صفحه 1 از 4 123 ... آخرین
جهت مشاهده مطالب کارشناسان و کاربران در این موضوع کلیک کنید   

موضوع: انقلاب اسلامی ایران و تأثیر آن بر نظریه‌های علوم اجتماعی

  1. #1

    تاریخ عضویت
    جنسیت ارديبهشت ۱۳۹۰
    نوشته
    11,626
    مورد تشکر
    29 پست
    حضور
    65 روز 10 ساعت 46 دقیقه
    دریافت
    11
    آپلود
    0
    گالری
    13

    انقلاب اسلامی ایران و تأثیر آن بر نظریه‌های علوم اجتماعی






    انقلاب اسلامی ایران و تأثیر آن بر نظریه‌های علوم اجتماعی چكیده

    تا زمان وقوع انقلاب اسلامی در ایران، نقش فرهنگ و عناصر فكری و فرهنگی، به ویژه فرهنگ مذهبی، در ایجاد تحوّلات انقلابی و تغییرات اجتماعی چندان مورد توجه نظریه پردازان انقلاب نبود. آن‌ها معتقد بودند: برای ایجاد وضعیت انقلابی، باید شرایط ساختاری ویژه ای مقدّم بر فشارها یا تحوّلات اجتماعی وجود داشته باشند. انقلاب اسلامی و نقش غیرقابل انكار مؤلّفه هایی مثل فرهنگ، ایدئولوژی و رهبری در صورت بندی انقلاب و فقدان عناصر ساختاری، این نظریات را به چالش كشید.

    اسكاچپول، نظریه پرداز برجسته انقلاب، پس از وقوع انقلاب اسلامی ایران، مقاله ای با عنوان «حكومت تحصیلدار و اسلام شیعه در انقلاب ایران» منتشر كرد و اعتراف نمود: انقلاب ایران نظریاتش را در خصوص علل انقلابات اجتماعی زیر سؤال برده است.
    رفيق بي كلك مادر

    قويترين درختان در كوير ميرويند من يك كويريم



  2. تشکر


  3.  

  4. #2

    تاریخ عضویت
    جنسیت ارديبهشت ۱۳۹۰
    نوشته
    11,626
    مورد تشکر
    29 پست
    حضور
    65 روز 10 ساعت 46 دقیقه
    دریافت
    11
    آپلود
    0
    گالری
    13





    مكتب ماركسیسم هم در تحلیل پدیده‌های اجتماعی، به نوعی جوهرگرایی معتقد بود و همه تحوّلات را برخاسته از یك علت به نام «اقتصاد» می دانست. ولی ماهیت دینی انقلاب ایران اندیشه ماركسیسم ارتدوكس را زیر سؤال برد و موجب تجدیدنظر جدّی در آن شد؛ زیرا انقلاب ایران اولا، دارای مناسبات اقتصاد سرمایه داری نبود. ثانیاً، طبقه بورژوا پرولتاریای صنعتی نداشت. ثالثاً، انقلاب از ماهیت اقتصادی برخوردار نبود. رابعاً، ایدئولوژی و فرهنگ شیعی به رهبری روحانیت در شكل گیری آن نقش مهمی داشت. در نتیجه، رهیافت‌های جدیدی برای تحلیل این پدیده به وجود آمد كه از جمله، «ماركسیسم فلسفی»، «ماركسیسم ساختارگرا» و «فراماركسیسم» بود.

    از این رو، پس از وقوع انقلاب اسلامی و انقلاب‌های آمریكای لاتین، گروه جدیدی از نظریه‌ها شكل گرفتند كه ویژگی مشترك همه آن‌ها اذعان به ناكارامدی نظریه‌های موجود بود. انقلاب اسلامی آن‌ها را واداشت تا به نقش مؤلّفه غیرقابل انكار فرهنگ و ایدئولوژی توجه كنند. جان فوران مهم ترین نظریه پرداز این نسل است.
    رفيق بي كلك مادر

    قويترين درختان در كوير ميرويند من يك كويريم



  5. تشکر


  6. #3

    تاریخ عضویت
    جنسیت ارديبهشت ۱۳۹۰
    نوشته
    11,626
    مورد تشکر
    29 پست
    حضور
    65 روز 10 ساعت 46 دقیقه
    دریافت
    11
    آپلود
    0
    گالری
    13



    مقدّمه

    انقلاب اسلامی نه تنها شالوده یك نظام 2500 ساله را در هم ریخت، بلكه عرصه ای جدّی بود برای آزمون نظریه‌های رایج و مرسوم در علوم اجتماعی و انقلاب. این انقلاب تنها به دگرگونی ساختار سیاسی اجتماعی و اقتصادی یك رژیم اكتفا نكرد، بلكه در شالوده دانش اجتماعی نیز لرزه افكند و توجه نظریه پردازان علوم اجتماعی را نیز به خود جلب كرد؛ زیرا تا زمان وقوع انقلاب اسلامی در ایران، نقش عناصر فكری ـ فرهنگی، به ویژه فرهنگ مذهبی، در ایجاد تحوّلات انقلابی و تغییرات اجتماعی چندان مورد توجه نظریه پردازان انقلاب قرار نگرفته بود.

    از این رو، مطالعه این مسئله كه انقلاب اسلامی در زمینه‌های گوناگون چه تأثیراتی بر نظریات علوم اجتماعی داشته است، ضروری به نظر می رسد.
    رفيق بي كلك مادر

    قويترين درختان در كوير ميرويند من يك كويريم



  7. #4

    تاریخ عضویت
    جنسیت ارديبهشت ۱۳۹۰
    نوشته
    11,626
    مورد تشکر
    29 پست
    حضور
    65 روز 10 ساعت 46 دقیقه
    دریافت
    11
    آپلود
    0
    گالری
    13



    ساختارگرایان

    همزمان با وقوع انقلاب اسلامی ایران، نظریه‌های ساخت گرایانه، دیدگاه‌های رایج و حاكم در حوزه جامعه شناسی انقلاب بودند، ساختارگرایان معتقد بودند: برای ایجاد وضعیت انقلابی، باید شرایط ساختاری ویژه ای مقدّم بر فشارها یا تحولات اجتماعی وجود داشته باشد. آن‌ها تجزیه و تحلیل خویش از انقلاب را بر ابعادی همانند ساختارهای دولت، فشارهای بین المللی، جامعه دهقانی، نیروهای مسلّح و رفتار نخبگان متمركز كرده اند و نقش چندانی برای مؤلّفه هایی همچون ایدئولوژی، فرهنگ، رهبری و به طور كلی، كارگزاران تاریخی قایل نبودند.

    انقلاب اسلامی ایران نظریه‌های ساختاری را به چالش كشید؛ همان گونه كه افرادی مانند اسكاچپول، این مسئله را اذعان كرده اند. این چالش موجب شد آنان در نظریه‌های خود عقب نشینی كنند؛ سپس با تمسّك به نظریه ساختاری خود، به تفسیر مجدّد نظریه هایشان پرداختند[1] و در نهایت، انقلاب اسلامی باعث تحوّل در این نظریه‌ها گردید؛ همان گونه كه جانسون می گوید: ابتدا تحوّل فرهنگی ایجاد می شود. تحوّل فرهنگی موجب نوسازی و دگرگونی سیاسی می گردد و این دگرگونی به جنبش نوین اجتماعی منجر می شود.[2]
    رفيق بي كلك مادر

    قويترين درختان در كوير ميرويند من يك كويريم



  8. #5

    تاریخ عضویت
    جنسیت ارديبهشت ۱۳۹۰
    نوشته
    11,626
    مورد تشکر
    29 پست
    حضور
    65 روز 10 ساعت 46 دقیقه
    دریافت
    11
    آپلود
    0
    گالری
    13



    انقلاب اسلامی ایران و نقش غیرقابل انكار مؤلّفه هایی همانند فرهنگ، ایدئولوژی و رهبری در صورت بندی تحوّل انقلابی ایران، ساختارگرایان را به تجدیدنظر در دیدگاه‌های خود واداشت. فقدان عنصر روستایی در انقلاب ایران، برای الگوهای ساختاری و سازمانی ولف، پیك و اسكاچپول چالشی عمده محسوب می شد. فرهنگ و ایدئولوژی، به ویژه در قالب مذهبی، در پیروزی انقلاب ایران نقشی بسیار فراتر از توجه ناچیزی كه نظریه پردازان ساختارگرا به آن مبذول داشته اند، ایفا كرد.[3]

    همچنین فقدان نسبی نیروهای مسلّح و استراتژی اعتصاب‌های عمومی و تظاهرات گسترده و آرام از جمله ویژگی‌های انقلاب اسلامی ایران است كه با پیش فرض‌های هیچ یك از نظریه پردازان ساختاری در خصوص چگونگی پیروزی انقلاب ما همخوانی ندارد.

    در نتیجه، همان گونه كه جان فوران توضیح داده است، موضوع «نظریه اجتماعی» در دهه 1980 میلادی این شد كه آیا انقلاب ایران را باید به عنوان یك پدیده منحصر به فرد بر خلاف سایر انقلاب‌ها مورد بررسی قرار داد، یا اینكه علت انقلاب‌ها را باید در پرتو شواهد ایران مجدّداً مورد مداقّه قرار داد؟ در واقع، انقلاب ایران عنصر «ایدئولوژی» را، كه در نظریه‌های انقلاب به آن توجه نشده است، به كانون نظریه پردازی بازگرداند و نیاز به بازنگری جدّی در نظریه‌های انقلاب را در پرتو واقعیت خود مطرح ساخت.[4]
    رفيق بي كلك مادر

    قويترين درختان در كوير ميرويند من يك كويريم



  9. #6

    تاریخ عضویت
    جنسیت ارديبهشت ۱۳۹۰
    نوشته
    11,626
    مورد تشکر
    29 پست
    حضور
    65 روز 10 ساعت 46 دقیقه
    دریافت
    11
    آپلود
    0
    گالری
    13



    ماركسیسم و انقلاب اسلامی

    یكی از مهم ترین نظریه هایی كه در بطن روایت مدرنیته، به تبیین و تحلیل تحوّلات اجتماعی ـ سیاسی به ویژه انقلاب ها، می پرداخت ماركسیسم بود. «ماركسیسم ارتدوكس» همانند «مدرنیته» در تحلیل پدیده ها، به نوعی جوهرگرایی معتقد بود و همه تحوّلات را برخاسته از یك علت به نام «اقتصاد» می دانست. در این نگرش، روابط تولید، ابزار تولید و شیوه تولید، هویّت اصلی و زیرساخت تحوّلات به حساب می آمد و سایر حوزه‌های بشری به عنوان ساخت‌های رویین و فرعی قلمداد می گردیدند. در میان پدیده‌های اجتماعی ـ سیاسی، انقلاب نیز با تمام اجزا و عناصرش، ماهیتی كاملا اقتصادی به خود می گرفت و در هیچ قالب و الگوی دیگری نمی گنجید و این اقتصاد بود كه سمت و سوی انقلاب را مشخص می كرد و بدان هویّت می بخشید.
    رفيق بي كلك مادر

    قويترين درختان در كوير ميرويند من يك كويريم



  10. #7

    تاریخ عضویت
    جنسیت ارديبهشت ۱۳۹۰
    نوشته
    11,626
    مورد تشکر
    29 پست
    حضور
    65 روز 10 ساعت 46 دقیقه
    دریافت
    11
    آپلود
    0
    گالری
    13



    انقلاب اسلامی ایران حدّ فاصل دوره مدرنیته و پست مدرنیسم به وقوع پیوست. در رهیافت بسیاری از نویسندگان و گروه‌های سیاسی، این انقلاب در گفتمان ماركسیسم می گنجید. از میان متفكّران خارجی مایكل فیشر، ریچارد كاتم، نیكی كدی و از جمع مبارزان سیاسی دوره پهلوی، گروه‌های چپ ایرانی، همچون حزب «توده» و «سازمان مجاهدین خلق ایران»، «اقتصاد» را عامل سرنگونی رژیم پهلوی می دانستند، با این تفاوت كه برخی از نویسندگان خارجی اقتصاد را در ارتباط با مسائل دیگری مطرح می كردند، اما چپ‌های ایرانی آن را مطلق می پنداشتند. با این همه، ماهیت دینی انقلاب ایران، اندیشه ماركسیسم ارتدوكس را زیر سؤال برد و با ردّ آن، موجب نسبیت و تجدیدنظر جدّی در آن گردید؛ زیرا انقلاب ایران در حالی به وقوع پیوست كه:

    اولا، این كشور دارای مناسبات اقتصاد سرمایه داری نبود.

    ثانیاً، طبقه ای به نام «بورژوا» و «پرولتاریای صنعتی» نداشت.

    ثالثاً، انقلاب ایران از ماهیتی اقتصادی برخوردار نبود و هر كس با هر عقیده و هر منفعتی در آن شركت جست.[5]

    رابعاً، ایدئولوژی و فرهنگ شیعی به رهبری روحانیت در شكل گیری آن، نقش مهمی داشت.
    رفيق بي كلك مادر

    قويترين درختان در كوير ميرويند من يك كويريم



  11. #8

    تاریخ عضویت
    جنسیت ارديبهشت ۱۳۹۰
    نوشته
    11,626
    مورد تشکر
    29 پست
    حضور
    65 روز 10 ساعت 46 دقیقه
    دریافت
    11
    آپلود
    0
    گالری
    13



    ناكام ماندن و بن بست نظریه «ماركسیسم ارتدوكس» در تحلیل پدیده‌های اجتماعی ـ سیاسی به ویژه انقلاب اسلامی ایران، موجب گشت تا طرف داران چپ (داخلی و خارجی) با رهیافت‌های جدیدی به مطالعه این پدیده شگرف بپردازند. ماركسیسم فلسفی، ماركسیسم ساختارگرا و فراماركسیسم، از جمله گرایش‌های عمده ای بودند كه از این دوران به بعد كوشیدند تا انقلاب در ایران را با نگرشی نو تحلیل كنند.[6]

    در گرایش اول، عده ای كوشیدند با استفاده از بحث‌های «گرامشی»، به عنصر ایدئولوژی در بررسی انقلاب اسلامی توجه كنند.[7]

    در ماركسیسم ساختارگرا، كه یكی از رایج ترین دیدگاه‌ها در عرصه جامعه شناسی انقلاب است، عقیده بر این بود كه این ساخت دارای پتانسیل علّی است و می تواند علت تغییر و تحوّلات اجتماعی قرار گیرد. البته این ساخت، انحصاری در اقتصاد ندارد و می تواند هویّتی سیاسی یا فرهنگی به خود گیرد. در این زمینه، اثر خانم تدا اسكاچپول درخور توجه است.

    در گرایش فراماركسیستی، رابطه طولی و علّی به هم ریخت و با زیر سؤال رفتن دولت و طبقه پیشتاز انقلاب، بحث از ایده‌های مختلف، هویّت‌های متمایز و گروهی متفاوت با ارزش‌های گوناگون و نیز همزیستی مسالمت آمیز آن‌ها به میان آمدند.[8]
    رفيق بي كلك مادر

    قويترين درختان در كوير ميرويند من يك كويريم



  12. #9

    تاریخ عضویت
    جنسیت ارديبهشت ۱۳۹۰
    نوشته
    11,626
    مورد تشکر
    29 پست
    حضور
    65 روز 10 ساعت 46 دقیقه
    دریافت
    11
    آپلود
    0
    گالری
    13



    نظریه اسكاچپول

    مهم ترین متن ناظر به نظریه اسكاچپول در خصوص انقلابات اجتماعی، كتاب دولت‌ها و انقلابات اجتماعی است. او معتقد است: انقلاب اجتماعی، تنها در جوامع كشاورزی نسبتاً ثروتمند، كه در گذشته تحت سلطه كشورهای استعمارگر نبوده اند، به وجود می آید. همچنین جوامعی كه شاهد انقلاب اجتماعی بوده اند از نظر نظام حكومتی، بر تشكیلات دیوان سالاری متمركز بوده اند.[9] در نتیجه، انقلابات اجتماعی به نظر اسكاچپول، صرفاً در جوامع دیوان سالار كشاورزی اتفاق افتاده اند.
    رفيق بي كلك مادر

    قويترين درختان در كوير ميرويند من يك كويريم



  13. #10

    تاریخ عضویت
    جنسیت ارديبهشت ۱۳۹۰
    نوشته
    11,626
    مورد تشکر
    29 پست
    حضور
    65 روز 10 ساعت 46 دقیقه
    دریافت
    11
    آپلود
    0
    گالری
    13




    [1]. محمد شجاعیان، انقلاب اسلامی و رهیافت فرهنگی، تهران، مركز اسناد انقلاب اسلامی، 1383، ص 110.
    [2]. مهدی مطهّرنیا، نظریه‌های انقلاب، جزوه درسی، دانشگاه آزاد اسلامی، بهمن 1379.
    [3]. محمّد شجاعیان، پیشین، 1382، ص 98.
    [4]. همان، ص 99.
    [5]. عبدالوّهاب فراتی، رهیافت نظری بر انقلاب اسلامی، قم، معاونت امور اساتید و دروس معارف اسلامی، 1377، ص 18 و 19.
    [6]. همو، انقلاب اسلامی و بازتاب آن، قم، زلال كوثر، 1381، ص 18 و 19.
    [7]. همان، ص 18ـ20.
    [8]. همان، ص 22 و 23.
    [9]. ر.ك: محمّد شجاعیان، پیشین، ص 60، به نقل از: تدا اسكاچپول، دولت‌ها و انقلاب‌های اجتماعی، ترجمه سیدمجید روئین تن، تهران، سروش، 1376، ج 1.
    رفيق بي كلك مادر

    قويترين درختان در كوير ميرويند من يك كويريم



صفحه 1 از 4 123 ... آخرین

اطلاعات موضوع

کاربرانی که در حال مشاهده این موضوع هستند

در حال حاضر 1 کاربر در حال مشاهده این موضوع است. (0 کاربران و 1 مهمان ها)

کلمات کلیدی این موضوع

اشتراک گذاری

اشتراک گذاری

مجوز های ارسال و ویرایش

  • شما نمیتوانید موضوع جدیدی ارسال کنید
  • شما امکان ارسال پاسخ را ندارید
  • شما نمیتوانید فایل پیوست کنید.
  • شما نمیتوانید پست های خود را ویرایش کنید
  •  
^

ورود

ورود