جهت مشاهده مطالب کارشناسان و کاربران در این موضوع کلیک کنید   

موضوع: روان شناسی حج

  1. #1

    تاریخ عضویت
    جنسیت مهر ۱۳۸۷
    نوشته
    54
    مورد تشکر
    0 پست
    حضور
    نامشخص
    دریافت
    0
    آپلود
    0
    گالری
    0

    خجالت روان شناسی حج




    مناسك حج اگرچه يك عمل عبادي ديني است، اما مي توان از منظر علوم جديد هم به آن نگريست و مورد تحليل قرار داد. از آنجا كه حج يك سفر روحي و معنوي است، جا دارد كه از ديد روان شناسي هم به آن نگاه كرد. سفر در هر شكل و نوعي جذابيت هاي شيريني دارد و انسان زماني كه عازم سفر مي شود حسي از رهايي و آزادي را تجربه مي كند كه شادي بخش و مفرح است. اين حس شادي در سفر الهي حج به بهجت و شعف دروني بدل مي شود كه از عمق و عناصر زيبايي شناسي ماندگارتري برخوردار است.
    در مسافرت هاي معمولي گاهي آدمي دچار حس غربت و تنهايي مي شود و خود را در ميان بيگانگان ناآشنا مي بيند، اما وقتي مقصد همان مبدا باشد و مسافران، مهمان كسي مي شوند كه همواره با آنان بوده است، ديگر غربت سفر معني خود را از دست مي دهد، چرا كه قربت مسافران به مقصود لذت بخش ترين حسي است كه تجربه مي شود. بنابراين سفر حج تفاوت هاي زيادي با سفرهاي معمولي دارد، زيرا اين سفر به قصد تفريح و خوشگذراني انجام نمي شود.
    انسان ها معمولابه اين دليل سفر مي كنند كه از خويشتن خود فاصله بگيرند و براي مدتي آن را فراموش كنند، اما بعكس در اين سفر آدمي بيشتر به خود و لايه هاي دروني خويش نزديك مي شود و به تامل و تدبر در حقيقت خويش مي پردازد. در واقع حج يك سفر آفاقي و انفسي است كه انسان در فرآيند آن، نفس خود را واكاوي مي كند و به خودآگاهي مي رسد. در سفرهاي انساني ممكن است آدمي به نفس خويش ظلم كند و تعلقات و علقه هاي آن را افزون تر سازد، ولي در حج آدمي فرصت مي يابد تا از تعلقات نفساني خود را بپيرايد و نفس زنگارزده خود را صيقل دهد و سبكبال شود. از همين رو بسياري از روان شناسان، سفر حج را يكي از بهترين شيوه ها براي سلامت رواني و بهداشت روحي انسان مي دانند.
    بسياري از افسردگي ها، اختلالات رفتاري، پرخاشگري و عصبيت و احساس گناه و عذاب وجدان كه انسان را آزار مي دهد به واسطه سير و سلوك عارفانه در حج درمان مي شود و از بين مي رود. در واقع سفر حج يك سفر شخصيت محور است كه آدمي با فاصله گرفتن از خود ظاهري اش به خود واقعي اش نزديك تر مي شود. در سفرهاي دنيوي نوع طبقه اجتماعي و پايگاه اقتصادي مسافران با مقصد و مكاني كه سفر مي كنند همبستگي مثبت دارد، اما در اين سفر انسان از هر پايگاه طبقاتي و اجتماعي كه باشد به يك مقصد واحد سفر مي كند و همه رنگ ها و برتري هاي دنيوي در آنجا رنگ مي بازد و همه به يك شكل و واحد در مي آيند. اين اتحاد رفتاري به لحاظ روان شناسي حائز اهميت است. چرا كه هم غم هاي جمعي تحملش راحت تر است و هم شادي گروهي فرح بخش تر. امكان كنش هاي جمعي و سنخيت و شباهت هاي رفتاري به واسطه اعمال مشترك در حج فرصتي فراهم مي كند تا انسان ها از لاك خود بيرون بيايند و با گره خوردن به جمع از قيد و بند فرديت خودخواهانه رها شده و دست كم از آن فاصله بگيرد. اين همبستگي كه تحت باورهاي مشترك اتفاق مي افتد در دنيايي كه آدميان در سطح فردي و اجتماعي به جنگ و نزاع با هم مشغولند، غنيمت بزرگي است.
    يكي از چالش هاي اجتماعي كه جوامع مدرن را رنج مي دهد، گسست عاطفي و انساني است كه به تنهايي انسان امروزي دامن زده است، اما در سفر حج آدمي بار ديگر فرصت مي يابد تا در بستر اعمال مشترك اين گسست ها و بريدگي ها را به وحدت و همبستگي بدل و لذت شيرين تفاهم انساني را درك كند؛ به عبارت ديگر، بايد سفر حج را يك فرصت تربيتي شمرد كه آدمي برابري، برادري و عرفان را عملاتجربه مي كند. پيچيدگي و دشواري زندگي اجتماعي باعث شده تا انسان در لابه لاي نظام معيشتي گرفتار شود و خودش را فراموش كند. حج، تلنگري است تا آدمي از اين استحاله رواني اجتماعي خارج شود و با دور شدن از روزمرگي و ملال تكرار زندگي بار ديگر به آغوش آن باز گردد و به باسازي خود و زندگي اش بپردازد.
    از منظر روان شناسي سفر حج يك اردوي تربيتي براي خودكاوي و خودسازي است كه به بهبود بهداشت رواني افراد كمك مي كند و از منظر جامعه شناختي نيز الگو و مدلي براي تحليل همبستگي و نظم و تفاهم اجتماعي است كه مي تواند به عنوان يك موضوع علمي مورد بررسي قرار بگيرد. جالب اين كه حج، جمعي ترين سفري است كه ماهيت فردي دارد. يك نوع وحدت در عين كثرت و يك آشتي ميان فرديت و جمعيت است و اين تجربه اي است كه در موقعيت هاي ديگر زندگي كمتر نصيب انسان مي شود. از منظر مطالعات فرهنگي، سفر حج تجربه اي ناب است كه تاويل پذيري و دلالت مندي بالايي دارد. نگارنده معتقد است حج به عنوان يك موضوع علمي مي تواند مورد توجه علوم انساني قرار گيرد. مثلاسنجش رواني افرادي كه اين سفر را تجربه كرده اند قبل و بعد از سفر در يك مطالعه تطبيقي بررسي شود تا آثار اين سفر الهي اندازه گيري گردد. تجربه نشان مي دهد سفر حج، تحولات اخلاقي و رفتاري عميقي بر زائران داشته و به رضايت و بهداشت رواني آنها كمك شاياني كرده است.
    اين تجربه ها مي تواند در يك فرآيند علمي تئوريزه شود تا وجوه روان شناختي آن مورد شناسايي قرار گيرد. شرايط قبولي حج به گونه اي است كه انسان بايد با خصلت هاي منفي خود مبارزه كند و كينه، حسد، نفاق و دروغ را از درونش پاك سازد. اين مساله دقيقا شبيه يك رفتاردرماني شخصي است كه روان شناسان با تكنيك هاي علمي به معالجه بيماران خود مي پردازند. از اين منظر حج داراي دو كاركرد روان شناختي است يكي تزكيه و درمان كژرفتاري ها و ديگري تعليم و تكامل خصلت هاي نيكو. در واقع خاصيت تربيتي حج دوسويه است هم سلبي است به معني نفي و طرد خصلت هاي منفي و هم ايجابي است يعني در رشد و پرورش رفتارهاي مثبت موثر است. به عبارت ديگر، در روان شناسي حج رفتار آدمي هم مبتني بر خاموشي كنش هاي منفي و هم بر تقويت كنش هاي مثبت بازسازي مي شود و مكانيسم هاي كنترل رفتار در هردو شكل نفي و اثباتي فعال مي گردد. در روان شناسي از تكنيك هاي نمادين و نمايشي براي برون فكني درد ها و رنج ها استفاده مي شود.
    اين شيوه را در مناسك حج مي توان در آئين هايي مثل؛ رمي جمرات (سنگ زدن به شيطان)، سعي صفا و مروه، احرام بستن، قرباني كردن و... بازيافت كه كاركردهاي تربيتي اثربخشي دارد. مثلايكي از روش هايي كه در درمان هاي روان شناختي توصيه مي شود اين است كه فرد افكار منفي خود را روي كاغذ بنويسد و آن را به دور بيندازد تا به وسيله يك ابزار خارجي به تخليه و پاكسازي دروني كمك كند. در حج سنگ زدن به شيطان و تبري جستن از او يك حركت نمادين و نمايشي است كه مبين همين مكانيسم است. ضمن اين كه خود نيايش و دعا و عبادت به عنوان ماهيت ذاتي اين سفر مهم ترين كنش هايي است كه به لحاظ روان شناسي اهميت فوق العادهاي دارد و به آرامش رواني افراد كمك مي كند. گريه كردن و اشك ريختن حتي آثار مثبتي بر جسم آدمي مي گذارد. مجموعه اين مناسك و مراسم ها دست كم از ديدگاه روان شناسي به بهبود سيستم رواني انسان كمك مي كند. در پايان از اين نكته نبايد غافل ماند كه ارزش اين سفر تنها در امتياز هايي نيست كه به لحاظ روان شناسي بر شمرديم. حج پر از رمز و رازهاي معنوي و عارفانه است كه از هنرمند و فيلسوف و جامعه شناس گرفته تا پزشك و روان شناس و اديب مي توانند از منظر تخصصي خود به آن بنگرند و حقيقت هاي ارزش مندي را از درون آن كشف كنند.
    نقل ازروزنامه جام جم >شماره 2434 30/8/87> صفحه 14 (جامعه
    ویرایش توسط parsa : ۱۳۸۸/۰۸/۱۶ در ساعت ۰۲:۳۲ دلیل: درشت کردن فونت

  2.  

اطلاعات موضوع

کاربرانی که در حال مشاهده این موضوع هستند

در حال حاضر 1 کاربر در حال مشاهده این موضوع است. (0 کاربران و 1 مهمان ها)

کلمات کلیدی این موضوع

اشتراک گذاری

اشتراک گذاری

مجوز های ارسال و ویرایش

  • شما نمیتوانید موضوع جدیدی ارسال کنید
  • شما امکان ارسال پاسخ را ندارید
  • شما نمیتوانید فایل پیوست کنید.
  • شما نمیتوانید پست های خود را ویرایش کنید
  •  
^

ورود

ورود