با سلام
من یک سوالی داشتم که جوابش برام خیلی واجبه و امروز بهش نیاز دارم.
اگه کارشناسان و دوستان بزرگوار بتونن کمک کنن ممنون میشم.
در سوره ملک آیه 23 خداوند میفرماید: و جعل لکم السمع و الابصار و الافئده.
میخواستم بدونم دلیل اینکه سمع بصورت مفرد اومده ولی ابصار و افئده بصورت جمع اومدن چیه؟
البته سمع و ابصار در آیه های دیگه هم وجود دارن که سمع مفرد و ابصار جمع هست.
مثلا سوره ی بقره آیات 7 و 20.
البته در آیه های دیگه ای هم هست که فعلا یادم نمیاد.
من هم دلیل صرفی و نحوی میخوام و هم دلیل تفسیری.
با تشکر

کارشناس بحث : پاسخگوي قرآني

با سلام و درود


در جواب به این سؤال چند وجه ذكر شده است كه به دو نمونه اشاره می شود:


1. "سمع" در اصل مصدر است و همان گونه كه می دانید مصدر در اصل وضع جمع بسته نمی شود.


2. اگر "سمع" را غیر مصدر بدانیم، معنی آن قوه شنیداری است؛ و این قوه غیر از گوش است، كه از آن به "أذن" و جمع آن "آذان" تعبیر می شود. و قوه شنیداری را نمی توان جمع بست.


برای تحقیق بیشتر در این زمینه می توانید به "تفسیر المیزان"، ج1، ذیل آیه 7 سوره بقره، و نیز "تاج العروس" ذیل كلمه "سمع"، و "التحقیق فی كلمات القرآن الكریم" ذیل كلمه "سمع" مراجعه كنید.

در ادامه مطلب باید گفت دليل اينكه لفظ «سمع» مفرد آمده با اينكه لفظ «قلوب و ابصار» هر دو به صورت جمع آمده‏اند براى آن است كه اصل مصدر بودن آن لحاظ شده است، و مذكر و مؤنث و مفرد و مثنى و جمع در مصدر يكسان است و تغيير نمى‏كند، به خلاف «اذن» (گوش) و لذا به صورت جمع در قول خداى تعالى آمده است: «فِي آذانِهِمْ وَقْرٌ فضربنا على آذانهم» (1) در گوشهاى آنان سنگينى است و نواختيم بر گوشهاى آنان. (2)

شايد نكته اين كه قلوب و ابصار را جمع آورده، و سمع را مفرد، اين باشد كه قلب و بصر آلت ادراك و رؤيت است، بر خلاف سمع كه اصل آن مصدر و بمعنى شنيدن و اجابت نمودن است، و آلت سمع، اُذُن است؛ و لذا در آيه ديگر آن را نيز جمع استعمال فرموده: «فِي آذانِهِمْ وَقْرٌ» (3).

و ختم سمع، كنايه از عدم استماع مواعظ و نصايح و تأثير ننمودن در آنها است، و مراد از عدم استماع، عدم قبول و اجابت مي باشد. (4)


_______

(1) فصلت، 44.
(2) ترجمه بيان السعادة، ج‏1، ص 480.
(3) فصلت، 44.
(4) أطيب البيان في تفسير القرآن، ج‏1، ص 277.