جهت مشاهده مطالب کارشناسان و کاربران در این موضوع کلیک کنید   

موضوع: معیار اخلاقی بودن

  1. #1

    تاریخ عضویت
    جنسیت ارديبهشت ۱۳۸۹
    نوشته
    1,512
    مورد تشکر
    114 پست
    حضور
    111 روز 11 ساعت 58 دقیقه
    دریافت
    159
    آپلود
    0
    گالری
    1

    معیار اخلاقی بودن





    پرسش:
    آيا تاکنون فکر کرده ايد که چه کاری اخلاقی است و چه کاری اخلاقی نيست؟ وقتی اين عبارت را می شنويد که «فلانی از اخلاق خوبی برخوردار است» و يا «فلان شخص، بد اخلاق است»، چه مفهومی در ذهن شما نقش می بندد؟

    پاسخ:
    معيار ارزش بر اساس نظريه اخلاقی اسلام را می توان اين گونه بيان كرد:
    ارزش اخلاقیِ فعل اختياری انسان، تابع تأثيری است كه اين فعل در رسيدن انسان به كمال حقيقی انسانی دارد. هر كاری به اندازه‌ای كه در آن كمال، مؤثر باشد، ارزنده خواهد بود. اگر تأثير منفی دارد، ارزش منفی خواهد داشت، و اگر تأثير مثبت داشته باشد، ارزش مثبت خواهد داشت، و اگر نفياً و اثباتاً تأثيری در آن نداشته باشد، ارزش صفر يا ارزش خنثی خواهد داشت.
    به طور كلی می توان گفت كه نظريه اخلاقی اسلام دارای شش عنصر و مؤلفه اصلی است:
    1. ملاک ارزش هر كاری بر اساس نوع تأثير آن در كمال نفس تعيين می شود.
    2. هر كاری كه بيشترين تأثير را در بالاترين كمال انسان داشته باشد، عالی‎ترين ارزش اخلاقي را خواهد داشت. يعنی هر كاری كه موجب تقرب بيشتري به سوی خدا شود و مرتبه عالی‎تری از قرب را براي انسان به دست آورد، از ارزش بيشتری برخوردار خواهد بود.
    3. هر كاری كه بيشترين تأثير را در دور شدن انسان از خدا داشته باشد، پست‎ترين ارزش‌ها و بدترين رذيلت‌ها خواهد بود.
    4. در بين اين دو قطب (2 و 3) اگر نقطه‎ای فرض شود كه نسبتش متساوی به هر دو قطب باشد؛ يعنی نه تأثيري در حركت انسان به سوی الله داشته باشد و نه نقشی در دور كردن انسان از او را ايفا كند، بی‎ارزش خواهد بود؛ يعنی ارزش آن صفر است. از نظر ارزش اخلاقی خنثی است. و بين اين دو قطب، مراتبی بی شمار است از صفر به بالا در جهت مثبت، و زير صفر در جهت منفی.
    5. كار اخلاقی هم في حد نفسه بايد عمل صالح باشد، يعنی لياقت و شأنيت اين را داشته باشد كه انسان را به كمال برساند، و هم داراي نيت صحيحی بايد باشد تا كمالش به نفس برگردد. پس در تعيين ارزش‌های اخلاقی روی دو چيز تكيه می شود: صلاحيت فعل بما انه فعل و صلاحيت فعل بما انه صادر عن الفاعل. يعني هم حسن فعلی و هم حسن فاعلی.
    اگر كاری فقط دارای حسن فعلی باشد اما حسن فاعلی نداشته باشد، انجام آن برای نفس، كمالی ايجاد نمی‎كند. و با حسن فاعلی صفر نيز نمی توان هر فعلی را به تحقق رساند. چون وقتي نيت صحيح است، آن نيت چيزی را اقتضاء می‎كند كه با آن سنخيت داشته باشد و گفتيم كاری كه حسن فعلی ندارد، با نيت خوب نيز سنخيت ندارد. مگر در موارد بسيار استثنائی كه ممكن است در اثر اشتباه و خطا رخ دهد ـ مثل مواردی كه در علم اصول گفته می شود حسن انقيادی دارد. يعنی كسی می خواهد كار خوبی انجام دهد، ولی در عمل، اشتباه می كند ـ اين ها حساب‌های استثنايی دارد. ولی آن چه می‎بايست محور بحث قرار گيرد كاری است كه آگاهانه و طبق خواست انجام می گيرد.
    پس حسن فعلی و فاعلی هر دو ملاک است. اما حسن فعلی در طول حسن فاعلی است. اصالت، با حسن فاعلی است. ولی به هر حال، حسن فعلی را هم بايد در نظر گرفت.
    6. در اسلام برای ارزش‌ها حد نصابی تعيين شده است. البته ما وقتی می توانيم فرمول دقيق ارزش‌ها را تعيين كنيم كه بر تأثيرات تمام افعال در شؤون فردی و اجتماعی انسان احاطه داشته باشيم و بدانيم كه اين كار خاص چه تأثيراتی می تواند در تمام شؤون زندگی انسان بگذارد. و چنين چيزی برای ما ميسّر نيست. به همين خاطر بايد در بسياری از موارد و شايد در اغلب موارد، حسن و قبح افعال را از راه وحی بشناسيم. البته اين مربوط به مقام اثبات است و نه ثبوت. فرق است بين قول اشعري كه می گفت تا امر و نهی نباشد، حسن و قبحی تحقق پيدا نمی‎كند، با اين نظريه كه می‎گوييم در بسياری موارد حسن و قبح را بايد از راه بيان شارع شناخت. نقش وحی در اين جا برای مقام اثبات است نه ثبوت.
    ما اگر بخواهيم حسن و قبح افعال را بشناسيم در بسياري از موارد نياز به بيان شارع داريم، اما حسن و قبح، یک رابطه نفس الامری است. رابطه سبب و مسببيتی است بين فعل و نتيجه‌اش. اين رابطه قابل جعل نيست ولی شناخت ما از اين رابطه احتياج به وحی دارد.
    با توجه به این مطالب می توان معیار کار اخلاقی و غیر اخلاقی را دانست.
    برای اطلاع بیشتر مراجعه شود به کتاب «نقد و بررسی مکاتب اخلاقی» حضرت آیت الله مصباح که این مطالب از آن کتاب گرفته شد.





    لینک اصلی


  2. تشکر


  3.  

اطلاعات موضوع

کاربرانی که در حال مشاهده این موضوع هستند

در حال حاضر 1 کاربر در حال مشاهده این موضوع است. (0 کاربران و 1 مهمان ها)

اشتراک گذاری

اشتراک گذاری

مجوز های ارسال و ویرایش

  • شما نمیتوانید موضوع جدیدی ارسال کنید
  • شما امکان ارسال پاسخ را ندارید
  • شما نمیتوانید فایل پیوست کنید.
  • شما نمیتوانید پست های خود را ویرایش کنید
  •  
^

ورود

ورود