جهت مشاهده مطالب کارشناسان و کاربران در این موضوع کلیک کنید   

موضوع: ***** نیایش های سرخ حسینی *****

  1. #1
    شروع کننده موضوع

    تاریخ عضویت
    جنسیت تير ۱۳۹۲
    نوشته
    3,189
    مورد تشکر
    478 پست
    حضور
    44 روز 13 ساعت 58 دقیقه
    دریافت
    0
    آپلود
    0
    گالری
    0

    ***** نیایش های سرخ حسینی *****





    بسم الله الرحمن الرحیم
    نیایش و ستایش در سیره
    امام حسین علیه السلام
    واژه ستایش و نیایش هم خانواده، و به معنای تحسین و آفرین و دعایی است که از روی تضرع و زاری باشد.
    [1] نیایش و ستایش در آموزه­های اهل بیت علیهم السلام و از جمله در سیره امام حسین علیه السلام، ظهور عشق به آفریدگار زیبای آفرین است، نیایش تجلی روح متعالی انسان است، انسان نیایش­گر با بُراق دعا و نیایش از دامنه و کوهپایه­های نیازهای گوناگون فردی، اجتماعی، اقتصادی و مانند آن حرکت میکند، و تا ستیغ بلند معرفت­ توحیدی، اوج می‌گیرد، از این رو نیایش ائمه اهل بیت علیهم السلام به خصوص امام حسین علیه‌السلام در واقع حکمت نامه آموزشی و در عین حال تربیتی است که در قالب گفتگو با خداوند و به صورت اظهار نیاز و درخواست­های انسان مطرح شده، ولی در حقیقت آموزه­ی خداشناسی، جهان شناسی، انسان شناسی، زیبا و عمیق و اثرگذار و ماندگار است. این معنا در سیره معرفتی و عملی سالار شهیدان جلوه خاصی داشته است که در این پژوهه به اندازه ظرفیت مقاله در دو محور کلی (میقات نیایش و معراج ستایش) طرح و تبیین می‌شود:



    [1]. ر،ک: دهخدا، لغت نامه، نشر مؤسسه انتشارات دانشگاه تهران، 1337ش، ج4، ص20271.


  2.  

  3. #2
    شروع کننده موضوع

    تاریخ عضویت
    جنسیت تير ۱۳۹۲
    نوشته
    3,189
    مورد تشکر
    478 پست
    حضور
    44 روز 13 ساعت 58 دقیقه
    دریافت
    0
    آپلود
    0
    گالری
    0



    الف: میقات نیایش و ستایش:
    بی‌تردید نیایش و ستایش در سیره حسینی پیشینه و پسینه‌ای به اندازه عمر شریف آن حضرت داشته است و امام علیه السلام در همه مدت حیات پربرکتش و در همه شرایط زمانی و مکانی با نیایش و ستایش آفریدگار هستی زندگی می‌کرده است، ولی برخی زمان‌ها و مکان ها بگونه‌ای بوده که نجوای دل آن حضرت به صورت پژواک ماندگار در حافظه تاریخ با برجستگی خاص ثبت گردیده است که از آن میان آموزه متعالی دعای عرفه است از این رو در این مقاله نیایش­های امام حسین علیه السلام در روز عرفه، در مدینه و در کوهپایه و دامنه «جبل الرحمة» به عنوان میقات نیایش آن حضرت تلقی می­شود، چون این نیایش زمینه سازی حماسه کربلا و ستایش امام حسین در شب وروز عاشورا شد، دعای نورانی عرفه از یک سو نمایشگر راز و نیازهای عرفانی و توحیدی سالار شهیدان است، و از سوی دیگر پژواک جاویدان دل امام مهجور در رابطه به شرایط هنجارشکن حاکم بر جامعه اسلامی آن روز است، در این دعا حضرت بین عرفان و حماسه به زیبایی جمع نموده لذا برخی از بزرگان در تحلیل این مسئله گفته است:
    سالار شهیدان توانست مضمون بلند دعای عرفه را که آموزه ­های عرفان متعالی در آن موج می‌زند و سراسر عشق و اظهار خضوع در پیشگاه خداوند است، در کنار حادثه خونبار کربلا جمع کند، حادثه­ای که سرشار از پایمردی، حماسه، ایثار، رهبری، سیاست، مردانگی، جوانمردی و مملو از ایستادگی، مقاومت، مبارزه و استقامت در راه پیمان، وفاداری و مشهون از اخلاق انسانی، آداب معاشرت و امور اجتماعی، تربیت اسلامی، سازندگی معنوی و عرفانی است و پشتوانۀ نهضت­های بعد از خود شده است، چون دعای عرفه امام حسین علیه السلام گرچه نیایش و راز و نیاز به درگاه حق است اما راز و رمز مبارزه و قیام بر ضد نظام طاغوت و ستمگری در آن موج می­زند.
    [1] گفتنی است در دعای عرفه گرچه ستایش و نیایش با هم به صورت کامل تجلی نموده، چه این که آموزه­های حماسی را در این قالب بازگو نموده است، ولی ما در محور نخست مقاله که به عنوان (میقات نیایش) مطرح شده، بیشتر فرازهای نیایشی دعای نورانی عرفه را بازخوانی و تبیین می­نماییم تا از رهگذر آن به نکته­های درس آموز معرفتی و تربیتی آن نیایش نورانی بیشتر آشنا گردیده و سپه سالار عشق را این بار در خلوتگه نیایش و نیز جلوتگه ستایش بازشناسی نمایم.
    در این باب جای سخن بسیار و ستیغ­های نیایش­های حسینی برای امثال نویسنده دست نیافتنی است، ولی از باب اینکه:
    گر نتانی خورد طوفان سحاب
    کی توان کردن به ترک خورد آب
    راز را گر می­نیاری در میان
    درک ­ها را تازه کن از قشر آن
    [2]






    در چند نکته فرازهای از آن دعای متعالی را بازخوانی و تبیین می­نماییم:


    [1]. ر،ک: جوادی آملی، حماسه و عرفان، نشر مرکز اسراء قم، 1378ش (با ویرایش جدید)، ص230.

    [2]. مولوی، مثنوی معنوی، نشر هرمس، تهران 1358ش، دفتر 5، ص721.


  4. #3
    شروع کننده موضوع

    تاریخ عضویت
    جنسیت تير ۱۳۹۲
    نوشته
    3,189
    مورد تشکر
    478 پست
    حضور
    44 روز 13 ساعت 58 دقیقه
    دریافت
    0
    آپلود
    0
    گالری
    0




    1. سرنامه نیایش
    قبل از همه چیز لازم است اشاره گردد که دعای نورانی عرفه دو بخش دارد؛ بخش نخست با این جمله آغاز شده: «اَلْحَمْدُ لِلّهِ اَلَّذِیَ لَیْسَ لِقَضَائِهِ دَافِعٌ وَ لَا لِعَطائِهِ مَانعٌ»
    [1] ستایش مخصوص خداوندی است که قضا و خواست او را بازدارنده، و بخشایش او را منع کننده­ای نیست.
    و بخش دوم آن دعا با این جمله شروع گردیده: «اِلهِیْ اَنَا الْفَقِیرُ فَیْ غِنَایَ، فَکَیْفَ لا اَکُونُ فَقِیْرَاً فِیْ فَقْرِیْ»
    [2] خداوندا! من همانم که در توانگری­ام فقیر و نیازمند به تو هستم، پس چگونه نیازمند تو نباشم در حالی که فقیر و تهی دستم؟
    از این فراز متعالی به دست می­آید که در نگاه امام حسین علیه السلام سرآغاز نیایش انسان باید گفتگوی نیازمندانه با خدای توانا و مهربان باشد، یعنی ادب نیایش این است که انسان قبل از همه گوهر وجودیش را که عین فقر و نیازمندی به خالق هستی است در پیشگاه محبوب خود عرضه کند و عجز و ناتوانی خویش را بر زبان جاری سازد، و در واقع خود را با زبان خود به خدای خویش معرفی نماید و بگوید چنان که تو خود بهتر می­دانی من همان آفریده­ای هستم که فقر و نیازمندی به تو شاکله­ی وجودی‌ام را تشکیل می­دهد و کمال معرفتم در این است که خود را نیازمند بلکه عین نیاز به تو می‌دانم.
    تو بی‌نیاز مطلق و من فقیر بلکه عین فقرم. این گونه سخن گفتن با آفریدگار مهربان نشانۀ اوج معرفت و عرفان انسان نیایشگر است از این روی عارف نامدار مولوی در این باره می­گوید:
    ما چو ناییم و نوا در ما ز توست
    ما چو کوهیم و صدا در ما ز توست
    ما عدم­هاییم و هستی­های ما
    تو وجود مطلق فانی نما[3]






    این گفته­ها در واقع بازتاب همان آموزه قرآن کریم است که فرمود: «يا أَيّهَا النّاسُ أَنْتُمُ الْفُقَراءُ إِلَى اللّهِ وَ اللّهُ هُوَ الْغَنِيّ الْحَميدُ»[4] ای مردم شما به خدا نیازمندید، و خداست که بی­نیاز و ستوده است.
    اهل تفسیر معتقداند این آیه نکته‌ی مهم و ارزشمند را اشاره، و موقعیت ما را در عرصه عالم هستی و در برابر خدای هستی بخش روشن نموده و بسیاری از معماها را گشوده و به پرسش‌های فراوانی جواب داده است.
    تردیدی نیست که بی‌نیاز حقیقی در تمام عالم وجود یکی بیش نیست و آن خداوند یکتا است، همه عالم و آدم سر تا پا نیاز و فقر و وابسته به وجود اوست، او بی‌نیاز مطلق و همه جهان فقر مطلق‌اند، اما این که در آیه تنها از فقر انسان سخن گفته شده به دلیل آن است که اگر انسان که گل سرسبد موجودات جهان است سر تا پا فقر نیازمند به او باشد، سایر موجودات به طریق اولی چنین‌اند.
    [5]
    در نتیجه معلوم شد که گام نخست نیایش این است که انسان عجز، تسلیم، نیاز و فقر وجودی در پیشگاه بی‌نیاز مطلق عرضه نماید، و این آموزه متعالی درسیره نیایش حسینی و جای جای دعای عرفه فراوان بازتاب یافته که تنها به دو نمونه از آن اشاره گردید.



    [1]. سید بن طاووس، اقبال، نشر دارالکتب الاسلامیه، تهران 1349ش، ص339.

    [2]. همان، ص348.

    [3]. مولوی، مثنوی معنوی، دفتر اول، ص30.

    [4]. فاطر (35) آیه15.

    [5]. ر،ک: ناصر مکارم، تفسیر نمونه، نشر دارالکتب الاسلامیه، تهران 1374ش، ج18، ص220تا ص227.


  5. #4
    شروع کننده موضوع

    تاریخ عضویت
    جنسیت تير ۱۳۹۲
    نوشته
    3,189
    مورد تشکر
    478 پست
    حضور
    44 روز 13 ساعت 58 دقیقه
    دریافت
    0
    آپلود
    0
    گالری
    0




    2. نیایش محبانه
    یکی دیگر از آداب نیایش که در سیره نیایشی امام حسین علیه السلام جلوه‌های فراوان دارد توجه به صفات جمال و جلال الهی است، حضرت در دعای عرفه ذکر صفات یاد شده را مورد توجه ویژه قرار داده و در فرازهای آغازین آن دعا اوصاف جمال و جلال خداوند را به محضر کبریایی حق تعالی پیش کش نموده از جمله گفته است:
    «هُوَالْجَوادُ الْواسِعُ»
    [1] او بخشایشگر فیض گستر است. «وَ راحِمُ کُلِّ ضارِعٍ»[2] او بر ناله کنندگان مهربان است. «و هُوَ لِلدَّعَواتِ سَامِعٌ، و لِلکُرُباتِ دَافِعٌ، و لِلدَّرَجاتِ رَافِعٌ و لِلْجَبَابِرَۀِ قامِعٌ»[3] او دعا و نیایش‌های را می‌شنود و گرفتارها را برطرف سازد، و مرتبه‌ها را بالا می‌برد، و گردن کشان را نابود می‌کند.
    و در ادامه می‌گوید: «وَ هُوَ السَّمیِعُ الْبَصیرُ اللَّطِیْفُ الْخَبیِرُ وَ هُوَ عِلی کُلِّ شَیءٍ قَدِیرٌ»
    [4] او شنوا و بینا و دقیق و آگاه، و بر همه چیز توانا است.
    حضرت پس از ذکر ثنای محبوب و نیایش محبانه، مسایل، معارف و خواست خود را در دعا مطرح نموده، از این سیره امام علیه السلام معلوم می‌شود که بایسته است در مقام نیایش پس از اظهار بندگی و یادآوری کاستی‌ها و نقایص وجودی، ذکر کمالات و صفات جمال و جلال محبوب به عنوان مدخل و پیش درآمد گفتگو و نیایش، مطرح گردد و با این روش است که محب به محبوب می‌رسد و دَر رحمت بر او گشوده و به هدف وصال نایل ‌گردیده و حاجات او برآورده خواهد شد . از این رو سید ابن طاووس روایات متعدد نقل کرده که در آنها توصیه گردیده که در دعا و نیایش قبل از درخواست حاجت باید به ستایش و ثنای باری تعالی پرداخته شود و آنگاه است که امید استجابت دعا و اثربخش بودن آن بیشتر خواهد بود،
    [5] امام صادق علیه السلام فرمود: «... فَاذَا طَلَبْتُم الْحَاجَۀَ فَمَجَدّوا اَللهَ وَ اَمْدَحْوهُ وَ أَثْنُوا عَلَیْهِ»[6] هر گاه شما حاجتی از خداوند طلب نمودید، اول او را تمجید و ستایش نموده، و ثنای او را بگوید.
    گفتنی است در روایات تصریح شده همان طور که در زندگی اجتماعی از بزرگ و حاکم جامعه‌تان چیزی درخواست می‌کنید با بهترین کلمات اول او را تعریف و تمجید می‌نماید آنگاه خواسته خود را با او در میان می‌گذارید، همین روش را در هنگام طلب حاجت از خداوند نیز به کار ببندید.
    [7]
    این نکته در سیره نیایشی امام حسین علیه السلام نیز اعمال شده لذا در منابع مربوطه پس از نقل فرازهایی از دعای عرفه گفته شده: «امام حسین علیه السلام بعد از ذکر آن همه اوصاف الهی و تسبیح و تقدیس پروردگار حاجت خود را عرضه داشت».[8]


    [1]. اقبال، ص340.

    [2]. همان.

    [3]. همان.

    [4]. همان.

    [5]. سید ابن طاووس، فلاح السایل، انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی، قم، 1377ش. ص89.

    [6]. همان.

    [7]. همان.

    [8]. ر،ک: آیت الله ناصر مکارم، کلایت مفاتیح نوین، نشر مدرسه امیرالمؤمنین علیه السلام، قم، 1386ش، ص863.


  6. #5
    شروع کننده موضوع

    تاریخ عضویت
    جنسیت تير ۱۳۹۲
    نوشته
    3,189
    مورد تشکر
    478 پست
    حضور
    44 روز 13 ساعت 58 دقیقه
    دریافت
    0
    آپلود
    0
    گالری
    0



    3. نیایش متضرعانه
    یکی دیگر از آداب نیایش این است که انسان در حال نیایش، به پیشگاه آفریدگار خویش تضرّع نماید و با اشک زاری با او گفتگو و حوایج خود را مطرح کند
    [1] این اصل بنیادین در سیره نیایشی امام حسین علیه السلام وجود داشته است، لذا طبق نقل مرحوم شیخ عباس،[2] حضرت در ادامه دعای عرفه بعد از ثنای خداوند و ذکر اوصاف و تقدیس او در حالی که اشک از چشم‌های مبارکش سرازیر می‌شد عرض کرد: «اَلَّلهًمِّ اجْعَلُنِیْ اَخْشَاکَ کَاَّنِیْ اَرَاَکَ ... الَّلهُمَّ اجْعَلْ غِنَایَ فی نَفْسِی، و الْیَقِیْنَ فی قَلْبِیْ وَ الْاِخَلَاصَ فِیْ عَمَلِیْ، والنُوّرَ فی بَصَریُ، وَ الْبَصیِرَۀَ فِیْ دِیْنِیْ وَ متِّعْنِیْ بِجَوارِحِیْ»[3] خداوندا، چنان ترس و خشیت خود را در دل من جای ده که گویا تو را می بینم، خداوندا، بی‌نیازی از غیر خودت را در جان من قرار ده، و یقین را در دل من و اخلاص را در عمل من، قرار ده، روشنی در چشم من، و بصیرت و معرفت در دین را نصیب من گردان، و مرا از اعضای بدن برخوردار فرما.
    براساس این آموزه متعالی بایسته است در هنگام نیایش و طلب حاجت از خداوند در امور دنیایی و اخروی، با حالت تضرع و ابتهال و گریه و ناله از خداوند درخواست شود.
    در رابطه به آثار و برکات گریه در برخی شرایط بخصوص به هنگام نیایش، مولوی نکته‌های زیبایی بیان نموده از جمله گفته است:
    تا نگرید کودک حلوا فروش
    بحر رحمت در نمی‌آید به جوش
    [4]
    تا نگرید ابر کی خندد چمن
    تا نگرید طفل کی جوشد لبن
    گفت فَلیَبکُبوا کَثیرا گوش دار
    تا بریزد شیر فضل کردگار
    آفتاب عقل را در سوز دار
    چشم را چون ابر اشک افروز دار
    [5]








    گفتنی است که براساس نقل‌ها امام حسین علیه السلام در هنگام نیایش و دعای عارفانه عرفه تضرع و گریه‌های عجب داشته است از آن میان وقتی به فراز‌های آخر بخش اول آن دعا رسید سر به سوی آسمان بلند نمود، در حالی که اشک دیدگان او مثل باران جاری بود با صدای بلند گفت: «یَا اَسْمَعَ السَامِعیِنَ یَا اَبْصَرَ النَاظِرْیِنَ ... یَا رَبِّ یَا رَبِّ»[6] ای شنواترین شنوندان و بیناترین بینندگان ای پروردگار من.
    نقل شده حضرت جمله «یَا رَبِّ» را پیوسته تکرار می‌نمود و کسانی که اطراف او بودند به صدای حضرت گوش می‌دادند و آمین می گفتند و با حضرت همصدا گریه می‌کردند تا هنگامی که آفتاب روز عرفه غروب نمود و آن حضرت از کنار «جبل الرحمۀ» به سوی «مشعرالحرام» حرکت کرد.
    [7] بنابراین یکی از درس‌آموزترین جلوه‌های نیایش حسینی تضرع در حال دعا و نیایش است که انقلاب روحی برای نیایشگر ایجاد نموده و دل دادگی او را به نمایش می‌گذارد نیایش حکیمانه
    نیایش‌های ائمه علیهم السلام از جمله نیایش امام حسین علیه السلام غیر از جلوه‌های عشق، و فقر، نیاز، تضرع و گریه و مانند آن کامل‌ترین جلوه‌گاه حکمت و معرفت در ساحات مختلف بخصوص توحید و خداشناسی است از این رو دعای عرفه سالار شهیدان در واقع حکمت نامه توحیدی است، درباره معارف توحیدی آموزه‌های درس‌آموز بیان نموده که دست‌یابی بر ستیغ آن نه در توان این نویسنده است و نه ظرفیت این مقاله مجال طرح آن را دارد، بخصوص این که:
    معانی هرگز اندر حرف ناید
    چو بحرقلزوم اندر ظرف ناید
    [8


    ]


    ولی به اختصار برخی از فرازهای که معارف توحیدی در آن به صورت شگفت‌انگیز در آن تجلی کرده اشاره می‌شود:


    [1]. ر،ک: سید ابن طاووس، فلاح السایل، ص87.

    [2]. ر،ک: مفاتیح الجنان، نشر فاطمه زهرا . قم 1389ش. ص533

    [3]. اقبال، ص342.

    [4]. مثنوی معنوی، دفتر دوم، ص198.

    [5]. همان، دفتر پنجم، ص726.

    [6]. اقبال، ص347.

    [7]. مکارم، مفاتیح نوین، ص877.

    [8]. مفاتیح الاعجاز فی شرح گلشن راز نشر محمودی، تهران، بی‌تا، ص726.

  7. #6
    شروع کننده موضوع

    تاریخ عضویت
    جنسیت تير ۱۳۹۲
    نوشته
    3,189
    مورد تشکر
    478 پست
    حضور
    44 روز 13 ساعت 58 دقیقه
    دریافت
    0
    آپلود
    0
    گالری
    0



    یکی از زیباترین جلوه‌های نیایش حکیمانه در دعای عرفه امام حسین علیه السلام، که عشق و توحید همراه با معرفت و اخلاص در آن موج می‌زند این جمله است که به محبوب خویش می‌گوید: «اَنْتَ الَّذِیْ اَشْرَقْتَ الْاَنوَارَ فِیْ قُلُوبِ اَوْلِیائِکَ، حَتیَ عَرَفوُکَ وَ وَحَّدُوکَ، و اَنْتَ الَّذِیْ اَزلْتَ اْلأَغْیَارَ عَنْ قُلُوبِ أَحِبَّائِکَ حَتَی لَمْ یٌحِبُّو سِوَاکَ، مَاذَا وَجَدَ مَنْ فَقَدَکَ و مَا الَّذِیْ فَقَدَ مَنْ وَجَدَکَ»[1] تو آن خدایی که انوار معرفت را در دل اولیای خود تا با نیدی، تا تو را به یگانگی شناختند، تو آن خدای که بیگانه‌گان را از دل دوستان خود بیرون راندی تا غیر تو را دوست نداشته باشند، چه دارد آن کس که تو را گم نمود، چه ندارد آن که تو را یافته است؟ و در ادامه از حلاوت و شیرینی انس با محبوب سخن گفته و چنین عرضه داشته است: «یِا مَنْ أَذَاقَ أَحْبَائَهُ حَلاَوَۀَ المُؤَانِسَۀَ فَقَامُوا بَیْنَ یَدَیْهِ مُتَمَلِقیِنَ»[2] ای خدایی که به دوستان خود شیرینی اُنس با خود را چشاندی، و آنها در پیشگاه محبوبش به اظهار اشتیاق پرداختند.
    و بالاخره در فرازی از نیایش به تجلیات توحید در دل موحدان اشاره شده و آمده است: «اِلَهِیْ تَرَدِدُّیْ فِیْ ألَأَثَارِ یُوْجِبُ بُعْدَ الْمَزارِ، فَاْجمَعَنِی عَلَیْکَ بِخِدَمَۀٍ تُوْصِلُنِیْ إلَیْکَ، کَیْفَ یُسْتَدَلُّ عَلَیْکَ بِمَا هُوَ فِیْ وُجُودِهِ مُفْتَقِرٌ إِلَیْکَ، أَیَکُوْنُ لِغَیْرِکَ مِنْ الظَهّوُرِ مَا لَیْسَ لَکَ، حَتَی یَکُوُنُ هُوَ الْمُظْهِرَ لَکَ، مَتَی غِبْتَ حَتَی تَحْتَاجَ اِلی دَلِیْلٍ یِدُّلُ عَلَیْکَ، عَمِیَتْ عَیْنٌ لاَتَرَاکَ عَلَیْهَا رَقِیْبَا»
    [3]
    خداوندا! خدای من، گشت و گزارم در آثار مرا از مشاهده تو دور می‌کند، پس به خدمتی مرا وادار که به مقام شهود تو برساند، چگونه با چیزی بر تو استدلال شود که در وجودش نیازمند توست، آیا برای غیر تو ظهوری هست که برای تو نباشد تا مظهر تو باشد؟ تو هرگز غایب نبوده‌ای تا محتاج دلیل باشی که بر تو دلالت کند؟ کور است چشمی که تو را مراقب و ناظر خود نمی‌بیند.
    فرازهای یاد شده از یک سوی نمایش عشق و دلدادگی در هنگامۀ نیایش است. و از جانب دیگر تجلی معرفت شهودی و جلوه‌گاه کامل‌ترین مراتب شناخت حق است، و در این فراز آخر شناخت توحید به زیباترین بیان بازگو شده است، و عارف بسطامی با الهام از همین دعای نورانی گفته است:
    کی رفته ای ز دل که تمنّا کنم تو را
    کی بوده ای نهفته که پیدا کنم تو را
    غایب نبوده‌ای که شوم طالب حضور
    پنهان نبوده‌ای که هویدا کنم تو را
    با صد هزار جلوه برون آمدی که من
    با صد هزار دیده تماشا کنم تو را
    [4



    ]


    لازم به ذکر است که فراز یاد شده از دعا امام حسین علیه السلام در واقع بازتاب این آیه مبارکه است که فرمود: «اللّهُ نُورُ السّماواتِ وَ اْلأَرْضِ»[5] خداوند نور آسمان‌ها و زمین است.
    براساس این آموزه قرآنی است که در دعای عرفه آمده کور است چشمی که حق تعالی را در همه ساحات هستی مشاهده نمی‌کند چون کسی که نور را نمی‌بیند معلوم است که نابیناست .
    و در مجموع فراز یاد شده ناظر به شناخت حضوری و معرفت شهودی خداوند است که بهترین راه کار معرفت توحید است، شناخت حضوری عبارت از این است که انسان به طور مستقیم و بدون واسطه‌ی مفاهیم و یا صور ذهنی و مانند آن به معرفت دست پیدا کند، البته هر اندازه مرتبه وجودی کامل‌تر باشد، علم حضوری او نیز کامل‌تر است، و اگر طبق بیان امام حسین علیه السلام در نیایش روز عرفه انسان نسبت به آفریدگار خود علم حضوری دارد و این معرفت به گونه‌ای است که او را نور همه چیز ظهور همه را به آن نور می‌داند این پیام همان جمله حسینی را می‌گوید: «أیَکُوُنُ لِغَیرِکَ مِنْ الّظُهُورِ مَا لَیْسَ لَکَ
    ؟»[6]

    [1]. اقبال، ص349.

    [2]. اقبال، ص350.

    [3]. اقبال، ص349.

    [4]. فروغی بسطامی، میرزا عباس، دیوان فروغی بسطامی، نشر دارالکتب، تهران، 1348ش.

    [5]. نور (24) آیه 34.

    [6]. ر،ک: صادقی اُرزگانی، آموزه‌های عرفانی از منظر امام علی علیه السلام، نشر پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، قم 1384ش، ص72.

  8. تشکر


  9. #7
    شروع کننده موضوع

    تاریخ عضویت
    جنسیت تير ۱۳۹۲
    نوشته
    3,189
    مورد تشکر
    478 پست
    حضور
    44 روز 13 ساعت 58 دقیقه
    دریافت
    0
    آپلود
    0
    گالری
    0



    نیایش حکیمانه
    نیایش‌های ائمه علیهم السلام از جمله نیایش امام حسین علیه السلام غیر از جلوه‌های عشق، و فقر، نیاز، تضرع و گریه و مانند آن کامل‌ترین جلوه‌گاه حکمت و معرفت در ساحات مختلف بخصوص توحید و خداشناسی است از این رو دعای عرفه سالار شهیدان در واقع حکمت نامه توحیدی است، درباره معارف توحیدی آموزه‌های درس‌آموز بیان نموده که دست‌یابی بر ستیغ آن نه در توان این نویسنده است و نه ظرفیت این مقاله مجال طرح آن را دارد، بخصوص این که:
    معانی هرگز اندر حرف ناید
    چو بحرقلزوم اندر ظرف ناید
    [1



    ]


    ولی به اختصار برخی از فرازهای که معارف توحیدی در آن به صورت شگفت‌انگیز در آن تجلی کرده اشاره می‌شود:
    یکی از زیباترین جلوه‌های نیایش حکیمانه در دعای عرفه امام حسین علیه السلام، که عشق و توحید همراه با معرفت و اخلاص در آن موج می‌زند این جمله است که به محبوب خویش می‌گوید: «اَنْتَ الَّذِیْ اَشْرَقْتَ الْاَنوَارَ فِیْ قُلُوبِ اَوْلِیائِکَ، حَتیَ عَرَفوُکَ وَ وَحَّدُوکَ، و اَنْتَ الَّذِیْ اَزلْتَ اْلأَغْیَارَ عَنْ قُلُوبِ أَحِبَّائِکَ حَتَی لَمْ یٌحِبُّو سِوَاکَ، مَاذَا وَجَدَ مَنْ فَقَدَکَ و مَا الَّذِیْ فَقَدَ مَنْ وَجَدَکَ»
    [2] تو آن خدایی که انوار معرفت را در دل اولیای خود تا با نیدی، تا تو را به یگانگی شناختند، تو آن خدای که بیگانه‌گان را از دل دوستان خود بیرون راندی تا غیر تو را دوست نداشته باشند، چه دارد آن کس که تو را گم نمود، چه ندارد آن که تو را یافته است؟ و در ادامه از حلاوت و شیرینی انس با محبوب سخن گفته و چنین عرضه داشته است: «یِا مَنْ أَذَاقَ أَحْبَائَهُ حَلاَوَۀَ المُؤَانِسَۀَ فَقَامُوا بَیْنَ یَدَیْهِ مُتَمَلِقیِنَ»[3] ای خدایی که به دوستان خود شیرینی اُنس با خود را چشاندی، و آنها در پیشگاه محبوبش به اظهار اشتیاق پرداختند.
    و بالاخره در فرازی از نیایش به تجلیات توحید در دل موحدان اشاره شده و آمده است: «اِلَهِیْ تَرَدِدُّیْ فِیْ ألَأَثَارِ یُوْجِبُ بُعْدَ الْمَزارِ، فَاْجمَعَنِی عَلَیْکَ بِخِدَمَۀٍ تُوْصِلُنِیْ إلَیْکَ، کَیْفَ یُسْتَدَلُّ عَلَیْکَ بِمَا هُوَ فِیْ وُجُودِهِ مُفْتَقِرٌ إِلَیْکَ، أَیَکُوْنُ لِغَیْرِکَ مِنْ الظَهّوُرِ مَا لَیْسَ لَکَ، حَتَی یَکُوُنُ هُوَ الْمُظْهِرَ لَکَ، مَتَی غِبْتَ حَتَی تَحْتَاجَ اِلی دَلِیْلٍ یِدُّلُ عَلَیْکَ، عَمِیَتْ عَیْنٌ لاَتَرَاکَ عَلَیْهَا رَقِیْبَا»
    [4]
    خداوندا! خدای من، گشت و گزارم در آثار مرا از مشاهده تو دور می‌کند، پس به خدمتی مرا وادار که به مقام شهود تو برساند، چگونه با چیزی بر تو استدلال شود که در وجودش نیازمند توست، آیا برای غیر تو ظهوری هست که برای تو نباشد تا مظهر تو باشد؟ تو هرگز غایب نبوده‌ای تا محتاج دلیل باشی که بر تو دلالت کند؟ کور است چشمی که تو را مراقب و ناظر خود نمی‌بیند.
    فرازهای یاد شده از یک سوی نمایش عشق و دلدادگی در هنگامۀ نیایش است. و از جانب دیگر تجلی معرفت شهودی و جلوه‌گاه کامل‌ترین مراتب شناخت حق است، و در این فراز آخر شناخت توحید به زیباترین بیان بازگو شده است، و عارف بسطامی با الهام از همین دعای نورانی گفته است:
    کی رفته ای ز دل که تمنّا کنم تو را
    کی بوده ای نهفته که پیدا کنم تو را
    غایب نبوده‌ای که شوم طالب حضور
    پنهان نبوده‌ای که هویدا کنم تو را
    با صد هزار جلوه برون آمدی که من
    با صد هزار دیده تماشا کنم تو را
    [5]






    لازم به ذکر است که فراز یاد شده از دعا امام حسین علیه السلام در واقع بازتاب این آیه مبارکه است که فرمود: «اللّهُ نُورُ السّماواتِ وَ اْلأَرْضِ»[6] خداوند نور آسمان‌ها و زمین است.
    براساس این آموزه قرآنی است که در دعای عرفه آمده کور است چشمی که حق تعالی را در همه ساحات هستی مشاهده نمی‌کند چون کسی که نور را نمی‌بیند معلوم است که نابیناست .
    و در مجموع فراز یاد شده ناظر به شناخت حضوری و معرفت شهودی خداوند است که بهترین راه کار معرفت توحید است، شناخت حضوری عبارت از این است که انسان به طور مستقیم و بدون واسطه‌ی مفاهیم و یا صور ذهنی و مانند آن به معرفت دست پیدا کند، البته هر اندازه مرتبه وجودی کامل‌تر باشد، علم حضوری او نیز کامل‌تر است، و اگر طبق بیان امام حسین علیه السلام در نیایش روز عرفه انسان نسبت به آفریدگار خود علم حضوری دارد و این معرفت به گونه‌ای است که او را نور همه چیز ظهور همه را به آن نور می‌داند این پیام همان جمله حسینی را می‌گوید: «أیَکُوُنُ لِغَیرِکَ مِنْ الّظُهُورِ مَا لَیْسَ لَکَ؟»
    [7]


    [1]. مفاتیح الاعجاز فی شرح گلشن راز نشر محمودی، تهران، بی‌تا، ص726.

    [2]. اقبال، ص349.

    [3]. اقبال، ص350.

    [4]. اقبال، ص349.

    [5]. فروغی بسطامی، میرزا عباس، دیوان فروغی بسطامی، نشر دارالکتب، تهران، 1348ش.

    [6]. نور (24) آیه 34.

    [7]. ر،ک: صادقی اُرزگانی، آموزه‌های عرفانی از منظر امام علی علیه السلام، نشر پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، قم 1384ش، ص72.

  10. تشکر


  11. #8
    شروع کننده موضوع

    تاریخ عضویت
    جنسیت تير ۱۳۹۲
    نوشته
    3,189
    مورد تشکر
    478 پست
    حضور
    44 روز 13 ساعت 58 دقیقه
    دریافت
    0
    آپلود
    0
    گالری
    0



    5. نیایش ستم ستیزانه
    یکی از جلوه‌های کاربردی نیایش‌های ائمه از جمله امام حسین علیه السلام، تجلی حماسه و جهاد و ستم‌ستیزی است، از این روست که می توان گفت دعاهای امامان شیعه بخصوص سالار شهیدان حسین‌بن‌علی‌علیهما‌‌ال لام، یک راه کار جهادی در شرایط نامساعد مبارزه نظامی و مسلحانه بر ضد ظلم و استبداد است، نیایش‌های ائمه ‌علیهم السلام در واقع یک نوع جهاد در تنهایی و سخن گفتن در عین سکوت و پژواک دل با لب‌های دوخته است، این جاست که روشن می‌گردد نیایش در فرهنگ متعالی اهل بیت غیر از تجلی عشق به محبوب، یک نقش اثر گذار اجتماعی نیز دارد، آن‌ها در بسیاری از شرایط سیاسی و اجتماعی که هیچ راهی برای طرح حقایق و دفاع از حقیقت و مبارزه با قدرت ستمگر حاکم بر جامعه نداشته‌اند، مسئولیت اجتماعی و رسالت الهی شان را از طریق نیایش بازگو می‌نمودند، از این رو می‌توان گفت دعا در مکتب اهل‌بیت علیهم السلام بخصوص در نگاه امام حسین علیه السلام و فرزندش حضرت سجاد علیه السلام در عین حال که جلوه‌گاه عمیق‌ترین آگاهی‌ها، و شورانگیزترین عشق‌ها، و متعالی‌ترین نیازها است، روش کاربرد و استراتژیک برای مبارزه و جهاد بر ضد ستم و ستمگران است، و این حقیقت در دعای نورانی عرفه سالار شهیدان به روشنی مطرح گردیده از جمله آمده: «وَ هُوَ لِلْجَبَابِرَۀِ قَامِعٌ»
    [1] او خدایی است که ستم جباران را در هم می‌شکند.
    و در فراز دیگر آمده: «یَا مَنْ سَتَرَنِیْ مِنْ السَّلاَطِیْنِ أَنُ یُعَاقِبُونِیْ»
    [2] ای کسی [خدایی] که پوشاندی و حفظ نمودی من را از شرّ سلاطین و حکومت ‌ها که مرا شکنجه کنند.
    گفتنی است حضرت در زمان حکومت معاویه که شرایط هرگز برای قیام و جهاد فراهم نبود از طریق این گونه نیایش‌ها در مراسم حج و در جمع حاجیان روشن‌گری می‌نمود و در قالب دعا حقایق را به مردم بیان می‌کرد، ولی بعد از معاویه که زمینه برای قیام آماده شد، این نیایش را در میدان عمل اجرا نمود و با دستگاه جور بنی‌امیه به مبارزه برخواست. در مجموع روشن شد که نیایش ائمه از جمله امام حسین علیه السلام غیر از جنبه‌های عرفانی و معنوی جنبه‌ی جهادی نیز دارد و براساس این گونه آموزه‌ها معلوم می‌شود دعای شیعی یک نوع راه کار مبارزه با ظلم است و احساس مسئولیت را در انسان نیایشگر و تعهد در برابر مردم را در او بوجود می‌آورد، و جبر زمان و شرایط سیاسی نمی‌تواند انسان عدالت پیشه و مسئولیت‌پذیر را از تلاش برای انجام وظیفه اجتماعی باز دارد، و این گونه نیایش‌های رسیده از پیشوایان دین بخصوص سالار شهیدان است که نمی‌گذارد روحیه‌ی جهادی در انسان‌های مؤمن به فراموشی سپرده شود، چون از طریق این گونه آموزه‌ها هر روز و هفته و ماه بر دل‌های بیدار تلقین می‌شود که نیایش کامل و جامع آن است که همه ساحات دنیایی و اخروی، فردی و اجتماعی زندگی انسان را پوشش دهد.



    [1]. اقبال، ص340.

    [2]. اقبال، ص342.

  12. #9
    شروع کننده موضوع

    تاریخ عضویت
    جنسیت تير ۱۳۹۲
    نوشته
    3,189
    مورد تشکر
    478 پست
    حضور
    44 روز 13 ساعت 58 دقیقه
    دریافت
    0
    آپلود
    0
    گالری
    0



    ب: معراج نیایش و ستایش
    چنان که در آغاز مقاله اشاره شد دعا و مناجات چون آب حیات در زندگی سالار شهیدان جریان داشته و نجوای حسینی با حضرت حق در همه شرایط زمانی و مکانی در فضا تنیین انداز بوده است. ولی برابر آنچه نقل و ثبت شده نیایش در سیره امام حسین علیه السلام به طور کلی به دو بخش قابل تقسیم است، یک بخش آن همان است که در دعای نورانی عرفه تجلی کرده و فرازهای از آن تحت عنوان میقات نیایش و ستایش طرح و تبیین شد.
    بخش دیگر از نیایش‌های آن حضرت در فرایند نهضت جاویدان او در مقاطع مختلف مطرح شده که اوج آن در شب و روز عاشورا و در گرماگرم صحنه نبرد با دشمنان خون خوار و در آخرین لحظات زندگی آن حضرت بازگو شده که در این بخش بیشتر ستایش اسماء حسنای الهی تجلی کرده و زیباترین نام برای آن همان «معراج نیایش وستایش» است، حضرت امام حسین علیه السلام در این بخش جمله‌های سوزناک و معارف آسمانی بسیاری به صورت نیایش بیان نموده که به دلیل اندک بودن مجال تنها فرازهایی از ستایش‌های او به اختصار اشاره می‌شود.
    درباره نیایش‌های امام حسین علیه السلام در شب عاشورا سه داستان بسیار آموزنده و شنیدنی است:
    طبق آن چه نقل شده در عصر تاسوعا لشکر دشمن اعلان جنگ دادند، امام به برادرش ابوالفضل علیه السلام فرمود: برو نزد آنان و امشب را مهلت بخواه و آن گاه فرمود: «لَعَلَنَا نُصَلِی لِرَبُّنَا اللَّیْلَۀَ و نَدْعُوهُ وَ هُوَ یَعْلَمُ و إِنّی کُنْتُ أُحِبُّ الصَّلَاۀَ»
    [1] امید است که امشب را نماز گزارده و با خدای خویش نیایش کنیم، چون او می‌داند که من نماز را دوست دارم.
    نقل شده که در شب عاشورا خیمه‌گاه امام حسین علیه السلام جلوه‌گاه زیباترین صحنه نیایش بود لذا گفته شده: «فَبَاتُوْ اولَهُمْ دَوِیٌّ کدَوِّیْ النَّحْل مَا بَیْنَ رَاکِعٍ وَ سَاجِدٍ وَ قَایِمٍ و قَاعِدٍ»
    [2] یاران امام بتبع او شب تا به صبح مانند زنبور عسل در زمزمه بودند و در حال رکوع و سجود و قیام و قعود به سر بردند.
    از حضرت زینب علیها السلام نقل شده که در شب عاشورا از خیمۀ خود بیرون شدم تا به خیمه برادرم حسین بروم و او را دل جویی نمایم، وقتی نزدیک خیمه او رسیدم دیدم برادرم در اوج دعا و مناجات و نیایش است، خود گفتم در چنین لحظه‌ای سزاوار نیست مزاحم او بشوم برگشتم.
    [3]
    این‌ها تنها نمونه‌های اندک از جلوه‌های مناجات است که در سیره نیایش‌های حسینی مطرح است. پرفروغ‌تر از این نیایش و ستایش‌هایی است که سپه سالار عشق در روز عاشورا داشته است.
    براساس آن چه نقل شده امام حسین علیه السلام در واپسین لحظات زندگی خود در حالی که در آستانه معراج وصال قرار داشت و بر روی خاک گرم کربلا افتاده بود در نیایش سوزناک نجوای عشق را چنین سر داد: «اَلّلَّهُمِّ! مُتَعَالِیَ الَمَکانِ، عَظِیْمَ الْجَبَروُتِ، شَدَیِدَ الْمِحَال، غَنِیَّ عَنِ الْخَلایِقِ، عَرِیْضُ الکِبَریَاءِ، قادِرٌ عَلْیَ مَا تَشَاَءً، قَرِیْبُ الرَّحْمِۀِ، صَادِقُ الْوَعْدِ، سَابِغُ النِّعَمِۀِ، قَرِیْبٌ اِذَا دُعِیْتَ، مُحِیْطً بِمَا خَلْقُتَ
    [4] ... صَبْراً عَلی قَضَائِکَ یا رَبَّ لاَ اِلَهَ سِوَاکَ، یَا غِیَاثَ الْمُسْتَغِیثیِنَ، مَالِیْ رَبٌّ سِوَاکَ و لامَعْبُودَ غَیُرُکَ، صَبْراً عَلیَ حُکْمِکَ یَا غِیَاثَ مَنْ لاغِیَاثَ لَهْ»[5]
    بارالها! ای فراز جایگاه! بزرگ جبروت! سخت مکر و انتقام! بی‌نیاز از آفریده‌ ها! گسترده کبریا! بر هر چیز توانا! نزدیک رحمت! راست پیمان! سرشار نعمت، نیکو بلا ، ای آن که چون بخوانندت نزدیکی و به آنچه آفریدی احاطه‌داری، ... صبر بر تقدیراتت پروردگارا، ای که هیچ معبود به حقی جز تو نیست، ای فریاد رس فریاد خواهان، هیچ صاحب اختیار و معبودی جز تو ندارم صبر بر داوری ات ای داد رس بی پناهان!
    در این فراز زیباترین نیایش و ستایش در حساس‌ترین لحظه‌های عمر امام شهیدان بازتاب یافته که مجال شرح آن نیست، ولی حکیم بزرگ الهی قمشه‌ای با الهام از این نیایش درس‌آموز، پیام نجوای حسینی را در ضمن سروده‌ی زیبا بیان نموده که به چند بیت آن اشاره می‌گردد:
    گفت: الها ملکا داورا
    پادشها، ذوالکراما یاورا
    در رهت ای شاهد یکتای من
    شمع صفت، سوخت سراپای من
    عشق تو شد جان و تنم فی هواک
    نیست بود در نظرم ما سواک
    ای سر من در طلب روی تو
    بر سر نی ره سپری کوی تو
    خوش به تماشای جمال آمدم
    غرقه دریای وصال آمدم
    چون تو آغشته به خون خواهی‌ام
    حکم تو را از دل و جان راضی‌ام
    منزل معشوق شد این دار من
    نیست در این دار به جز یار من
    [6]





    .




    [1]. مجلسی، بحارالانوار، نشر دارالاحیاء، بیروت، 1403ق، ج44، ص393.

    [2]. شیخ عباس قمی، منتهی الامال، انتشارات هجرت، قم 1378ش، ج1، ص341.

    [3]. مهدی حایریْ معالی السبطین، انتشارات رضی، قم 1363ش، ص210.

    [4]. شیخ طوسی، مصباح المتعجد، نشر فقه الشیعه، بیروت، 1411ق، ص827.

    [5]. عبدالرزاق، مقتل الحسین، نشر مکتبۀ بصیرتی، قم، 1394ق، ص357.

    [6]. مهدی الهی قمشه‌ای، دیوان شعر نعیمه حسینی، بی تا، بی جا، ص237.

اطلاعات موضوع

کاربرانی که در حال مشاهده این موضوع هستند

در حال حاضر 1 کاربر در حال مشاهده این موضوع است. (0 کاربران و 1 مهمان ها)

کلمات کلیدی این موضوع

اشتراک گذاری

اشتراک گذاری

مجوز های ارسال و ویرایش

  • شما نمیتوانید موضوع جدیدی ارسال کنید
  • شما امکان ارسال پاسخ را ندارید
  • شما نمیتوانید فایل پیوست کنید.
  • شما نمیتوانید پست های خود را ویرایش کنید
  •  
^

ورود

ورود