشين، مانع از رسيدن به معانى و مفاهيم قرآن و باعث تحريف و تأويل آن مى گردند: (روشن تر اينكه نبايد قرآن را موافق ذوق و ذائقه خود تفسير كنيم يا مورد استشهاد قرار دهيم، بلكه ذوق خود را بايد بر قرآن تطبيق دهيم، اگر قرآن را پيشواى خود قرار داده ايم بايد ذوق ما ساخته شده بر موازين قرآن مجيد باشد.)17
    رفيق بي كلك مادر

    قويترين درختان در كوير ميرويند من يك كويريم



  2. تشکرها 2


  3. #22

    تاریخ عضویت
    جنسیت ارديبهشت ۱۳۹۰
    نوشته
    11,627
    مورد تشکر
    20,208 پست
    حضور
    66 روز 15 ساعت 33 دقیقه
    دریافت
    11
    آپلود
    0
    گالری
    13



    در جاى ديگر درباره تحريفات و تأويلات برخى روشنفكران از آيات قرآن مى نويسد: (فكر مى كنم ريشه اصلى گرايش پاره اى روشنفكران مسلمان به ماديت تاريخى دو چيز است، يكى همين كه پنداشته اند اگر بخواهند فرهنگ اسلامى را فرهنگ انقلابى بدانند و يا اگر بخواهند براى اسلام فرهنگ انقلابى دست و پا كنند، گريزى از گرايش به ماديت تاريخى نيست. باقى س خنان كه مدعى مى شوند شناخت قرآنى ما چنين الهام مى كند، بازتاب شناخت ما از قرآن چنان است، از آيه استضعاف اين گونه استنباط كرده ايم، همه بهانه و توجيهى است براى اين پيش انديشه، و همين جاست كه سخت از منطق اسلام دور مى افتند و منطق پاك و انسانى و فطرى و خداى ى اسلام را تا حد يك منطق ماترياليستى تنزل مى دهند.)18 از اين سخن چنين استنباط مى شود كه قدر مسلم، ديدگاه ها وگرايش هاى فكرى كه آگاهانه نسبت به يك موضوع انتخاب مى شوند، نبايد بر آيات تحميل شوند. بر عكس بايد ذهن را از آنها خالى كرد و البته اين كار شدنى است، اما آيا مجموع معلومات و اطلاعات كلى انسان كه فضاى فك رى او را شكل مى دهد، نيز اين حكم را دارد يا خير؟ از سخنان فوق نمى توان چيزى در اين زمينه به دست آورد، بلكه شايد بتوان از سخنان پيشين راجع به عوامل مؤثر در به فعليت رسيدن قابليت مفاهيم آيات در معانى متعدد، خلاف آنچه در اينجا آمد، استنباط كرد، به ويژه كه خ الى كردن ذهن از تمام اندوخته ها امرى نا ممكن مى نمايد.
    رفيق بي كلك مادر

    قويترين درختان در كوير ميرويند من يك كويريم



  4. تشکرها 2


  5. #23

    تاریخ عضویت
    جنسیت ارديبهشت ۱۳۹۰
    نوشته
    11,627
    مورد تشکر
    20,208 پست
    حضور
    66 روز 15 ساعت 33 دقیقه
    دریافت
    11
    آپلود
    0
    گالری
    13



    ج. تعقل و تزكيه


    ييكى از نكته هايى كه مرحوم مطهرى روى آن تأكيد دارد و بى خبرى يا غفلت از آن را موجب خطا و لغزش در فهم قرآن مى داند، تعقل و تزكيه است. از نظر استاد شهيد، قرآن با دو زبان سخن مى گويد و از دو ابزار براى ارتباط با مخاطبانش بهره مى گيرد، يكى عقل و ديگرى دل. گاهى قرآن با زبان عقل كه منطق و استدلال است سخن مى گويد، و گاهى با زبان دل كه احساس است. مفاهيم قرآن، تنها برهان و استدلال نيست. گاهى موعظه و تذكر نيز هست كه دل را به تپش و تحرك وا مى دارد. كسى كه مى خواهد قرآن را بفهمد بايد هم با زبان عقل آشنا باشد و هم با زبان دل، يعنى هم قدرت استدلال و توانايى انديشيدن داشته باشد و هم روح شفاف و قلب پاك، زيرا احساسى كه از قلب محصور در چنبره غرايز و كشش هاى حيوانى پديد آيد احساس قلب نيست، بلكه هواهايى است كه با طبيعت قلب و فطرت الهى بيگانه است: (… درك معانى قرآن نيز ويژگى هايى دارد كه بايد به آن توجه داشت… يك وظيفه قرآن، ياد دادن و تعليم كردن است. در اين جهت مخاطب قرآن عقل انسان خواهد بود و قرآن با زبان منطق و استدلال با او سخن مى گويد. اما بجز اين زبان، قرآن زبان ديگرى نيز دارد كه مخاطب آن عقل نيست، بلكه دل است، و اين زبان دوم احساس نام دارد. آن كه مى خواهد با قرآن آشنا گردد و بدان انس بگيرد مى بايد با اين دو زبان ـ هر دو ـ آشنايى داشته باشد و هر دو را در كنار هم مورد استفاده قرار دهد. تفكيك اين دو از هم، مايه بروز خطا و اشتباه و سبب خسران و زيان خواهد بود.)19 بنابراين آنها كه فكر مى كنند قرآن را فقط با استدلال خشك بدون آن كه روح و نفس به طهارت و پاكى لازم رسيده باشد و با احساس برخاسته از شميم معطر وحى دمساز باشد مى توان فهميد، سخت در اشتباه اند، زيرا قرآن كتابى است كه (لايمسّه الاّ المطّهّرون).
    رفيق بي كلك مادر

    قويترين درختان در كوير ميرويند من يك كويريم



  6. تشکرها 2


  7. #24

    تاریخ عضویت
    جنسیت ارديبهشت ۱۳۹۰
    نوشته
    11,627
    مورد تشکر
    20,208 پست
    حضور
    66 روز 15 ساعت 33 دقیقه
    دریافت
    11
    آپلود
    0
    گالری
    13



    د. جامع نگرى نسبت به آيات


    مطهرى آيات قرآن را يك مجموعه به هم پيوسته و جدايى ناپذير مى داند و همين واقعيت را بنياد روشى خاص در فهم قرآن مى شمارد كه عبارت است از مطالعه مجموعى آيات و شناخت نگاه هاى روياروى هر يك به ديگرى. وى هماناره بر اين جمله تأكيد دارد كه: القرآن يفسّر بعض ه بعضاً. ندانستن يا توجه نداشتن به اين ويژگى كه فهم هر بخش از آيات بستگى دارد به شناخت آيات ديگرِ مرتبط با موضوع، يا حتى آيات عام و كلى كه بيانگر ديدگاه هاى كلى تر قرآن هستند، انحراف و بدفهمى درمورد آيات قرآن را در پى دارد. بنابراين مهم ترين گام در مسير فهم قرآن، آشنايى و تسلط بر آيات و جامع نگرى در مقام تفسير و فهم است، و تنها از اين راه است كه مى توان به مقصود خداوند نائل آمد: (نكته مهمى كه در بررسى قرآن بايد به آن توجه داشت اين است كه در درجه اول مى بايد قرآن را به كمك خود قرآن شناخت، مقصود اين است كه آيات قرآن مجموعاً يك ساختمان به هم پيوسته را تشكيل مى دهند، يعنى اگر يك آيه از آيات قرآن را جدا كنيم و بگوييم تنها همين يك آيه را مى خواهيم بفهميم شيوه درستى اتخاذ نكرده ايم.)20 (استناد به يك آيه قرآن بدون توجه به آيات ديگر قرآن جايز نيست، براى آن كه بعضى از آيات قرآن آيات ديگر را تفسير مى كند، يعنى آن كه قرآن را بايد در كل مطالعه كرد نه در يك جزء. مطالعه قرآن در يك آيه يا چند آيه جداگانه سبب گمراهى انسان مى شود. تمام آيات قرآن با يكديگر پيوسته است و كسى مى تواند آيات قرآن را تفسير كند كه به نحوى در همه آيات قرآن تسلط داشته باشد و آيات را از هم مجزا نكند.)21 تأكيد بر به هم پيوستگى آيات با يكديگر و در نتيجه شيوه خاصى كه فهم قرآن آن را مى طلبد و نيز پيش شرط آشنايى با مجموع آيات، در موارد متعددى از آثار و نوشته هاى مطهرى ديده مى شود كه جهت اختصار از آن صرف نظر مى شود.
    رفيق بي كلك مادر

    قويترين درختان در كوير ميرويند من يك كويريم



  8. تشکرها 2


  9. #25

    تاریخ عضویت
    جنسیت ارديبهشت ۱۳۹۰
    نوشته
    11,627
    مورد تشکر
    20,208 پست
    حضور
    66 روز 15 ساعت 33 دقیقه
    دریافت
    11
    آپلود
    0
    گالری
    13



    هـ. آشنايى با سنت


    تأكيد استاد مطهرى بر تفسير قرآن با قرآن، وى را از ضرورت و توجه به سنت در فهم قرآن غافل نمى كند، گرچه ايشان جايگاه و مرحله مشخصى را براى سنت در فرايند فهم قرآن تعيين نمى كند، به اين معنى كه در چه مواردى و در كدام مرحله نياز به سنت به وجود مى آيد. و همچنين از نحوه ارتباط تفسير به كمك سنت و شيوه تفسير قرآن با قرآن سخن نمى گويد، اما بر اين نكته اصرار مى ورزد كه شناخت سنت و روايات يك امر ضرورى در فهم قرآن است و نقش مؤثرى در آن دارد: (شرط سوم آشنايى با سخنان پيامبر(ص) است…. روايات معتبرى كه از ائمه رسيده نيز همان اعتبار روايات معتبرى را دارد كه از ناحيه رسول خدا رسيده است، و لهذا روايات موثق ائمه كمك بزرگى است در راه شناخت قرآن.)22
    رفيق بي كلك مادر

    قويترين درختان در كوير ميرويند من يك كويريم



  10. تشکرها 2


  11. #26

    تاریخ عضویت
    جنسیت ارديبهشت ۱۳۹۰
    نوشته
    11,627
    مورد تشکر
    20,208 پست
    حضور
    66 روز 15 ساعت 33 دقیقه
    دریافت
    11
    آپلود
    0
    گالری
    13



    و. شناخت تاريخ اسلام و اسباب نزول


    از امور ديگرى كه مطهرى به عنوان مقدمات فهم قرآن ياد مى كند آشنايى با تاريخ اسلام و رويدادهايى است كه در زمان حيات پيامبر اكرم پديد مى آمد و باعث نزول وحى مى شد. از آنجا كه نزول آيات همراه با واقعيت ها و پا به پاى حوادث صورت مى گرفت طبيعى است كه آش نايى دقيق با آن رويدادها تا حدود زيادى در روشن شدن مضمون و محتواى آيات مؤثر و راهگشاست،23 با اذعان به اينكه اين حوادث و رويدادها نقشى در مرزبندى و تعيين گستره مفهومى آيات ندارند و به اصطلاح، با مورد خود آيات را تخصيص نمى زنند.
    رفيق بي كلك مادر

    قويترين درختان در كوير ميرويند من يك كويريم



  12. تشکرها 2


  13. #27

    تاریخ عضویت
    جنسیت ارديبهشت ۱۳۹۰
    نوشته
    11,627
    مورد تشکر
    20,208 پست
    حضور
    66 روز 15 ساعت 33 دقیقه
    دریافت
    11
    آپلود
    0
    گالری
    13



    ز. آشنايى با زبان و قواعد عربى


    اين شرط نيز با توجه به زبان قرآنى كه زبان عربى است و به طبع ويژگى هاى خاص خود را دارد امرى بديهى به نظر مى رسد و به خاطر همين وضوح و بداهتش مرحوم مطهرى زياد از آن سخن نمى گويد، تنها به اين اشاره بسنده مى كند كه: يكى از شرط هاى ضرورى شناخت قرآن، آش نايى با زبان عربى است،24 اما مسائل ديگرى امروزه در زبان مطرح است كه در آثار شهيد مطهرى از آن سخن نرفته است، به عنوان نمونه با توجه به دگرگونى واژه ها و حيات و مرگ زبان ها، آيا معيار در مفاهيم لغت، مفاهيم زمان نزول و پيش از آن، يعنى دوران جاهليت است، يا ب ه لحاظ آن كه قرآن براى همه نسل ها و عصرها آمده است، همه دگرگونى هاى زبان در چارچوب مفاهيم آيات مى گنجند؟ و همين طور آيا آداب و عادات، انديشه ها و تصورات و به طور كلى فرهنگ عرب وجاهليت در تبيين مفاهيم آيات نقش دارند يا نه؟ و… تا جايى كه آثار شهيد مورد مطا لعه و بررسى قرار گرفت، سخنى در اين زمينه از ايشان ديده نشده است. به هر حال آنچه ياد شد عوامل و عناصرى است كه از نگاه مطهرى در فهم قرآن مؤثر است و ناديده گرفتن آن باعث كج فهمى و بدفهمى قرآن مى گردد. خود شهيد نيز آنجا كه به تفسير قرآن مى پردازد يا برخى برداشت هاى انحرافى را نقد مى كند، بر اين عناصر تكيه مى كند و با اين كار در عمل التزام به آنها را نشان مى دهد.
    رفيق بي كلك مادر

    قويترين درختان در كوير ميرويند من يك كويريم



  14. تشکرها 2


  15. #28

    تاریخ عضویت
    جنسیت ارديبهشت ۱۳۹۰
    نوشته
    11,627
    مورد تشکر
    20,208 پست
    حضور
    66 روز 15 ساعت 33 دقیقه
    دریافت
    11
    آپلود
    0
    گالری
    13



    سخن آخر


    چنان كه ديديم شهيد مطهرى فهم قرآن را به معناى كشف و دستيابى به مقصود و مراد خداوند مى دانست. اگر اين نظريه را با نظريات سه گانه مطرح شده در قسمت نخست اين نوشتار مقايسه كنيم مى بينيم كه با نظريه نخست سازگارتر است، اما در همان حال پيش فرض ها و پيامد هاى آن را ندارد، زيرا يكى از پيش فرض هاى آن نظريه اين بود كه هر متنى يك معناى نهايى دارد كه همان مقصود مؤلف است، اما مطهرى اين مطلب را به طور كلى نمى پذيرد و وى چنان كه ديديم بر اين باور بود كه در برخى آيات قرآن، معانى و مقاصد چندى وجود دارد و اين يك واق عيت معجزه آساى قرآن كريم است. و از همين رو نسبى بودن معانى كه بنابر نظريه نخست ناپذيرفتنى بود، در نظريه شهيد به اجمال مورد پذيرش است. از سوى ديگر به همان نسبت كه با نظريه نخست، اشتراك دارد، با ديدگاه هاى ديگر تفاوت پيدا مى كند. به عنوان نمونه، نظريه سوم كه به متن، به عنوان يك واقعيت جدا از مؤلف نگاه مى كند و براى قصد و نيت مؤلف در فهم آن نقشى قائل نيست، از نظر شهيد مطهرى نمى تواند معقول باشد و در نتيجه پيامد مستقيم آن كه نسبيت مطلق معنى باشد نيز مردود است. استاد در ضوابط فهم نيز از يك سو بر نقش قواعد ادبيات حاكم بر متن تأكيد دارد، امرى كه مورد توجه ديدگاه نخست بود و تنها به آن بسنده نمى كند، بلكه ضوابط ديگرى را نيز به لحاظ ويژگى هاى خاص قرآن پيشنهاد مى كند كه يكى از مهم ترين آنها شناخت ديدگاه كلى قرآن نسبت به يك موضوع از راه بررسى مجموع آيات است و بى شباهت به همدلى با مؤلف متن در نظريه نخست نيست. و از سوى ديگر براى علم و زمان در فهم، نقش و تأثير قائل است و قابليت قرآن را نه به لحاظ ابهام، بلكه به لحاظ غناى محتوايى آن مى داند. شايد اين سخن ايشان فصل الخطاب اين بحث باشد كه مى نويسد: (از اينجا به خوبى مى توانيم بفهميم كه اجتهاد (مقصود اجتهاد در منابع دينى از جمله قرآن است) يك مفهوم نسبى و متطوّر و متكامل است، و هر عصرى و زمانى بينش و درك مخصوصى را ايجاب مى كند. اين نسبيت از دو چيز ناشى مى شود: قابليت و استعداد پايان ناپذير منابع اسلا مى براى كشف و تحقيق، و ديگر تكامل علوم و افكار بشرى، و اين است راز بزرگ خاتميت.)25
    رفيق بي كلك مادر

    قويترين درختان در كوير ميرويند من يك كويريم



  16. تشکرها 2


  17. #29

    تاریخ عضویت
    جنسیت ارديبهشت ۱۳۹۰
    نوشته
    11,627
    مورد تشکر
    20,208 پست
    حضور
    66 روز 15 ساعت 33 دقیقه
    دریافت
    11
    آپلود
    0
    گالری
    13



    پى نوشت‏ها :

    1. براى بررسى بيشتر نظريات سه گانه مراجعه شود: به كتاب علم هرمنوتيك ، ريچارد ا. پالمر، ترجمه محمد سعيد حنايى كاشانى، فصل هاى 7 و 11 . و همچنين مقاله hermeneutics از دائرة المعارف ميرچا الياده. 2. مطهرى، مرتضى، آشنايى با قرآن، 4/134. 3. همان، 3/134، همان، مجموعه آثار، 4/899. 4. همان، تفسير قرآن، سوره نازعات، 198 ـ 200، سوره تكوير،140. 5. همان، جزوه آشنايى با قرآن، 24 ـ 29، آشنايى با قرآن، 6/102، مجموعه آثار، 3/199. 6. همان، مجموعه آشنايى با قرآن، 4/51، پاورقى. 7. همان، مجموعه آثار، 1/ 135 ، 147، 410 و 2/176، 473، 510 و 3/225 و 4/327. 8. همان، 1/460. 9. همان، مجموعه آشنايى با قرآن، 4/134. 10. همان، 169. 11. همان، مجموعه آثار، 4/609. 12. همان، آشنايى با قرآن، 4/162. 13. همان، مجموعه آثار، 3/200. 14. همان، 16/47 و 3/201. 15. همان، آشنايى با قرآن، 2/63. 16. همان. 17. همان، تفسير قرآن، سوره تكوير/ 140. 18. همان، مجموعه آثار، 2/463 و همچنين رك: مجموعه آثار، 4/664. 19. همان، جزوه آشنايى با قرآن، 35. 20. همان، 20 ـ 21. 21. تفسير قرآن سوره جنّ/ 40 و همان، 3/132 و 5/50. 22. همان،جزوه آشنايى با قرآن،20 ـ 21. 23. همان. 24. همان. 25. همان، مجموعه آثار 3/202.
    رفيق بي كلك مادر

    قويترين درختان در كوير ميرويند من يك كويريم



  18. تشکرها 2


  19. #30

    تاریخ عضویت
    جنسیت ارديبهشت ۱۳۹۰
    نوشته
    11,627
    مورد تشکر
    20,208 پست
    حضور
    66 روز 15 ساعت 33 دقیقه
    دریافت
    11
    آپلود
    0
    گالری
    13



    منبع:پژوهش هاي قرآني ، بهار و تابستان 1378 - شماره 17 و 18
    رفيق بي كلك مادر

    قويترين درختان در كوير ميرويند من يك كويريم



  20. تشکرها 2


صفحه 3 از 5 نخست 12345 آخرین

اطلاعات موضوع

کاربرانی که در حال مشاهده این موضوع هستند

در حال حاضر 1 کاربر در حال مشاهده این موضوع است. (0 کاربران و 1 مهمان ها)

کلمات کلیدی این موضوع

اشتراک گذاری

اشتراک گذاری

مجوز های ارسال و ویرایش

  • شما نمیتوانید موضوع جدیدی ارسال کنید
  • شما امکان ارسال پاسخ را ندارید
  • شما نمیتوانید فایل پیوست کنید.
  • شما نمیتوانید پست های خود را ویرایش کنید
  •  
^

ورود

ورود