جهت مشاهده مطالب کارشناسان و کاربران در این موضوع کلیک کنید   

موضوع: بررسی پاننتئیسم از دیدگاه اسلام

  1. #1

    تاریخ عضویت
    جنسیت خرداد ۱۳۹۶
    نوشته
    207
    مورد تشکر
    388 پست
    حضور
    7 روز 14 ساعت 1 دقیقه
    دریافت
    0
    آپلود
    0
    گالری
    0

    بررسی پاننتئیسم از دیدگاه اسلام




    با سلام

    پانن تئیسم (خدا فراگیردانی) چیست؟

    و آیا در اسلام و فلسفه اسلامی و عرفان اسلامی مورد قبول می باشد؟

  2. تشکر


  3. #2

    تاریخ عضویت
    جنسیت آذر ۱۳۹۰
    نوشته
    5,116
    مورد تشکر
    10,655 پست
    حضور
    169 روز 23 ساعت 46 دقیقه
    دریافت
    12
    آپلود
    1
    گالری
    18




    با نام و یاد دوست

    بررسی پاننتئیسم از دیدگاه اسلام

    کارشناس بحث: استاد عامل


    سعدی اگر عاشقی کنی و جوانی

    عشق محمد بس است و آل محمد



    بررسی پاننتئیسم از دیدگاه اسلام

  4. تشکر


  5. #3

    تاریخ عضویت
    جنسیت آبان ۱۳۹۴
    نوشته
    179
    مورد تشکر
    387 پست
    حضور
    3 روز 21 ساعت 13 دقیقه
    دریافت
    0
    آپلود
    0
    گالری
    1




    بسم الله الرحمن الرحیم

    با عرض سلام و تبریک سال نو

    مقدمه1؛ پانن تئیسم عبارت است از اعتقاد به این که وجود خدا شامل همه موجودات است و در همه جهان سریان و جریان دارد، آن چنان که هر جزئی از جهان در او وجود دارد. بر خلاف همه خدایی(پانتئیسم)، همه در خدایی(پانن تئیسم) معتقد است که وجود خدا بیشتر از جهان است و جهان کاملا او را در بر نمی گیرد، این در حالی است که پانتئیسم همه چیز را خدا می داند.. بنابراین قول، چیزی در ذات خدا وجود دارد که کاملا جدا و مستقل از عالم است. جهان تجلی خداست، وجهی از حیات خدا وجود دارد که جدا و مستقل از عالم است. بنابراین موجودات محدود عبارت از طور و جلوه ای از وجود خدا هستند، خدا بیشتر از کل جهان است، یعنی خدا، جهان متعالی یا جهان افزایش یافته است.(1) بر این اساس خدا و خلق دوتا هستند که با هم متحد شده اند. همه در خدایی بر این عقیده است که اگر چه خدا تا حدی غیر انسان است، خدا جهان را بر بر دارد و بر آن سیطره دارد ولی خدا و جهان جوهرا از یکدیگر متمایز هستند. به عبارت دیگر پانن تئیسم در حقیقت خواستار عدم جدایی خدا از جهان است؛ چرا که خداباوران بر تفاوت خدا و جهان تاکید می کنند و از سوی دیگر پانتئیسم بر تاثیر و تاثر خدا و جهان معتقد است. بر اساس پانن تئیسم حضور خدا در جهان بدون از دست دادن هویت متمایز خدا یا جهان است. در این مکتب خدا به عنوان روح عالم شناخته می شود و در همه جا وجود دارد و در عین حال همه چیز را به وجود آورده است.

    مقدمه2؛ دوگونه پانن تئیسم وجود دارد: الف: گروهی که ادعا می کنند تمام هستی در خداست به عنوان بخشی از خدا. بدین ترتیب خدا مسلما فراتر از هستی است و هستی بخشی از آن است. ب: این گروه زمانی که می گویند خدا در عالم یا عالم در خداست، تمایز بین هستی و خدا قائل اند. پانن تئیسم در حقیقت راهی است برای ایجاد تعادل بین تعالی مطلق خدا از عالم و یکی بودن آنها. گونه اول چالش بیشتری با ادیان الهی دارد اما نوع دوم چنین نبوده و از نظر هستی شناسی جهان را خدا یا جزئی از خدا نمی داند و در عین حال خدا را در عالم و عالم را در خدا می داند.(2)


    پی نوشت ها:
    1.
    کاکایی، قاسم، (1382)، وحدت وجود به روایت ابن عربی و اکهارت، تهران، هرمس.
    2.
    Panentheism - New World Encyclopedia


    بررسی پاننتئیسم از دیدگاه اسلام

  6. تشکر


  7. #4

    تاریخ عضویت
    جنسیت آبان ۱۳۹۴
    نوشته
    179
    مورد تشکر
    387 پست
    حضور
    3 روز 21 ساعت 13 دقیقه
    دریافت
    0
    آپلود
    0
    گالری
    1




    همانطور که از مقدمات برمی آید، پانن تئیسم به یک نوع تعالی خداوند نسبت به جهان قائل است اما باید توجه داشت که این مکتب نیز دارای گرایش های گوناگونی است به طوری که طیف های گسترده ای از ادیان و مذاهب را در خود جا داده است. به عنوان مثال این تفکر و ریشه آن در یونان قدیم، هندوئیسم، سیکیسم، یهودیت، مسیحیت و حتی عرفای مسلمان نیز وجود دارد.(1) به تعبیر دیگر عام و کلی بودن تعاریف این تفکر سبب شده تا در تقسیم بندی و گرایش های این دیدگاه از ادیان بشری گرفته تا ادیان الهی شامل این تعریف شوند.

    بنابراین برای نظر دادن در مورد صحت و سقم آن و همچنین همسویی ای واگرایی این دیدگاه با اسلام باید مشخص کرد که کدام فرقه مد نظر است. چرا که مثلا هندوئیسم یک آئین بشری است و اعتقادی به خدا به معنایی که در ادیان ابراهیمی مد نظر است، ندارند. از سوی دیگر عرفای مسلمان که معتقد به وحدت وجود شده اند را در این زمره آورده اند، در حالی که وحدت وجود مد نظر عرفا با وحدت وجودی که در هندوئیسم و بودیسم وجود دارد، کاملا متفاوت است. در عرفان منظور از وحدت وجود، مظهر بودن مخلوقات برای خدایی است که اصل و مبدء تمام کائنات است.

    وحدت وجود از دیدگاه عرفا، بر اساس تفکر وحدتِ ذات و کثرت اسماء و صفات الهی قابل تبیین است. به‌طوری‌که در عالم هستی غیر از یک وجود نیست(2) و این وجود در ذات خود و در مقام احدیت، بسیط مطلق و صرف است، اما در مقام واحدیت که مقام اسماء و صفات است، ظهورات متجلی می شوند.(3) بنابراین حقیقت وجود به وحدت شخصی، منحصر در ذات خداوند متعال بوده و جمیع ممکنات جلوه های آن ذات واحد هستند. این معنا از وحدت وجود را می توان با مبانی اسلامی نیز هماهنگ دانست اما دیگر معانی که بر مبنای توحیدی سازگار نیست را نمی توان قابل قبول دانست.


    پی نوشت ها:
    1. Panentheism - New World Encyclopedia
    2. ابن عربی، محی الدین، (بی تا)، الفتوحات المکیة(4 جلدی)، اول، بیروت، دار الصادر، ج3، ص420.
    3. جوادی آملی، عبدالله، (1387)، تسنیم، قم، مرکز نشر اسراء، ج2، ص313.



    بررسی پاننتئیسم از دیدگاه اسلام

  8. تشکر


  9. #5

    تاریخ عضویت
    جنسیت خرداد ۱۳۹۶
    نوشته
    207
    مورد تشکر
    388 پست
    حضور
    7 روز 14 ساعت 1 دقیقه
    دریافت
    0
    آپلود
    0
    گالری
    0



    نقل قول نوشته اصلی توسط عامل نمایش پست
    بنابراین برای نظر دادن در مورد صحت و سقم آن و همچنین همسویی ای واگرایی این دیدگاه با اسلام باید مشخص کرد که کدام فرقه مد نظر است
    سلام
    کدام دیدگاه از پانن تئیسم به اسلام نزدیک است؟

  10. تشکر


  11. #6

    تاریخ عضویت
    جنسیت خرداد ۱۳۹۶
    نوشته
    207
    مورد تشکر
    388 پست
    حضور
    7 روز 14 ساعت 1 دقیقه
    دریافت
    0
    آپلود
    0
    گالری
    0



    نقل قول نوشته اصلی توسط عامل نمایش پست
    دوگونه پانن تئیسم وجود دارد: الف: گروهی که ادعا می کنند تمام هستی در خداست به عنوان بخشی از خدا. بدین ترتیب خدا مسلما فراتر از هستی است و هستی بخشی از آن است.
    بنظر میاد پانن تئیسم به طور صد در صدی مورد قبول اسلام نباشد.درست است؟

  12. تشکر


  13. #7

    تاریخ عضویت
    جنسیت خرداد ۱۳۹۶
    نوشته
    207
    مورد تشکر
    388 پست
    حضور
    7 روز 14 ساعت 1 دقیقه
    دریافت
    0
    آپلود
    0
    گالری
    0



    نقل قول نوشته اصلی توسط عامل نمایش پست
    از سوی دیگر عرفای مسلمان که معتقد به وحدت وجود شده اند را در این زمره آورده اند، در حالی که وحدت وجود مد نظر عرفا با وحدت وجودی که در هندوئیسم و بودیسم وجود دارد، کاملا متفاوت است. در عرفان منظور از وحدت وجود، مظهر بودن مخلوقات برای خدایی است که اصل و مبدء تمام کائنات است.
    آیا ابن عربی و ملاصدرا و .. معتقد به پانن تئیسم بوده اند؟ یا دیدگاه آنان متفاوت تر است؟

  14. تشکر


  15. #8

    تاریخ عضویت
    جنسیت آبان ۱۳۹۴
    نوشته
    179
    مورد تشکر
    387 پست
    حضور
    3 روز 21 ساعت 13 دقیقه
    دریافت
    0
    آپلود
    0
    گالری
    1



    سلام
    نقل قول نوشته اصلی توسط محب خدا نمایش پست
    کدام دیدگاه از پانن تئیسم به اسلام نزدیک است؟
    ببينيد همانطور كه عرض شد، اگر برخي مفاهيم كلي مانند تعالي خدا از عالم را ملاك قرار بدهيم، مي توان اين ديدگاه را تا حدودي همسو دانست ولي زماني كه به طور دقيق به اين ديدگاه نظر كنيم، انشقاق آن از پان تئيسم و در برگرفتن طيف زيادي از اديان و مكاتب مانند بوديسم و مسيحيت و حتي اسلام، همين كليت در مفاهيم اين مكتب را از اسلام دور مي كند. در هر حال برخي همانطوركه در پست هاي قبلي اشاره شد، گروهي از عرفا را معقتد به اين مكتب دانسته اند، با اين توضيح خوانش عرفاني از مفاهيم اسلامي را مي توان تا حدودي به اين تفكر نزديك دانست.

    نقل قول نوشته اصلی توسط محب خدا نمایش پست
    بنظر میاد پانن تئیسم به طور صد در صدی مورد قبول اسلام نباشد.درست است؟
    حق با شماست.
    اسلام عباراتي مانند خدا شامل همه موجودات است، خدا جهان متعالي يا افزايش يافته و يا هر جزئي از جهان در او وجود دارد را بر نمي تابد. از ديدگاه اسلام خداوند هيچ مثل و مانندي ندارد(شوري: 11) البته به موجودات احاطه دارد اما نه به اين معنا كه جهان جزئي از او باشد، به تعبير امير المومنين(عليه السلام) خداوند «داخل فی الاشیاء لا بالممازجة و خارج عن الاشیاء لا بالمباینة »(محاسن، ج1، ص240) هم داخل در اشیاء است و هم بیرون از اشیاء، داخل در اشیاء است اما نه آن جوری که یک‌ جسم داخل جسم دیگر می‌شود، مثل اینکه آب داخل زمین می‌شود که یعنی امتزاج‌، عنصری با عنصر دیگر ممزوج می‌شود، نه، و خارج است از اشیاء نه به‌ معنای اینکه مباین و بیرون است، مثل اینکه من دستم را روی این میز می‌گذارم می‌گویم دست من بیرون از میز است، این جور هم نیست.(مطهري، توحيد، ج1، ص28) همانطور كه مي بينيد نمي توان اسلام را به طور كامل منطبق با اين ديدگاه دانست، اما بر مبناي برخي گرايش هاي اسلام مانند تفكر عرفاني به صورت في الجمله(بخشي نه كلي) مي توان اين ديدگاه را آنهم در بخش هايي درست دانست.


    نقل قول نوشته اصلی توسط محب خدا نمایش پست
    آیا ابن عربی و ملاصدرا و .. معتقد به پانن تئیسم بوده اند؟ یا دیدگاه آنان متفاوت تر است؟
    با توضيحات گذشته بخشي از تفكرات فلاسفه و عرفا را منطبق با اين ديدگاه دانست.


    بررسی پاننتئیسم از دیدگاه اسلام

  16. تشکر


  17. #9

    تاریخ عضویت
    جنسیت آبان ۱۳۹۴
    نوشته
    179
    مورد تشکر
    387 پست
    حضور
    3 روز 21 ساعت 13 دقیقه
    دریافت
    0
    آپلود
    0
    گالری
    1

    جمع بندی





    پرسش:
    آیا پانن تئیسم با اسلام و عرفان اسلامی هم خوانی دارد؟


    پاسخ:
    مقدمه1؛ پانن تئیسم عبارت است از اعتقاد به این که وجود خدا شامل همه موجودات است و در همه جهان سریان و جریان دارد، آن چنان که هر جزئی از جهان در او وجود دارد. بر خلاف همه خدایی(پانتئیسم)، همه در خدایی(پانن تئیسم) معتقد است که وجود خدا بیشتر از جهان است و جهان کاملا او را در بر نمی گیرد، این در حالی است که پانتئیسم همه چیز را خدا می داند. بنابراین قول، چیزی در ذات خدا وجود دارد که کاملا جدا و مستقل از عالم است. جهان تجلی خداست، وجهی از حیات خدا وجود دارد که جدا و مستقل از عالم است. بنابراین موجودات محدود عبارت از طور و جلوه ای از وجود خدا هستند، خدا بیشتر از کل جهان است، یعنی خدا، جهان متعالی یا جهان افزایش یافته است.(1) بر این اساس خدا و خلق دوتا هستند که با هم متحد شده اند. «همه در خدایی» بر این عقیده است که اگر چه خدا تا حدی غیر انسان است، خدا جهان را در بر داشته و بر آن سیطره دارد ولی خدا و جهان جوهراً از یکدیگر متمایز هستند. به عبارت دیگر پانن تئیسم در حقیقت خواستار عدم جدایی خدا از جهان است؛ چرا که خداباوران بر تفاوت خدا و جهان تاکید می کنند و از سوی دیگر پانتئیسم بر تاثیر و تاثر خدا و جهان معتقد است. بر اساس پانن تئیسم حضور خدا در جهان بدون از دست دادن هویت متمایز خدا یا جهان است. در این مکتب خدا به عنوان روح عالم شناخته می شود و در همه جا وجود دارد و در عین حال همه چیز را به وجود آورده است.

    مقدمه2؛ دوگونه پانن تئیسم وجود دارد: الف: گروهی که ادعا می کنند تمام هستی در خداست به عنوان بخشی از خدا. بدین ترتیب خدا مسلما فراتر از هستی است و هستی بخشی از آن است. ب: این گروه زمانی که می گویند خدا در عالم یا عالم در خداست، تمایز بین هستی و خدا قائل اند. پانن تئیسم در حقیقت راهی است برای ایجاد تعادل بین تعالی مطلق خدا از عالم و یکی بودن آنها. گونه اول چالش بیشتری با ادیان الهی دارد اما نوع دوم چنین نبوده و از نظر هستی شناسی، جهان را خدا یا جزئی از خدا نمی داند و در عین حال خدا را در عالم و عالم را در خدا می داند.(2)

    همانطور که از مقدمات برمی آید، پانن تئیسم به یک نوع تعالی خداوند نسبت به جهان قائل است اما باید توجه داشت که این مکتب نیز دارای گرایش های گوناگونی است به طوری که طیف های گسترده ای از ادیان و مذاهب را در خود جا داده است. به عنوان مثال این تفکر و ریشه آن در یونان قدیم، هندوئیسم، سیکیسم، یهودیت، مسیحیت و حتی عرفای مسلمان نیز وجود دارد.(3) به تعبیر دیگر عام و کلی بودن تعاریف این تفکر سبب شده تا در تقسیم بندی و گرایش های این دیدگاه از ادیان بشری گرفته تا ادیان الهی شامل این تعریف شوند. بنابراین برای نظر دادن در مورد صحت و سقم آن و همچنین همسویی یا واگرایی این دیدگاه با اسلام باید مشخص کرد که کدام فرقه مد نظر است. چرا که مثلا هندوئیسم یک آئین بشری است و اعتقادی به خدا همانطوری که در ادیان ابراهیمی مد نظر است، ندارند. از سوی دیگر برخی، عرفای مسلمان که معتقد به وحدت وجود شده اند را در این زمره آورده اند، در حالی که وحدت وجودِ مد نظر عرفا با وحدت وجودی که در هندوئیسم و بودیسم وجود دارد، کاملا متفاوت است. در عرفان منظور از وحدت وجود، مظهر بودن مخلوقات برای خدایی است که اصل و مبدء تمام کائنات است. وحدت وجود از دیدگاه عرفا، بر اساس تفکر وحدتِ ذات و کثرت اسماء و صفات الهی قابل تبیین است. به‌طوری‌که در عالم هستی غیر از یک وجود نیست(4) و این وجود در ذات خود و در مقام احدیت، بسیط مطلق و صرف است، اما در مقام واحدیت که مقام اسماء و صفات است، ظهورات متجلی می شوند.(5) بنابراین حقیقت وجود به وحدت شخصی، منحصر در ذات خداوند متعال بوده و جمیع ممکنات جلوه های آن ذات واحد هستند. این معنا از وحدت وجود را می توان با مبانی اسلامی نیز هماهنگ دانست اما دیگر معانی که بر مبنای توحیدی سازگار نیست را نمی توان قابل قبول دانست.

    از سوی دیگر اسلام برخی اصول پانن تئیسم؛ مانند «خدا شامل همه موجودات است»، «خدا جهان متعالي يا افزايش يافته» و يا «هر جزئي از جهان در او وجود دارد» را بر نمي تابد. از ديدگاه اسلام خداوند هيچ مثل و مانندي ندارد(6) البته به موجودات احاطه دارد اما نه به اين معنا كه جهان جزئي از او باشد، به تعبير امير المومنين(عليه السلام) خداوند «داخل فی الاشیاء لا بالممازجة و خارج عن الاشیاء لا بالمباینة»(7) هم داخل در اشیاء است و هم بیرون از اشیاء، داخل در اشیاء است اما نه به صورتی که یک‌ جسم داخل جسم دیگر می‌شود، مثل اینکه آب داخل زمین می‌شود و خارج است از اشیاء نه به‌ معنای اینکه مباین و بیرون است، مثل اینکه من دستم را روی این میز می‌گذارم می‌گویم دست من بیرون از میز است، این جور هم نیست.(8) بنابراین نمي توان اسلام را به طور كامل منطبق با اين ديدگاه دانست، اما بر مبناي برخي گرايش هاي اسلام مانند تفكر عرفاني به صورت في الجمله(بخشي نه كلي) مي توان اين ديدگاه را آنهم در بخش هايي درست دانست.


    پی نوشت ها:
    1. کاکایی، قاسم، (1382)، وحدت وجود به روایت ابن عربی و اکهارت، تهران، هرمس، ص80.
    2. Panentheism - New World Encyclopedia.
    3. همان.
    4. ابن عربی، محی الدین، (بی تا)، الفتوحات المکیة(4 جلدی)، اول، بیروت، دار الصادر، ج3، ص420.
    5. جوادی آملی، عبدالله، (1387)، تسنیم، قم، مرکز نشر اسراء، ج2، ص313.
    6. شوري: 11.
    7. برقى، احمد بن محمد بن خالد، (1371)، المحاسن، دوم، قم، دار الكتب الإسلامية، ج1، ص240.
    8. مطهری، مرتضی، (1385)، مجموعه آثار، نهم، تهران، انتشارات صدرا، ج4، ص40.

    ویرایش توسط عامل : ۱۳۹۸/۰۱/۲۲ در ساعت ۱۷:۰۲
    بررسی پاننتئیسم از دیدگاه اسلام


اطلاعات موضوع

کاربرانی که در حال مشاهده این موضوع هستند

در حال حاضر 1 کاربر در حال مشاهده این موضوع است. (0 کاربران و 1 مهمان ها)

کلمات کلیدی این موضوع

اشتراک گذاری

اشتراک گذاری

مجوز های ارسال و ویرایش

  • شما نمیتوانید موضوع جدیدی ارسال کنید
  • شما امکان ارسال پاسخ را ندارید
  • شما نمیتوانید فایل پیوست کنید.
  • شما نمیتوانید پست های خود را ویرایش کنید
  •  
^

ورود

ورود