جهت مشاهده مطالب کارشناسان و کاربران در این موضوع کلیک کنید   

موضوع: عقل گرايي در تفاسير قرن چهاردهم نوشته شادي نفيسي

  1. #1

    تاریخ عضویت
    جنسیت تير ۱۳۹۳
    نوشته
    773
    صلوات
    1214
    تعداد دلنوشته
    4
    مورد تشکر
    0 پست
    حضور
    6 روز 7 ساعت 30 دقیقه
    دریافت
    0
    آپلود
    0
    گالری
    13

    عقل گرايي در تفاسير قرن چهاردهم نوشته شادي نفيسي




    مقدمه

    تفسيرنگاري سرگذشتي بس طولاني و پرفراز و نشيب دارد. از همان روزهاي نخست نزول وحي که آيات الهي بر زبان رسول اکرمْ جاري مي گشت و بر مردم خوانده مي شد، بودند کساني که براي درک بهتر کلام الهي و پيام آسمانيِ قرآن، نزد پيامبر مي آمدند و از حضرتش تفسير و توضيح آيه را جويا مي شدند. در واقع پيامبر بزرگوار اسلام خود اولين مفسر قرآن بودند.
    در اين ايام پرسش هاي تفسيري اندک بود. درخشندگيِ وحي، چشم ها را خيره ساخته بود. مبارزه با دشمن بيروني و خصم دروني، مسلمانان را به خود مشغول داشته بود. وجود مبارک پيامبر، برترين الگوي مسلماني و روشن ترين تفسير دينداري بود. و در کنار اين همه، خلوص زبان و سادگي و بي پيرايگيِ فهم مسلمانان صدر اسلام، موجب شده بود که بيان قرآن را تا حدود زيادي درک نمايند و پرسش هايشان اندک باشد.
    ليکن اين ايام کوتاه و سرنوشت ساز سپري شد و از آن پس، وضع مسلمانان تغيير کرد. خورشيد وحي غروب کرد و عمرِ درخشان پيامبر به فرجام رسيد و زندگي را بدرود گفت. دشمن بيروني مغلوب گشت و تمام جزيرة العرب به دست مسلمانان افتاد و جنگ با کشورهاي ديگر، پيروزي هايي پي درپي را به همراه داشت. ثروت و قدرت از هر سو به آنان روي آورد. قدم گذاشتن به سرزمين هاي ديگر، درآميختن با ملت ها و تمدن هاي جديد، آشنايي با دانش نوين از دست رفتن خلوص زبانشان را درپي داشت. اينک با دور شدن از زمان صدر اسلام و با تغيير و تحول در وضعيت جامعه مسلمانان، نياز به تفسير براي درک بهتر قرآن، بيش تر احساس مي شد. از اين پس تفسير، مسيري پرفراز و نشيب را طي نمود که اهل فن، آن را به مراحلي چند تقسيم نموده اند و براي هر دوره ويژگي هايي برشمرده اند.(1)
    در اين ميان تفسير دوره معاصر سرآغاز مرحله اي نوين در تاريخ تفسير به شمار مي آيد. تفسير در اين دوره دستخوش تحولي عظيم، از حيث کميت و کيفيت شده است. در نتيجه روي آوردن بيش از پيش مسلمانان به اسلام، قرآن و تفسير آن، تفاسير متعددي در سرتاسر جهان پابه عرصه تأليف گذارده است. جلوه گر شدن پرسش هاي جديد و بهره بردن از يافته هاي گسترده علمي، تفاسير را حجيم ساخته و صنعت چاپ امکان تکثير آنها را در نسخه هاي متعدد فراهم آورده است.
    پرداختن به مباحث سياسي، اجتماعي و علمي در تفسير اين دوره، امري نوظهور است که هيچ گاه با اين شدت و وسعت جلوه گر نشده بوده است. همچنين در اين دوره شاهد اوج گرفتن بحث درباره برخي موضوعات قرآني، نظير وحي، ملائکه، جن، شيطان، معجزات، قيامت و برخي موضوعات متعلق به علوم قرآني، همچون داستان هاي قرآن و اعجاز آن و پايبندي به برخي اصول تفسيري، مانند وحدت موضوعيِ کل قرآن و سوره هاي آن و در نتيجه، بحث از ارتباط سوره و آيات و اهميت يافتن مسئله سياق هستيم. تفاسير معاصر از حيث ابداع و به کارگيريِ روش هاي تفسيريِ جديد، روش بررسي موضوعي قرآن و تفسير مقاله اي هم از تفاسير پيش از خود متمايز مي باشند.
    جالب آن است که موج اين تحول، تمام کشورهاي اسلامي را درنورديده است و در تفاسير تمام اين کشورها نمودي آشکار يافته است. بُعد مکان، اختلاف زبان، و تفاوت مذهب مانع از آن نشده تا مردمان سنوسي مذهب )فرقه اي از صوفيه( ليبي در کنار شيعيان ايران، حنفي هاي مصر و مسلمانان هند، از شيعه و سني قرار گيرند. البته بايد توجه داشت که به رغم آن که تحول در حوزه معرفت ديني و به تبع آن، تفسير، تمام کشورهاي اسلامي را درنورديده، تفاوت هايي نيز ديده مي شود. در ايران اين تحول اگرچه تقريباً همزمان با مصر آغاز شد، اما از شدت و وسعت کم تري برخوردار بود و روندي بسيار کند داشت. اين روند از سال هاي 1320 شتاب يافت و در دهه 50 - 40 به اوج خود رسيد. يافته هاي آماري به خوبي مي توانند اين روند را به ما نشان دهند.
    در ده ساله 1342 1333 مجموعاً 1/10 درصد کل کتب منتشره به مذهب اختصاص داشت در صورتي که اين نسبت در سال 1351 با انتشار 578 جلد کتاب مذهبي به 82/25 درصد کل کتب منتشر شده در ايران رسيده است. همين طور در سال 76/24 ،1352 درصد (576 جلد( و در سال 46/33 ،1353 درصد از کل کتب منتشر شده در ايران کتاب هاي مذهبي بوده است.
    بر اين اساس بالاترين رقم کتب منتشر شده در ايران، برحسب موضوع، از سال 1351 تا 1354 با وجود فضاي خفقان حاکم بر آن زمان مربوط به کتب مذهبي است. در حالي که در ده ساله 1333 - 1342 کتب مذهبي، پس از ادبيات، تاريخ و جغرافي، علوم اجتماعي مقام چهارم را دارا بوده است. از سوي ديگر، قرآن کريم در سال هاي اخير (سال هاي انجام اين تحقيق) پر تيراژترين کتاب ايران بوده است و هر سال نزديک به 700 هزار نسخه از آن تنها در تهران تجديد چاپ مي شود.(2)
    همچنين بررسي هاي آماري مي تواند در ضمن ملاحظاتي،(3) موضوعاتي که انديشمندان اين دوره پرداختن به آن را ضروري تلقي مي نمودند، بنماياند.
    با نگاهي به فهرست کليِ مطالب، مشاهده مي شود که در بخش کليات حدود 36، در مبحث قرآن 57، درباره حديث 18، در مبحث کلام و اصول عقايد 44، از فقه و اصول 76، در فرق و مذاهب اسلامي 31، در موضوع اخلاق اسلامي 97 و در مورد اسلام با توجه به اديان و مذاهب و مکاتب ديگر 220، تصوف و عرفان 8، در زمينه تاريخ و جغرافيايي اسلام ) از جمله سرگذشتنامه ها( 210 کتاب معرفي شده است. در بررسيِ نخستين به اين نتيجه مي رسيم که نويسندگان مذهبي از همه بيش تر به برخورد اسلام با مذاهب، مکاتب و مباحث اجتماعي و اقتصادي عصر حاضر توجه داشته اند ....(4)

    1. براي اطلاع بيش تر ر.ک: محمد حسيني الذهبي، التفسير والمفسرون؛ قاسم القيسي، تاريخ التفسير؛محسن عبدالحميد، تطوّر تفسير القرآن، قرائة جديده؛ امين الخويي، التفسير معالم حياته، منهجه اليوم؛ محمد حسين علي الصغير، المبادي العامة لتفسير القرآن الکريم .
    2. محمد باقر نجفي، نقش رسانه ها در پشتيباني توسعه فرهنگي، ص‏152 - 151.
    3. روشن است که ارزيابي دقت آمارهاي ارائه شده در اين مجال امکان پذير نيست.
    4. غلامرضا فدايي، گزيده کتابشناسي توصيفي اسلامي، ص‏45.
    عقل گرايي در تفاسير قرن چهاردهم نوشته شادي نفيسي


       

    "دست پر مهر پـــــــــدر "
    تنها دستیه که اگه کوتاه از دنیا هم باشه... از تمام دستها بلند تره...


  2. تشکر


  3.  

  4. #2

    تاریخ عضویت
    جنسیت تير ۱۳۹۳
    نوشته
    773
    صلوات
    1214
    تعداد دلنوشته
    4
    مورد تشکر
    0 پست
    حضور
    6 روز 7 ساعت 30 دقیقه
    دریافت
    0
    آپلود
    0
    گالری
    13




    در بخش سوم، تأثير مستشرقان بر حوزه تفکر ديني تبيين شد.
    در بخش چهارم، تأثير مکاتب جديد اجتماعي، اقتصادي و فلسفي عنوان گرديد.
    در بخش پنجم، تأثير دستاوردهاي جديد علمي و همچنين کلام مسيحيت بر حوزه تفکر ديني نمايانده شد.
    در اين فصول کوشيده ايم تا با بررسي تاريخ انديشه ديني و تفسير در دوره معاصر، زمينه هاي فراهم آورنده تحول در انديشه مسلمانان و به تبع آن مفسران را بازشناسيم و درحد امکان و اختصار بنمايانيم. اين امر به ما کمک مي کند تا شناختي کاملتر از انديشه هاي ديني و تأثيرپذيري آنها از ديگر حوزه هاي معرفتي و غيرمعرفتي )نظير عوامل اجتماعي و سياسي و فرهنگي) به دست آوريم.
    همچنين مي توان گفت که حداقل به ما جايگاه درست انديشه ها و معرفت هايي را که در مقطع کوتاه زمان ثابت و خلل ناپذير به نظر مي رسند، مي نماياند.
    در اين جا توجه به چند نکته ضروري است:
    اول آن که ما در فصل اول به بررسيِ جريان هاي اجتماعي، سياسي و فرهنگي و تأثير آنها بر حوزه تفکر ديني اقدام نموديم. بايد توجه داشت که اين گونه جريان ها که در جامعه شکل مي گيرند بسيار پيچيده و به هم درآميخته هستند و تفکيک آنها از يکديگر امکان پذير نيست؛ اما براي شناخت بهتر آنها چاره اي نبود جز آن که هر يک از آنها را مستقلاً مطرح نماييم.
    دوم آنکه تبيين کامل و پروراندن موضوع هر يک از بخش هاي فصل اول مي توانست مستقلاً موضوع يک تحقيق قرار گيرد. فيش هايي هم که در هر زمينه فراهم آمده بود، بسيار زياد بود. اما با توجه به هدف اصلي اين تحقيق مي بايست، مباحث در نهايت اختصار طرح شوند. از اين رو به حداقل اکتفا شد.
    سوم آن که در اين فصل، از شخصيت هاي مسلمان متعددي نام برده ايم و انديشه هاي دينيِ مختلفي را مطرح کرده ايم. آن چه در اين جا براي ما حائز اهميت بوده است، صرف انديشه ديني و عوامل شکل دهنده آن بوده است. از اين رو همِّ خود را مصروف ارزيابي صحت يا سقم اين انديشه ها يا داوري درباره خوب و بد بودن شخصيت افراد و اعمال و کردار آنان نکرده ايم. تحقيق ما صرفاً يک بررسيِ معرفت شناختي است.
    براي فصل دوم با عنوان جلوه هايي از عقلگرايي در تفسير، چند موضوع مهم محوري در تفسير انتخاب شد و در پنج تفسير مورد نظر، بررسي شد. اين موضوعات عبارت بودند از عقل، علم، آياتي از قرآن که در آن از طبيعت و علوم سخن گفته شده است، ملائکه، جن، شيطان، معجزات پيامبران، امدادهاي غيبي و عذاب هاي الهي.
    اين موضوعات در دو بخش تنظيم شده اند که هر يک بر مباحث متعددي مشتمل هستند. در بخش اول، مسئله عقل، علم، و تفسير آيات علميِ قرآن از ديدگاه هر يک از پنج تفسير بررسي شده است. در بخش دوم، موضوعات معجزات پيامبران، امدادهاي غيبي و عذاب هاي الهي در قالب داستان هاي قرآن، در کنار مسئله ملائکه، جن و شيطان، از ديدگاه هر يک از پنج مفسر مورد نظر، بررسي شده است. در اين فصل، با انتخاب اين موضوعات کوشيده ايم تا نشان دهيم از يک سو، علم به عنوان مهم ترين دستاورد عقل بشري تا چه حد در تفسير قرآن نقش دارد و از سوي ديگر به جايگاه والاي اصول و مبانيِ عقلي در تفسير واقف شويم تا با شناخت آن بتوانيم برخوردي روشمند با قرآن را در پيش گيريم، باشد که به درک بهتر آن نايل آييم.
    هنگام بررسيِ يک موضوع در تفاسير، براي دست يابي به نگرشي جامع از عقايد هر مفسر، ديدگاه هر مفسر را در مبحثي مستقل مطرح نموده ايم و موضوعات مرتبط را در کنار هم آورده ايم. در بخش اول، موضوع عقل و علم و تفسير آيات علمي از نگاه پنج مفسر، در پنج مبحث مستقل مطرح شده اند. در بخش دوم نيز همين شيوه به کار گرفته شده است. ملائکه، جن و شيطان، همچون مسئله معجزات پيامبران و امدادهاي غيبي و عذاب هاي الهي از امور ماوراي مادي تلقي مي شوند که به جهان غيب تعلق دارند. از اين رو در بخش دوم نيز اين موضوعات را از ديدگاه هر مفسر، يک جا مطرح کرده ايم.
    آيات انتخاب شده براي اين دو بخش، با مطالعه قرآن و همچنين مراجعه به کتبي که به نقد تفاسير پرداخته اند، تعيين گرديده است. کوشش شده آيات مشابهي در تمام پنج تفسير، مورد بررسي قرار گيرد تا امکان مقايسه بين ديدگاه هاي اين مفسران نيز ميسر باشد. آن چه در تفسير اين موضوعات مورد توجه قرار گرفته است عبارتند از:
    روش تفسيريِ مفسر مورد نظر، از اين آيات، به مجاز و تمثيل گراييدن او و بهره گرفتن او از مطالب علمي و شيوه اي که در صورت بروز تعارض بين تفسير آيات و مباحث علمي پي مي گيرد. همچنين دست يابي به نظر او درباره هدف قرآن از پرداختن به اين موضوعات، روش بيان قرآن در اين مقام و مخاطبان قرآن.
    بايد توجه داشت که پنج تفسير مورد بررسيِ ما تفاوت هاي بسياري با هم داشته اند. از اين ميان، تفسير المنار با پرداختن به دوازده جزء قرآن، کوتاه ترين اين تفاسير است. اين کمبود در مباحثي که در سوره هاي بخش دوم قرآن بيش تر مطرح گرديده، کاملاً محسوس است. علاوه بر اين، هر يک از اين تفاسير، با تمام موضوعات قرآني در يک حد از اهميت برخورد نکرده اند. از اين رو در بعضي موضوعات به تفصيل بيش تري وارد شده اند و از بخشي ديگر به اختصار گذشته اند. همين امر موجب شده تا پاره اي از مباحث، غني تر بنمايند و برخي ديگر به اجمال مطرح شوند.
    در اين فصل نيز هدف، ارزيابيِ ديدگاه ها نبوده است اگرچه در مواردي تأملاتي عنوان شده است بلکه کوشيده ايم تنها به طرح و ارائه منصفانه ديدگاه هاي هر يک از مفسران بپردازيم. به رغم تعداد فراوان فيش هاي فراهم شده در اين فصل، براي احتراز از اطاله کلام کوشيده ايم تا طريق اختصار را بپيماييم، گزيده بگوييم و درحد امکان مطالب را دسته بندي کنيم.
    طرحي که براي اين فصل درنظر گرفته شده بود و فيش هايي که فراهم آمده بود، بسيار گسترده تر بود؛ اما محدوديت زماني و مجال اين تحقيق اجازه نداد تا همه مباحث ارائه گردد. در آخر بايد به چند توضيح کلي درباره اين تحقيق اشاره شود.
    نخست آن که مراد از عقلگرايي که در عنوان اين تحقيق و در سطور آن مکرراً از آن استفاده شده است، به هيچ روي، مکتب فلسفيِ خاصي که به اين عنوان نام گرفته باشد، نيست. بلکه از عقلگرايي بدانگونه که تفسير پژوهان معاصر مراد کرده اند، هرگونه تلاش عقلاني جهت همسوي سازي يافته هاي بشري با معارف قرآني و يا نقد فرآيند فهم ديني با عقلانيت مراد کرده ام که به نوعي علمي نگري به معناي اخص آن نيز وارد اين بحث خواهد بود.
    دوم آن که بنابراين گذاشته شده که هر توضيحي که درباره يک آيه از قرآن آمده باشد، تفسير ناميده شود نه آن که لزوماً همه قرآن يا بخش عظيمي از آن مورد بحث قرار گيرد. بنابراين، هر نوع نوشته به صورت کتاب، مقاله و اعلاميه يا سخنراني که آيه يا آياتي را بررسي کنند، تفسير خوانده مي شود.
    اميد است که اين تحقيق همان گونه که براي خود نگارنده بسيار مفيد و سودمند واقع شد، براي علاقه مندان به موضوع مورد بحث نيز قابل استفاده باشد.
    پيش از آن که مقدمه به پايان رسد، بايد مراتب تشکر و سپاس فراوان خود را از جناب استاد، حجة الاسلام محمدعلي مهدوي راد ابراز دارم که بي شک، بدون ايده هاي خلاق و حمايت هاي فکري و راهنمايي هاي بي شائبه ايشان، انجام اين تحقيق ميسر نمي شد. ايشان به رغم اشتغالات فراوان علمي، وقت بسياري را سخاوتمندانه در اختيار اين تحقيق نهادند و در راهنماييِ علمي و دست يابي به منابع راهگشا و کارآمد، از هيچ گونه مساعدتي دريغ نورزيدند.
    وما توفيقي الا باللّه العليّ العظيم‏
    بهمن 1373/رمضان 1415


       

    "دست پر مهر پـــــــــدر "
    تنها دستیه که اگه کوتاه از دنیا هم باشه... از تمام دستها بلند تره...


اطلاعات موضوع

کاربرانی که در حال مشاهده این موضوع هستند

در حال حاضر 1 کاربر در حال مشاهده این موضوع است. (0 کاربران و 1 مهمان ها)

موضوعات مشابه

  1. تحمل درد و صدمه براي زيبايي اشكال شرعي داره ؟
    توسط ْآلاله در انجمن ساير موارد
    پاسخ: 3
    آخرين نوشته: ۱۳۸۹/۰۷/۳۰, ۱۴:۵۶
  2. پاسخ: 116
    آخرين نوشته: ۱۳۸۹/۰۶/۲۷, ۱۸:۳۱
  3. جن و فرشته چه تفاوتهايي دارند ؟
    توسط ║★║فاطمی║★║ در انجمن سایر مباحث اعتقادی در قرآن
    پاسخ: 2
    آخرين نوشته: ۱۳۸۹/۰۶/۲۱, ۱۷:۰۶
  4. زيبايي و اصل و نصب بدون اخلاق ارزش ندارد!
    توسط غريب در انجمن عرفان ناب
    پاسخ: 0
    آخرين نوشته: ۱۳۸۹/۰۶/۲۰, ۲۰:۱۵
  5. زندگی نامه شهيد ناصر آقايي
    توسط گل نرگس در انجمن برگی از دفتر زندگی ( زندگی نامه و خاطرات شهدا)
    پاسخ: 0
    آخرين نوشته: ۱۳۸۸/۱۱/۲۶, ۱۵:۲۵

کلمات کلیدی این موضوع

اشتراک گذاری

اشتراک گذاری

مجوز های ارسال و ویرایش

  • شما نمیتوانید موضوع جدیدی ارسال کنید
  • شما امکان ارسال پاسخ را ندارید
  • شما نمیتوانید فایل پیوست کنید.
  • شما نمیتوانید پست های خود را ویرایش کنید
  •  
^

ورود

ورود