جهت مشاهده مطالب کارشناسان و کاربران در این موضوع کلیک کنید   

موضوع: تفاوت تفاسیر شیعی و سنی

  1. #1

    تاریخ عضویت
    جنسیت ارديبهشت ۱۳۸۹
    نوشته
    1,512
    مورد تشکر
    114 پست
    حضور
    111 روز 4 ساعت 49 دقیقه
    دریافت
    159
    آپلود
    0
    گالری
    1

    تفاوت تفاسیر شیعی و سنی





    پرسش:
    چه فرقی بین تفاسیر شیعه و اهل سنت وجود دارد؟ این تفاوت ناشی از چیست؟

    پاسخ:
    آقای علي اكبر مومنی در مقاله ای با عنوان «تفاوت‏ های تفسير شيعه با اهل سنت» به بيان دليل اختلاف تفاسير نزد شيعه و اهل سنت پرداخته و اين تفاوت را ناشی از منابع تفسيری در نزد مفسرين هر يک از دو گروه می دانند. ايشان در مقدمه آورده اند:
    مفسران شيعه و اهل سنت با استفاده از روش‏ ها و گرايش‏ های گوناگون به تفسير قرآن پرداخته‏ اند و ميان تفسير شيعه و اهل‏ سنت، تفاوت جوهری و اساسی مشاهده نمی شود. اما آن چه تفسير شيعه را از اهل‏ سنت متمايز می‏ سازد منابع تفسيری است؛ چرا كه در منابع تفسير، تفاوتی عمده ميان شيعه و اهل‏ سنت به چشم می‏ خورد.(1)
    ايشان منابع تفسيری اهل سنت را در شش بخش بيان می كنند:
    «از آن جا كه اهل‏ سنت پس از رحلت پيامبر اكرم (صلی الله علیه و آله) به امامت ائمه معصومين (علیهم السلام) يعنی شارحان بدون خطای اسلام و قرآن، اعتقاد نداشتند و به پيروی از خليفه دوم می‏ گفتند: «حسبنا كتاب‏ الله؛ كتاب خدا ما را كفايت می‏ كند»، به ناچار در تفسير قرآن به طور ناقص به منابع زير رجوع كردند كه هيچ‏ يک به‏ تنهايی برای فهم معارف و معانی بلند قرآن كافی نبود.
    1. قرآن كريم: تفسير قرآن به قرآن از مهم‏ ترين روش‏ های تفسيری است و استفاده از اين روش، مستلزم اطلاع از كل قرآن است. در حالی‏ كه يكی از خلفا هنگام رحلت پيامبر (صلی الله علیه و آله) فوت آن حضرت را انكار نمود و گفت: پيامبر هرگز نمی‏ ميرد. هنگامی كه يكی از صحابه آيه «إنك ميت و إنهم ميتون» را برای او تلاوت كرد، با كمال هنرمندی گفت: من اين آيه را در قرآن نديده بودم.
    2. روايات و سنت پيامبر: مقصود رواياتی است كه در تفسير قرآن وارد شده و برای تفسير قرآن راه گشا بوده است. متأسفانه از دو طريق به روايات بی اعتنايی شده، نخست آن‏ كه قرآنی را كه امام علی (علیه السلام) جمع كرده بودند و جامع همه روايات تفسيری بود نپذيرفتند؛ دوم آن‏ كه با منع كتابت و جمع حديث به مدت يک قرن و نيم، عمده روايات اصيل نبوی نابود و يا تحريف شد و تعداد كمی از آن روايات كه مخلوط با روايات جعلی است باقی ماند. البته نهی خليفه از كتابت و جمع حديث، بر روی دانشمندان شيعه كه از منويات امير مؤمنان پيروی می‏ كردند، كوچک‏ ترين اثری نگذارد.(2)
    3. اجتهاد شخصی: هنگامی كه صحابه توضيحی از خود قرآن و يا بيانی از پيامبر (صلی الله علیه و‌ آله) نمی ‏يافتند، به جهت آن‏ كه خود، عرب بودند و زبان عربی را به تماميت آن می‏ دانستند، به اجتهاد شخصی متوسل می شدند؛ اما آنان از اين نكته غافل بودند كه فهم قرآن در بسياری از موارد به مسائلی بيش از آن احتياج دارد؛ زيرا قرآن مشتمل بر عام و خاص، مجمل و مبيّن، محكم و متشابه و... است، به همين دليل استنباط مقاصد و مفاهيم قرآن از لا به‏ لای اين مشكلات، احتياج به علم ويژه ‏ای داشت كه بيشتر آنان كه قرآن را از پيامبر اكرم (صلی الله علیه و آله) فرا گرفته بودند بدان آشنايی كامل نداشتند.
    نكته قابل توجه اين‏ كه اجتهاد آنان در راستای قرآن نبود و بر اساس مبانی ای بود كه گاهی در مقابل نص قرآن و سنت قرار داشت، قياس، استحسان و... نمونه‏ هايی از اجتهاد آن هاست. اين نوع اجتهاد، نفی ولايت ائمه (علیهم السلام) و اكتفا به قرآن و رد قرآن امام علی (علیه السلام) را به دنبال داشت.»
    4. نظريات صحابه: ابن كثير در مقدمه تفسير خود می گويد: «هرگاه تفسير قرآن را در قرآن و سنت نيافتيم. به نظريات صحابه مراجعه می‏ كنيم؛ زيرا آنان از قراينی برخوردار بوده‏ اند كه ما از آن ها محروميم، خصوصاً بزرگان صحابه كه دارای فهم كامل و علم صحيح و عمل صالح بوده‏ اند.»(3)
    بديهی است شرايطی كه ابن كثير برای بزرگان صحابه ذكر كرده است (دارای فهم كامل و علم صحيح و عمل صالح) اگر در موردی از صحابه صدق نمايد، نظريه آن يک نفر قابل قبول خواهد بود.(4)

    البته نبايد فراموش كرد كه آيات زيادی از قرآن و روايات نبوی در كتب معتبر اهل‏ سنت، در رد و انحراف عده‏ ای از صحابه وارد شده و كتاب‏ های زياد در اين زمينه نوشته شده است تا آن جا كه صحابه يكديگر را رد و تكفير نموده و به روی همديگر شمشير كشيده و يكديگر را كشتند. بنا بر اين علاوه بر آيات و روايات، عقل سليم در اين جا حكم می‏ كند كه تمامی صحابه قابل اعتماد نبوده‏ اند و كلامشان مورد قبول نبوده و نيست.
    5. اخبار اهل كتاب: از جمله حوادثی كه بعد از رحلت پيامبر اكرم (صلی الله علیه و آله) پيش آمد منع كتابت و جمع‏ آوری حديث بود؛ خليفه دوم اصحاب را از نوشتن و نقل حديث منع كرد و در مقابل دستور داد كه انديشمندان اهل كتاب به نام «قُصاّص» (قصه‏ گو) براي آن ها قصه‏ های كتاب‏ های تحريف ‏شده را نقل نمايند، بدين‏ جهت بسياری از اصحاب جهت تكميل معلومات خود را در زمينه حوادث تاريخی در قرآن كريم، به اهل كتاب مراجعه می كردند و با توجه به وقوع تحريف در تورات و انجيل و پديدآمدن مطالب جعلی در اخبار يهوديان و مسيحيان، می ‏توان به خطر بزرگی كه از اين طريق تفسير قرآن و به تبع آن دين اسلام را تهديد می‏ كرد، پی برد.(5)
    مطالب تحريف‏ شده عهدين، نسبت‏ های ناروا به خدا مانند جسم بودن، دست و پا داشتن، نسبت‏ دادن گناه به پيامبران و... در كتب تفسيری اهل ‏سنت از جمله موضوعاتی است كه دستاويزی برای دشمنان خدا نظير سلمان رشدی شده است. در حالی‏ كه پيامبر اسلام (صلی الله علیه و آله) فرمودند: اهل كتاب را (در گفتارشان كه نمی‏ دانيد حق است يا باطل) نه تصديق كنيد و نه تكذيب و بگوييد: به خدای يكتا و آن چه بر ما نازل شده است، ايمان آورديم.(6) به منظور آگاهی بيشتر به منابع اهل ‏سنت مراجعه نماييد.(7)
    6. اشعار و ابيات جاهليت عرب(8). خليفه دوم تأكيد داشت كه در فهم قرآن به اشعار عرب مراجعه شود. ذهبی نقل می‏ كند كه خليفه دوم می گفت: ديوان خود را حفظ كنيد تا گمراه نشويد. (اطرافيان) گفتند: ديوان ما چيست؟ گفت: شعر جاهليت زيرا تفسير كتاب شما و معانی گفتارتان در آن موجود است(9).

    ـ در مورد منابع تفسيری شيعه بيان می نمايند:
    تفسير شيعه از دو منبع اصيل قرآنی تغذيه كرده است: 1- ميراث غنی و معارف ارزشمند اهل‏ بيت (علیهم السلام) 2- اجتهاد بر اساس روش‏ های اتخاذ شده از ائمه معصومين (علیهم السلام).
    از آن جا كه شيعه معتقد به عصمت امامان است، آنان را از گناه و خطا مبرا می‏ شمارند و مفسران شيعه هر دو منبع مذكور را نشأت‏ گرفته از معصومين (علیهم السلام) می‏ دانند؛ از اين‏ رو تفسير شيعه در مقايسه با ديگر تفاسير از امتياز و خصوصيتی برتر برخوردار و متمايز است. بنا بر اين اقوال و آرای صحابه، تابعين و ديگر مفسران، نزد شيعه فاقد حجيت است و مفسّر را از اجتهاد مستغنی نمی‏ سازد؛ چنان‏ كه مفسّر هرگز در برابر نصوص و ظواهر معتبر كلام پيامبر و امامان معصوم (علیهم السلام) خود اجازه اجتهاد نمی‏ دهد.
    در مورد منبع اول، يعنی خود قرآن اختلافی بين سنی و شيعه وجود ندارد. اكثريت علمای شيعه، خود قرآن را نخستين منبع و مأخذ در تفسير قرآن می‏ دانند. زيرا تفسير قرآن به قرآن به وسيله خود ائمه معصومين (علیهم السلام) انجام گرفت و چون اعمال آن ها به عنوان سنت براي ما حجيت است شيعه هم از اين طريق پيروی نموده است.
    درباره تفسير شيعه و اهل‏ سنت، واقعيتی را نمی‏ توان انكار كرد و آن اين‏ كه علمای شيعه، تفسير قرآن را با احتياط بيشتر مورد بحث و مطالعه قرار داده ‏اند. مهم‏ ترين دليل آن هم تأكيد امامان معصوم (علیهم السلام) مبنی بر دور ماندن آنان از ورطه ‏ای بوده كه بسياری از دانشمندان اهل سنت به دليل دور بودن از سنت قطعی بدان كشانده شدند.
    ائمه (علیهم السلام) پيروان خود را از بازی با قرآن و سنجش كلام خدا با معيارهای محدود عقل بشری و نسبت‏ دادن هر سخنی به خدا تحت عنوان تفسير قرآن بر حذر داشته‏ اند. از سوی ديگر شيعه در مدت طولانی حضور ائمه (علیهم السلام) به علت دسترسی به واقعيت شريعت و تفسير حقيقی و قطعی آيات توسط آنان، خود را از اجتهاد شخصی بی‏ نياز می ‏دانستند. اين دو عامل و در كنار آن ها فشارهای سياسی كه آنان را به استتار و پنهان‏ كاری (تقيه) وا مي‏داشت، موجب شد كه روند نگارش قرآن نزد شيعه به كندی انجام گرفته، سير تحولات علم تفسير و علوم قرآنی و طبقات مفسّران به نحو ديگری شكل گيرد.
    در دوران غيبت حضرت ولي‏عصر (عجل الله تعالی فرجه) به دليل نياز ضروری به تفسير قرآن و عدم دسترسی به امام معصوم (علیه السلام) شتاب حركت علمی شيعه در زمينه‏ های نام برده، چشمگير بودن و گرايش به تفسير و علوم قرآن، شتاب بيشتر گرفت و در قرن اخير به اوج خود رسيد.(10)

    ـ اجتهاد در قرآن
    اجتهاد در قرآن نزد شيعه، بر اساس روش ‏های اتخاذ شده از ائمه معصومين (علیهم السلام) صورت می گيرد. اجتهاد و استنباط شخصی در قرآن كريم معيار ها و ضوابطی دارد كه مفسّر بايد آن ها را مد نظر قرار دهد از جمله:
    تفسیر قرآن نباید منافات با سنت قطعی (خبر متواتر یا خبر واحد همراه با قرینه) داشته باشد؛ زیرا پیامبر و ائمه (علیهم السلام) مبَیّن قرآن هستند.(11)
    تفسیر قرآن بايد بدون پیش‌ داوری و پیش‌ فرض‌های غیر ضروری صورت گيرد.
    تفسیر یک آیه نباید مخالف با آیات دیگر قرآن باشد.
    تفسیر قرآن نباید مخالف حکم قطعی عقل باشد.
    تفسیر قرآن باید بر اساس منابع صحیح تفسیر باشد؛ یعنی تفسیری معتبر است که بر اساس دلیل عقلی یا نقلی معتبر و یا آیات محکم خود قرآن بیان شود و... .
    ـ تفاوت اجتهاد در قرآن نزد شيعه و سنی؛ اجتهاد در قرآن نزد اهل تسنن بر اساس مبانی ايی است كه گاه دقيقا به اجتهاد در برابر نص منجر می شود.

    ـ تفاوت تفسیر قرآن به قرآن در میان اهل سنت و شیعه
    تفسير قرآن به قرآن يعنی استفاده ـ حداكثری ـ از آيات ديگر قرآن براي تبيين مراد آيه ‏ای ديگر كه موضوع و محتوای آن ها يكسان يا نزديک به هم است.(12) در اين روش دست‏يابی به مراد واقعی خدای متعال، با توجه به آيات ديگر قرآن كامل می‏ گردد. پيامبر اكرم (صلي ‏الله‏ عليه‏ و‏ آله) كه به تصريح قرآن، مبيِّن قرآن بود درباره شيوه بيانی قرآن می‏ فرمايد: آيه‏ های قرآن يكديگر را تأييد و تصديق می كنند، پس ميان آن ها ناسازگاري و ناهمگونی نيفكنيد.(13)
    تفسير و تصديق‏ كننده بودن بعضی آيات قرآن برای بعض ديگر، به اين معناست كه آن ها ناظر به يكديگر تفسير می‏ شوند. آن حضرت در قالب سيره عملی خود نيز اين شيوه را به ياران خويش می‏ آموخت.(14)
    در واقع از آن‏ جا كه قرآن، خود، جوامع انسانى را به خاندان عصمت و طهارت ارجاع مى ‏دهد، بنا بر این، رجوع به معصومان‏ (علیهم السلام) متمّم و مكمّل تفسیر قرآن به قرآن است و اين يكی از بزرگ ترين تفاوت ها ميان روش تفسيری قرآن به قرآن نزد شيعه و سني است.

    ـ تفاوت اجتهاد و تفسير به رأی
    تفسیر به رأی به این معنا است که انسان آرا و نظریاتی را به عنوان پیش فرض های تردید ناپذیر مورد قبول قرار داده، سپس به قرآن کریم مراجعه نماید تا بر اساس مفهوم آیات الهی بر نظریات خود مهر تأیید بزند. به بیان دیگر؛ انسان قبل از مراجعه به قرآن به عنوان منبع و کلام الهی فرضیه ها و برداشت هایی را در موضوعات مختلف تصور می کند و به نتایج مورد نظرش می رسد، آن گاه برای این که نظریات خود را مستند به قرآن و کلام وحی کند به سراغ قرآن می رود و از ظاهر آیات برای دیدگاهای خود استفاده کرده و این نظر را به وحی و قرآن نسبت می دهد، که چنین چیزی در اصطلاح علوم قرآنی تفسیر به رأی نامیده می شود.
    همان كه پيامبر اكرم (صلي الله عليه و آله) فرمودند: «مَنْ فَسَّرَ القرآن بِرَأیه فَلْیتَبوَّأ مقعَده مِنَ النار»؛ کسی که قرآن را به رأی و نظر خود تفسیر کند، گناهش آتش دوزخ است.
    (15)
    اما اجتهاد در تفسير آيات يا استنباط شخصی، یا تفسیر قرآن دانش خاصی است که دارای معیارها و فرمول های خاص خود است و کسی می تواند آیات قرآن را تفسیر کند و از آن استنباط داشته باشد که به آن آگاهی داشته باشد. برای تفسیر قرآن معیارها و قواعدی وجود دارد که بدون آن ها نمی توان از قرآن برداشت شخصی نمود.(16)
    معرفی منابع براي مطالعه بيشتر:
    1. دكتر صبری المتولی، «منهج اهل سنة فی تفسير القرآن الكريم»، قاهره، زهرا، الشرق، بي‏تا.
    2. شيخ سالم الصفار، «نقد منهج التفسير والمفسرين المقارن»، بيروت، دارالهادی، چاپ اول، 1420 هـ.ق.
    3. محمد علی رضايی اصفهانی، «درآمدی بر تفسير علمی قرآن»، تهران: اسوه، چاپ اول، 1375، ص 87-88.
    4. عباس علی عميد زنجانی، «مبانی و روش‏ های تفسير قرآن»، تهران: سازمان چاپ و انتشارات، چاپ چهارم، 1379، ص 53 – 92.


    ـــــــــــــــــــــــ
    (1) ر.ك: عباسعلی عميد زنجانی، مبانی و روش‏های تفسير قرآن، تهران، سازمان چاپ و انتشارات، چاپ چهارم 1379، ص 53 و 54.
    (2) ر.ك: جعفر سبحانی، فروغ ابديت، قم، دفتر تبليغات اسلامی، چاپ‏ هشتم، 1372، جلددوم، مقدمه.
    (3) ابن كثير، تفسير قرآن، جلد اول، ص 3.
    (4) عباسعلی عميدزنجانی، مبانی و روش‏های تفسير قرآن، ص 53 - 66.
    (5) همان.
    (6) بخاری، صحيح، جلد ششم، باب التفسير، ص 25.
    (7) ر.ك: للاسراييليات و اثر مافي‏ التفسير، ص 120؛ احمد امين، فخرالاسلام، ص 201؛ ابوريّه، اضواء علي السنته المحمديّه، ص 110.
    (8) ر.ك: عباسعلی عميد زنجانی، مبانی و روش‏های تفسير قرآن، ص 53 - 66.
    (9) دكتر ذهبی، التفسير والمفسرون، ص74.
    (10) عباسعلی عميدزنجانی، مبانی و روش‏های تفسير قرآن، ص 89 - 92 با تلخيص.
    (11) صاحب قاموس القرآن مي گويد: «تفسیر قرآن نیز از این معنا است که مراد خدا را بیان و روشن می‌کند، و آن اگر مبتنی بر قرآن و سنت قطعی باشد؛ یعنی قرآن را با قرآن و حدیث مقطوع تفسیر کند درست و صحیح است.» ر.ك: قرشی، سید علی اکبر، قاموس قرآن، ج 5، ص 175.
    (12) عميدزنجانى، مبانى و روش‏هاى تفسير قرآن، ص 361.
    (13) كنزالعمّال، ج 1، ص 691، ح 2861.
    (14) بر گرفته از مقاله "مبانی قرآنی تفسير قرآن به قرآن" ، علی فتحی.
    (15) کمال الدین، ج 1، ص 256.
    (16) منبع: سايت اسلام كوئست


    كليد واژه ها: تفاوت تفسير شيعه و سنی، تفسير به رأی، اجتهاد، روش های تفسيری





    لینک اصلی

    ویرایش توسط مدیر تدوین : ۱۳۹۴/۱۲/۱۳ در ساعت ۰۰:۰۹

  2. تشکرها 2


  3.  

اطلاعات موضوع

کاربرانی که در حال مشاهده این موضوع هستند

در حال حاضر 1 کاربر در حال مشاهده این موضوع است. (0 کاربران و 1 مهمان ها)

اشتراک گذاری

اشتراک گذاری

مجوز های ارسال و ویرایش

  • شما نمیتوانید موضوع جدیدی ارسال کنید
  • شما امکان ارسال پاسخ را ندارید
  • شما نمیتوانید فایل پیوست کنید.
  • شما نمیتوانید پست های خود را ویرایش کنید
  •  
^

ورود

ورود