جهت مشاهده مطالب کارشناسان و کاربران در این موضوع کلیک کنید   

موضوع: شبهه در وضو

  1. #1

    تاریخ عضویت
    جنسیت ارديبهشت ۱۳۸۹
    نوشته
    1,512
    مورد تشکر
    114 پست
    حضور
    111 روز 2 ساعت 1 دقیقه
    دریافت
    159
    آپلود
    0
    گالری
    1

    شبهه در وضو





    پرسش:
    به چه شکل وضو بگیریم درست است؟
    «يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُواْ إِذَا قُمْتُمْ إِلَى الصَّلاةِ فاغْسِلُواْوُجُوهَكُمْ وَأَيْدِيَكُمْإِلَى الْمَرَافِقِ...»
    به ترجمه آیت الله مکارم شیرازی «ایدیکم الی المرافق» یعنی دستهايتان را تا آرنج بشوييد؛ پس چرا ما بر عکس وضو می گیریم؟

    پاسخ:

    قرآن کریم در سورۀ مائده می فرماید: «يا أَيُّهَـا الّذينَ آمَنُوا إِذا قُمْتُمْ إِلَي الصَّلاةِ فَاغْسِلُواوُجُوهَکُمْ وَأَيديَکُمْ إِلَي المَرافِقِ وَ امْسَحُوا بِرُؤوسِکُمْْ وَأَرْجُلَکُمْ إِلَي الکَعْبَيْنِ»؛ ای افراد با ايمان، هرگاه برای نماز به پا خاستيد، صورت و دست های خود را تا آرنج بشوييد و سر و پاها را تا کعبين (دو برآمدگی) مسح کنيد.(1)
    در جمله نخست « فَاغْسِلُوا وُجُوهَکُمْ وَأَيديَکُمْ إِلَي المَرافِق» لفظ «أيدي» به کار رفته که جمع «يد» به معنی دست است، و با در نظر گرفتن دو مطلب روشن می شود که چرا بايد دست ها را از بالا به پايين شست.
    1. کلمه «يد» در زبان عربي استعمالات مختلفی دارد و گاه صرفاً به انگشتان دست، گاه به انگشتان تا مچ، گاه به انگشتان تا آرنج، و بالأخره گاه به کلّ دست از سرانگشتان تا کتف، اطلاق می شود.
    2. مقدار واجب از شستن دست در وضو فاصله ميان مرفق تا سر انگشتان است، لذا قرآن لفظ «إِلَي المَرافِق» را به کار برده تا مقدار واجب را بيان کند.
    نتيجه می گيريم:
    چون لفظ «يد» کاربردهای گوناگونی دارد، کلمه «إلي» در «إِلَي المَرافِق» بيانگر مقداری از اجزاء عضو است که بايد شسته شود، يعنی بايد دست ها تا آرنج شسته شود نه کمتر و نه بيشتر، و هرگز ناظر به «کيفيت» غَسل و شستشوي دست (که مثلاً از بالا به پايين صورت گيرد يا از پايين به بالا) نيست؛ اما این که کيفيت شستشو چگونه است؟ آن مربوط به عرف و عادت است و معمولاً از بالا به پايين می شويند. في المثل اگر پزشک دستور دهد پاي بيمار را تا زانو بشوييد، پای وی را از بالا به پايين می شويند، نه بالعکس؛ يا اگر انسانی به رنگ کاری بگويد اين اطاق را تا سقف رنگ کن، هيچ گاه از پايين ديوار آغاز نمی کند، بلکه از بالا شروع کرده تا به پايين برسد.
    از اينرو شيعه اماميه معتقد است که در هنگام وضو صورت و دست ها را بايستی ازبالا به پايين شست و خلاف آن را صحيح نمی داند؛ زيرا کلمه «تا» در زبان فارسی، و يا «إلي» در زبان عربی، در اين موارد، ناظر به بيان مقدار محل عمل است نه کيفيت انجام آن.
    گذشته از اين سيره ائمه اهل بيت که عِدل قرآنند بيانگر کيفيت شستن است و آنان دست ها را از بالا به پايين می شستند.(2)
    توضیح بیشتر این که لفظ «إِلَى الْمَرافِقِ» قيد است براى «ايديكم»، نه براى «فاغسلوا»؛ به عبارت ديگر حد مغسول است نه حد غسل.
    «يد» در لغت چند معنى دارد يک دفعه مراد ازآن چهار انگشت است، مثل «وَ السَّارِقُ وَ السَّارِقَةُ فَاقْطَعُوا أَيْدِيَهُما»(3)، يک دفعه از مچ به پائين است، مثل «فَتَيَمَّمُوا صَعِيداً طَيِّباً فَامْسَحُوا بِوُجُوهِكُمْ وَ أَيْدِيكُمْ مِنْهُ»(4)، يک دفعه مراد از آن تا آرنج است، مثل آيه مورد بحث، و يک دفعه معنى آن از سر انگشتان است تا شانه چنان كه در اقرب الموارد گفته است.
    لذا اگر در آيه قيد «إِلَى الْمَرافِقِ» نبود معلوم نمى‏ شد مراد كداميک از آن ها است، ولى قيد روشن مى‏ كند كه مراد تا آرنج است. بنابر اين، آيه ساكت است از اين كه از مرفق شسته شود يا بالعكس.
    اگر روايات نبود مى‏ گفتيم هر دو جايز است، شيعه كه مى‏ گويد بايد از مرفق شسته شود، دليلشان روايات است، نه آيه؛ اهل سنت نيز كه از پائين به بالا مى‏ شويند به آيه استناد نمى‏ كنند بلكه از امثال ابو هريره و غيره نقل مى‏ كنند كه حضرت رسول را ديده‏ اند كه از پائين به بالا مى ‏شويد (سنن ابى داود و غيره).
    اهل سنت بيشتر اهميت مى‏ دهند كه «الى» در آيه به معنى «مع» باشد، يعنى دست ها را بامرفق ها بشوئيد، وانگهى اهل سنت نگفته‏ اند اگر از بالا به پائين شسته شود وضو باطل است. طبرسى در مجمع البيان فرموده امت اسلامى اتفاق دارند كه وضو از بالا به پائين صحيح است، پس عمل اهل سنت استحبابى است.(5)
    فقهاء شيعه به استناد روايات فتوى داده‏ اند كه شستن از پائين به بالا مبطل است(6)، مگر ابن ادريس كه آن را مكروه دانسته، و نيز سيد مرتضى در بعضى از فتواهايش گفته شستن از بالا به پائين مستحبّ است.‏

    در ادامه، نکات زیر یادآوری می شود:
    1. مهم ترین نکته این که قرآن معمولا کلیات را بیان می کند، مثل وجوب نماز، و در مقام بیان تعداد رکعات آن نیست؛ و قطعا این امر هم منافاتی با جامعیت قرآن ندارد، و به این امر به عنوان نقص نمی توان یاد کرد. ضمن این که باید توجه داشت قیاس در احکام کار معصوم (علیهم السلام) است. در این آیه شریفه نیز بیان کلیات وضو است، و بهترین مفسران قرآن، اهل بیت می باشند که در سیره عملی آن ها روش صحیح وضو گرفتن به این صورت و از بالا به پایین آمده است.
    2. بیان مثال از باب تقریب به ذهن بود و اين درست به آن مى ‏ماند كه انسان به كارگرى سفارش مى‏ كند ديوار اطاق را از كف تا يک متر، رنگ كند، بديهى است منظور اين نيست كه ديوار از پائين به بالا رنگ شود، بلكه منظور اين است كه اين مقدار بايد رنگ شود، نه بيشتر و نه كمتر. بنا بر اين فقط مقدارى از دست كه بايد شسته شود در آيه ذكر شده، و اما كيفيت آن در سنت پيامبر (صلی الله علیه و آله) كه بوسيله اهلبيت به ما رسيده است آمده است، و آن شستن آرنج است به طرف سر انگشتان.
    در این جا خداوند حد دست را معین کرده، فرموده که دست ها تا آرنج شسته شوند. منظور، تعیین جهت شستن نبوده است؛ هم چنان که در حکم مسح پا، "الی" تعیین حدود پا است؛ زیرا در پا هم این ابهام هست و تا مچ یا تا زانو و یا تا باسن را که شامل ران ها هم می شود، پا می گویند.خداوند هنگام اعلام وجوب مسح پا، با آوردن "الی الکعبین"، حد مسح را بیان فرموده است.
    3. در مورد مسح پا، علاوه بر آن چه بیان شد، از امام باقر (علیه السلام) پرسیدم: از کجا دانستید و گفتید که مسح فقط بعض سر است (بر عکس اهل سنت که مسح همه سر را لازم می دانند)؟ امام (علیه السلام) خندید و فرمود: رسول خدا (صلی الله علیه و آله) فرمود و کتاب از جانب خدا به او نازل شده (و او مفسر کتاب است)؛ زیرا خدا فرموده: «فاغسلوا وجوهکم» و می فهمیم که همه صورت باید شسته شود.
    بعد خدا فرمود: «و ایدیکم الی المرافق» و دست ها تا مرفق ها را به وجه و صورت، عطف کرد. پس متوجه می شویم باید دست ها تا مرفق ها شسته شود. بعد بین شستن و مسح، جدایی انداخت و فرمود: «و امسحوا برؤسکم». از این که فرمود: «برؤسکم»، می فهمیم که مسح باید به بعض سر باشد؛ زیرا باء آمده و به معنای بعض است.
    بعد پاها را تا کعبین به سر در مسح عطف کرد. هم چنان که دست ها را به وجه و صورت عطف کرده بود. از این مطلب می فهمیم که مسح پاها تا کعبین کافی است. رسول خدا آیه را این گونه تفسیر کرده؛ ولی بعضی تفسیر پیامبر را ضایع کردند.(7)
    4. بر اساس آن چه ابن هشام در مغنی اللبیب می گوید «الی» 8 معنا دارد(8)؛ "لاتغسلوا" در آیه موجود نیست تا الی غایت آن باشد، البته این مطلب صحیح است که الی غایت فاغسلوا نیست.
    علامه طباطبایی «الی» را قید برای «ایدیکم» دانسته و می نویسد: «دست، سه معنا دارد، 1- از نوك انگشتان تا مچ 2- از نوک انگشتان تا مرفق 3- ازنوک انگشتان تا شانه. و اين اشتراک در معنا باعث شده كه خداى تعالى در كلام خود قرينه‏ اى بياورد تا يكى از اين سه معنا را در بين معانى مشخص كند، و آن قرينه كلمه "إِلَى الْمَرافِقِ" است، تا بفهماند منظور از شستن دست ها در هنگام وضو، شستن از نوک انگشتان تا مرفق است نه تا مچ دست و نه تا شانه‏... . از آن چه گذشت روشن گرديد كه جمله "إِلَى الْمَرافِقِ" قيد است براى كلمه "ايديكم"، در نتيجه حكم وجوب شستن، به اطلاق خود باقى است و مقيد به آن غايت نيست‏... جمله: "إِلَى الْمَرافِقِ" قيد براى موضوع يعنى "ايديكم" است، نه براى حكم يعنى جمله "فاغسلوا".»(9)
    نکته اساسی که در این جا باید دقت شود این است که تصور شده طریقه صحیح وضو گرفتن بیان نشده است و خداوند نمی تواند تکلیف بدون بیان بخواهد، در حالی که از روایات وارده و سیره معصومین (علیهم السلام) نحوه صحیح وضو گرفتن و جزئیات آن به ما رسیده است؛ پس به گونه ای نیست که خداوند، درسِ ناخوانده را از بندگان بخواهد؛ و در واقع سیره و روایات، تکمیل کننده کیفیت وضو می باشند، و اشکالی هم نیست در این که بخشی از کیفیت از طریق آیه بیان شده باشد و بخشی دیگر با روایات و عمل معصومین (علیهم السلام) که در واقع مفسر قرآن می باشند.

    جهت مطالعه بیشتر:
    «تفسير أحسن الحديث»، ج ‏3، ص 28.
    «کتاب وضوء النبی (ص) من خلال ملابسات التشريع»

    __________
    (1) مائده/ 6.
    (2) ترجمه الميزان، ج ‏5، ص 358.
    (3) مائده/ 38.
    (4) مائده/ 6.
    (5) مجمع البيان في تفسير القرآن، ج ‏3، ص 253.
    (6) وسائل الشیعه، ابواب الوضوء، باب 15.
    (7) همان.
    (8) ابن هشام الانصاری، مغنی اللبیب، ج 1، ص 27.
    (9) ترجمه المیزان، ج 5، ص 356.




    لینک اصلی


    ویرایش توسط مدیر تدوین : ۱۳۹۴/۱۱/۲۵ در ساعت ۲۰:۵۲

  2. تشکر


  3.  

اطلاعات موضوع

کاربرانی که در حال مشاهده این موضوع هستند

در حال حاضر 1 کاربر در حال مشاهده این موضوع است. (0 کاربران و 1 مهمان ها)

اشتراک گذاری

اشتراک گذاری

مجوز های ارسال و ویرایش

  • شما نمیتوانید موضوع جدیدی ارسال کنید
  • شما امکان ارسال پاسخ را ندارید
  • شما نمیتوانید فایل پیوست کنید.
  • شما نمیتوانید پست های خود را ویرایش کنید
  •  
^

ورود

ورود